ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିଲୀପ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦିଲୀପାତ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵୀରୋ ଜାତୋ ଭଗୀରଥଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦିଲୀପ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ବିର ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯେନ ଗଙ୍ଗା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଵିମାନୈରୁପଶୋଭିତା । ଈଜାଽନେନ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵୈ ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ କଲ୍ପିତା। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପୌରାଣିକା ଜନାଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁ ଭଗୀରଥ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା, ଦେବମାନ୍ୟ ଯାନରେ ଶୋଭିତ, ଆଣାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ସମୁଦ୍ରରୁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠି ପୁରାଣ ଜଣେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସ୍ତୁ ତାଂ ଗଙ୍ଗାମାନଯାମାସ କର୍ମଭିଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା କଥ୍ଯତେ ଵଂଶଵିତ୍ତମୈଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିଥିଲେ; ତେଣୁ ବଂଶ ବିଦ୍ୟା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଭାଗୀରଥୀ' କୁହନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସୁତଶ୍ଚାପି ଶ୍ରୁତୋ ନାମ ବଭୂଵ ହ। ନାଭାଗସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁଅ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୁତ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାଭାଗ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

ଅମ୍ବରୀଷଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଏଵଂ ଵଂଶପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଯନ୍ତୀତି ପରିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି ପୁରାତନ ବଂଶକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା ଗାନ୍ତି, ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନାଭାଗେରମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପରିପାଲିତା। ବଭୂଵ ଵସୁଧାତ୍ଯର୍ଥଂ ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତା ।। ୨୬.

ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

ଅଯୁତାଯୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଯୁତାଯୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦ ଋତୁପର୍ଣୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅୟୁତାୟୁ; ଅୟୁତାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ।

ଦିଵ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଜ୍ଞୋଽସୌ ରାଜା ନଲସଖୋ ବଲୀ। ନଲୌ ଦ୍ଵାଵିତି ଵିଖ୍ଯାତୌ ପୁରାଣେଷୁ ଦୃଢଵ୍ରତୌ ।। ୨୬.

ଏହି ରାଜା, ନଳଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତ ଓ ହୃଦୟର ଜ୍ଞାନୀ। ପୁରାଣରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵୀରସେନାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ଯଶ୍ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ସର୍ଵ୍ଵକାମୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏଉଁଠି ଜଣେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟଜଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ।

ସୁଦାସସ୍ତସ୍ଯ ତନଯୋ ରାଜା ହଂସମୁଖୋଽଭଵତ୍। ସୁଦାସସ୍ଯ ସୁତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସୌଦାସୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୬.

ସୁଦାସ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ହଂସମୁଖ ରାଜା ହେଲେ। ସୁଦାସଙ୍କ ପୁଅ ସୌଦାସ ନାମକ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଖ୍ଯାତଃ କଲ୍ମାଷପାଦୋ ଵୈ ନାମ୍ନା ମିତ୍ରସହଶ୍ଚ ସଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ କ୍ଷେତ୍ରେ କଲ୍ମାଷପାଦକେ। ଅଶ୍ମକଂ ଜନଯାମାସ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୨୬.

ସେ କଳ୍ମାଷପାଦ ଓ ମିତ୍ରସହ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠ କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଶ୍ମକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଅଶ୍ମକସ୍ଯୋରକାମସ୍ତୁ ମୂଲକସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ମୂଲକଂ ଵୈ ନୃପଂ ପ୍ରତି ।। ୨୬.

ଅଶ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ଉରକାମ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୂଳକ। ଏଠି ରାଜା ମୂଳକଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି କଥା କହାଯାଏ।

ସ ହି ରାମଭଯାଦ୍ରାଜା ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିଵୃତୋଽଵସତ୍। ଵିଵସ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରାଣମିଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ନାରୀକଵଚମୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ସେଇ ରାଜା ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ମୂଲକସ୍ଯାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଶତରଥଃ ସ୍ମୃତଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଛତରଥାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ରାଜା ଚୈଡିଵିଡୋ ବଲୀ ।। ୨୬.

ମୂଳକଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶତରଥ। ଶତରଥଙ୍କୁଠାରୁ ପ୍ରଭଳ ରାଜା ବୈଡିବିଡ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆସୀତ୍ତ୍ଵୈଡିଵିଡଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୃତଶର୍ମା ପ୍ରତାପଵାନ୍। ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵମହତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀକସ୍ଯ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୨୬.

ବୈଡିବିଡ ଶ୍ରୀମାନ୍, କୃତକର୍ମ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁତ୍ରୀକଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଶ୍ୱମହତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦିଲୀପସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଯେନ ସ୍ଵର୍ଗାଦିହାଗମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ତ୍ରଯୋଽଭିସଂହିତା ଲୋକା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସତ୍ଯେନ ଚୈଵ ହି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଆସି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।

ଦୀର୍ଗବାହୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ରଘୁସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ। ଅଜଃ ପୁତ୍ରୋ ରଘୋଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ ଅଜ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଦଶରଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲେ।

ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଵୀରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।। ୨୬.

ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ବୀର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତୃଘ୍ନ।

ମାଧଵଂ ଲଵଣଂ ହତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ମଧୁଵନଞ୍ଚ ତତ୍। ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପୁରୀ ତସ୍ଯ ମଥୁରା ସନ୍ନିଵେଶିତା ।। ୨୬.

ମାଧବ ଓ ଲବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ମଧୁବନକୁ ଯାଇ, ଶତୃଘ୍ନ ତାଁଠାରେ ମଥୁରା ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ସୁବାହୁଃ ଶୂରସେନଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତାଵୁଭୌ। ପାଲଯାମାସତୁଃ ସୂନୂ ଵୈଦେହ୍ଯୌ ମଥୁରାଂ ପୁରୀମ୍ ।। ୨୬.

ସୁବାହୁ ଓ ଶୂରସେନ, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଥିବା ମଥୁରା ନଗର ଶାସନ କଲେ।

ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଜାଵୁଭୌ। ହିମଵତ୍ପର୍ଵତାଭ୍ଯାଶେ ସ୍ଫୀତୌ ଜନପଦୌ ତଯୋଃ ।। ୨୬.

ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ହିମବତ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶର ମାଲିକ ଥିଲେ।

ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯାଙ୍ଗଦୀଯା ତୁ ଦେଶେ କାରପଥେ ପୁରୀ। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୋସ୍ତୁ ମଲ୍ଲସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଵକ୍ତା ପୁରୀ ଶୁଭା ।। ୨୬.

ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନଗର ଅଙ୍ଗଦୀ କାରପଥ ଦେଶରେ ଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ନଗର ଚନ୍ଦ୍ରବକ୍ତା, ମଲ୍ଲମାନେ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା।

ଭରତସ୍ଯାତ୍ମଜୌ ଵୀରୌ ତକ୍ଷଃ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ। ଗାନ୍ଧାରଵିଷଯେ ସିଦ୍ଧେ ତଯୋଃ ପୁର୍ଯୌ ମହାତ୍ମନୋଃ ।। ୨୬.

ଭରତଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ବୀର ଟକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କର, ଗାନ୍ଧାର ଦେଶରେ ତାଙ୍କର ନଗର ଥିଲା, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମହାନ ଓ ସିଦ୍ଧ।

ତକ୍ଷସ୍ଯ ଦିକ୍ଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ରମ୍ଯା ତକ୍ଷଶିଲା ପୁରୀ। ପୁଷ୍କରସ୍ଯାପି ଵୀରସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଷ୍କରାଵତୀ ।। ୨୬.

ଟକ୍ଷଙ୍କ ନଗର ଟକ୍ଷଶିଳା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନଗର ପୁଷ୍କରାବତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଗାଥାଂ ଚୈଵାତ୍ର ଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜତାଃ। ରାମେ ନିବଦ୍ଧାସ୍ସତ୍ତ୍ଵାର୍ଥା ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୨୬.

ଏଠି ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଯାହା ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ରଚିତ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମା କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

ଶ୍ଯାମୋ ଯୁଵା ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯୋ ମିତଭାଷିତଃ। ଆଜାନୁବାହୁଃ ସୁମୁଖଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ ।। ୨୬.

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବକ, ଲାଲ ଆଖି, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ଅଳ୍ପ କଥା କହୁଥିଲେ, ଲମ୍ବା ବାହୁ ଗୋଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ କନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାମୋ ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍। ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଘୋଷୋ ଜ୍ଯାଘୋଷଶ୍ଚ ମହାସ୍ଵନଃ ।। ୨୬.

ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ଶବ୍ଦ ଓ ଧନୁର ତାଣିର ଗୁଞ୍ଜନ ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନୋଽଭଵଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ଜନସ୍ଥାନେ ଵସନ୍ କାର୍ଯଂ ତ୍ରିଦଶାନାଞ୍ଚକାରସଃ ।। ୨୬.

ଦେଶରେ କେହି ବିଘ୍ନ ନଥିଲା; 'ଦିଅ, ଉପଭୋଗ କର' ଏହି ଆଦେଶ ଥିଲା; ଜନସ୍ଥାନରେ ରହି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

ତମାଗସ୍କାରିଣଂ ପୂର୍ଵଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଂ ମନୁଜର୍ଷଭଃ। ସୀତାଯାଃ ପଦମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ନିଜଘାନ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ସେ ମହାୟଶା ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଖୋଜି, ପୂର୍ବର ଅପରାଧୀ ପୌଲସ୍ତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ।