ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତପସାରାଧିତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଏକା ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଂ ଵଂଶକର୍ତ୍ତାରମୀପ୍ସିତମ୍। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରଂ ସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିତୀଯା ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ଉର୍ବ୍ବାଙ୍କୁ ଦୁହେଁ ତପସ୍ୟା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୁହିଁଜଣୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଏକ ଜଣୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ହେବେ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ; ଦ୍ୱିତୀୟା ଜଣୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ମୁନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କେଶିନୀ ପୁତ୍ରମେକକମ୍। ଵଂଶସ୍ଯ କାରଣଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜଗ୍ରାହ ନୃପସଂସଦି ।। ୨୬.

ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ବଂଶର କାରଣ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ବାଛିଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତଥା। ମହାତ୍ମନସ୍ତୁ ଜଗ୍ରାହ ସୁମତିଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଲାଗି ପୋଷଣ ନେବାକୁ ମନୋହରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ନେଲେ।

ଅଥ କାଲେ ଗତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସଗରାତ୍ମଜମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ବଡ଼ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅସମଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ, ସେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର।

ସୁମତିସ୍ତ୍ଵପି ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ଗର୍ଭନ୍ତୁମ୍ବଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତୁମ୍ବମଧ୍ଯାଦ୍ଵିନିଃସୃତାଃ ।। ୨୬.

ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଏକ ଘଡ଼ା ଆକାରର ଗର୍ଭକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ବାହାରିଲେ।

ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ତାନ୍ ଗର୍ଭାନ୍ ନ୍ଯଦଧତ୍ତତଃ। ଧାତ୍ରୀଶ୍ଚୈକୈକଶଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତାଵତୀଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସେ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାରେ ରଖିଲେ; ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ପାଇଁ ଏକ ଧାତ୍ରୀ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପୋଷଣ କରିଲେ।

ତତୋ ନଵସୁ ମାସେଷୁ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯଥାସୁଖମ୍। କୁମାରାସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଗରପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୨୬.

ନଉ ମାସ ପରେ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ସୁଖରେ ବଡ଼ ହେଲେ, ଏବଂ ସଗରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା।

କାଲେନ ମହତା ଚୈଵ ଚୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତେଷାମଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଗରସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବର୍ହିକେତୁର୍ମହାବଲଃ ।। ୨୬.

ସେ ବଡ଼ ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସଗରଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଅସମଞ୍ଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବର୍ହିକେତୁ ଥିଲେ।

ପୌରାଣାମହିତେ ଯୁକ୍ତଃ ପିତ୍ରା ନିର୍ଵାସିତଃ ପୁରା। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଂଽଶୁମାନ୍ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୬.

ପୁରାତନ ଆଚାରରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ୍, ସେ ବିର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିଲୀପ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦିଲୀପାତ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵୀରୋ ଜାତୋ ଭଗୀରଥଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦିଲୀପ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ବିର ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯେନ ଗଙ୍ଗା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଵିମାନୈରୁପଶୋଭିତା । ଈଜାଽନେନ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵୈ ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ କଲ୍ପିତା। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପୌରାଣିକା ଜନାଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁ ଭଗୀରଥ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା, ଦେବମାନ୍ୟ ଯାନରେ ଶୋଭିତ, ଆଣାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ସମୁଦ୍ରରୁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠି ପୁରାଣ ଜଣେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସ୍ତୁ ତାଂ ଗଙ୍ଗାମାନଯାମାସ କର୍ମଭିଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା କଥ୍ଯତେ ଵଂଶଵିତ୍ତମୈଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିଥିଲେ; ତେଣୁ ବଂଶ ବିଦ୍ୟା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଭାଗୀରଥୀ' କୁହନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସୁତଶ୍ଚାପି ଶ୍ରୁତୋ ନାମ ବଭୂଵ ହ। ନାଭାଗସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁଅ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୁତ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାଭାଗ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

ଅମ୍ବରୀଷଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଏଵଂ ଵଂଶପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଯନ୍ତୀତି ପରିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି ପୁରାତନ ବଂଶକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା ଗାନ୍ତି, ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନାଭାଗେରମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପରିପାଲିତା। ବଭୂଵ ଵସୁଧାତ୍ଯର୍ଥଂ ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତା ।। ୨୬.

ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

ଅଯୁତାଯୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଯୁତାଯୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦ ଋତୁପର୍ଣୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅୟୁତାୟୁ; ଅୟୁତାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ।

ଦିଵ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଜ୍ଞୋଽସୌ ରାଜା ନଲସଖୋ ବଲୀ। ନଲୌ ଦ୍ଵାଵିତି ଵିଖ୍ଯାତୌ ପୁରାଣେଷୁ ଦୃଢଵ୍ରତୌ ।। ୨୬.

ଏହି ରାଜା, ନଳଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତ ଓ ହୃଦୟର ଜ୍ଞାନୀ। ପୁରାଣରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵୀରସେନାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ଯଶ୍ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ସର୍ଵ୍ଵକାମୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏଉଁଠି ଜଣେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟଜଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ।

ସୁଦାସସ୍ତସ୍ଯ ତନଯୋ ରାଜା ହଂସମୁଖୋଽଭଵତ୍। ସୁଦାସସ୍ଯ ସୁତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସୌଦାସୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୬.

ସୁଦାସ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ହଂସମୁଖ ରାଜା ହେଲେ। ସୁଦାସଙ୍କ ପୁଅ ସୌଦାସ ନାମକ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଖ୍ଯାତଃ କଲ୍ମାଷପାଦୋ ଵୈ ନାମ୍ନା ମିତ୍ରସହଶ୍ଚ ସଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମହାତେଜାଃ କ୍ଷେତ୍ରେ କଲ୍ମାଷପାଦକେ। ଅଶ୍ମକଂ ଜନଯାମାସ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୨୬.

ସେ କଳ୍ମାଷପାଦ ଓ ମିତ୍ରସହ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବସିଷ୍ଠ କଳ୍ମାଷପାଦଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଶ୍ମକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଅଶ୍ମକସ୍ଯୋରକାମସ୍ତୁ ମୂଲକସ୍ତତ୍ସୁତୋଽଭଵତ୍। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ମୂଲକଂ ଵୈ ନୃପଂ ପ୍ରତି ।। ୨୬.

ଅଶ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ଉରକାମ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୂଳକ। ଏଠି ରାଜା ମୂଳକଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି କଥା କହାଯାଏ।

ସ ହି ରାମଭଯାଦ୍ରାଜା ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିଵୃତୋଽଵସତ୍। ଵିଵସ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରାଣମିଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ନାରୀକଵଚମୀଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ସେଇ ରାଜା ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ମୂଲକସ୍ଯାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଶତରଥଃ ସ୍ମୃତଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଛତରଥାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ରାଜା ଚୈଡିଵିଡୋ ବଲୀ ।। ୨୬.

ମୂଳକଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶତରଥ। ଶତରଥଙ୍କୁଠାରୁ ପ୍ରଭଳ ରାଜା ବୈଡିବିଡ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆସୀତ୍ତ୍ଵୈଡିଵିଡଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୃତଶର୍ମା ପ୍ରତାପଵାନ୍। ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵମହତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀକସ୍ଯ ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୨୬.

ବୈଡିବିଡ ଶ୍ରୀମାନ୍, କୃତକର୍ମ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁତ୍ରୀକଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଶ୍ୱମହତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦିଲୀପସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଯେନ ସ୍ଵର୍ଗାଦିହାଗମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ତ୍ରଯୋଽଭିସଂହିତା ଲୋକା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସତ୍ଯେନ ଚୈଵ ହି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଆସି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।

ଦୀର୍ଗବାହୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ରଘୁସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ। ଅଜଃ ପୁତ୍ରୋ ରଘୋଶ୍ଚାପି ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନନ୍ଦନଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ। ରଘୁଙ୍କ ପୁଅ ଅଜ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଦଶରଥ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲେ।

ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଵୀରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ଭରତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।। ୨୬.

ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ବୀର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପ୍ରବଳ ଶତୃଘ୍ନ।

ମାଧଵଂ ଲଵଣଂ ହତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ମଧୁଵନଞ୍ଚ ତତ୍। ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ପୁରୀ ତସ୍ଯ ମଥୁରା ସନ୍ନିଵେଶିତା ।। ୨୬.

ମାଧବ ଓ ଲବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ମଧୁବନକୁ ଯାଇ, ଶତୃଘ୍ନ ତାଁଠାରେ ମଥୁରା ନଗର ସ୍ଥାପନ କଲେ।