ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ କପିଲରୂପେଣ ହଂସଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆଦିପୁରୁଷ, ଦେବତା, ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି, କପିଲ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମାସାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଦଗ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରସ୍ତ୍ଵଵଶେଷିତାଃ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

ବର୍ହିକେତୁଃ ସକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମ୍ମରତସ୍ତ୍ରଯଃ। ଶୂରଃ ପଞ୍ଚଵନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରାଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୬.

ବର୍ହିକେତୁ, ସକେତୁ, ଏବଂ ତିନି ଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚବନ—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ଉତ୍ସ ହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ହରିର୍ନାରାଯଣୋ ଵରାନ୍। ଅକ୍ଷଯତ୍ଵଂ ସ୍ଵଵଂଶସ୍ଯ ଵାଜିମେଧଶତଂ ତଥା। ଵିଭୁଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୁଦ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍ ।। ୨୬.

ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: ଅକ୍ଷୟ ବଂଶ, ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ।

ସ ସମୁଦ୍ରୋଽଶ୍ଵମାଦାଯ ଵନ୍ଦଦେ (?) ସରିତାଂପତିଃ। ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେ ସ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୨୬.

ସମୁଦ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ, ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସାଗର' ଉପାଧି ପାଇଲା।

ତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡ଼ା ଆଣି, ପୁନିପୁନି ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଦଗ୍ଧାନ୍ଯଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍। ତେଷାଂ ନାରାଯଣଂ ତେଜଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପୁତ୍ରାଣାନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିସ୍ତୁ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ଅଶ୍ୱକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେହି ପୁଅମାନେ ସଠି ହଜାର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।. ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଧିନା କେନ ଵା ଵଦ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ସଗର ରାଜାଙ୍କର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ସଠି ହଜାର ବୀର ପୁଅ ହେଲେ, ଆମକୁ କୁହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵିଦର୍ଭଦୁହିତା କେଶିନୀ ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ସଗରଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ବଡ଼ ଝିଅ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ନାମ କେଶିନୀ।

କନୀଯସୀ ତୁ ଯା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ପରମଧର୍ମିଣୀ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଦୁହିତା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପତ୍ନୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ କେହି ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତପସାରାଧିତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଏକା ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଂ ଵଂଶକର୍ତ୍ତାରମୀପ୍ସିତମ୍। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରଂ ସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିତୀଯା ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ଉର୍ବ୍ବାଙ୍କୁ ଦୁହେଁ ତପସ୍ୟା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୁହିଁଜଣୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଏକ ଜଣୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ହେବେ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ; ଦ୍ୱିତୀୟା ଜଣୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ମୁନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କେଶିନୀ ପୁତ୍ରମେକକମ୍। ଵଂଶସ୍ଯ କାରଣଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜଗ୍ରାହ ନୃପସଂସଦି ।। ୨୬.

ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ବଂଶର କାରଣ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ବାଛିଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତଥା। ମହାତ୍ମନସ୍ତୁ ଜଗ୍ରାହ ସୁମତିଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଲାଗି ପୋଷଣ ନେବାକୁ ମନୋହରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ନେଲେ।

ଅଥ କାଲେ ଗତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସଗରାତ୍ମଜମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ବଡ଼ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅସମଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ, ସେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର।

ସୁମତିସ୍ତ୍ଵପି ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ଗର୍ଭନ୍ତୁମ୍ବଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତୁମ୍ବମଧ୍ଯାଦ୍ଵିନିଃସୃତାଃ ।। ୨୬.

ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଏକ ଘଡ଼ା ଆକାରର ଗର୍ଭକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ବାହାରିଲେ।

ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ତାନ୍ ଗର୍ଭାନ୍ ନ୍ଯଦଧତ୍ତତଃ। ଧାତ୍ରୀଶ୍ଚୈକୈକଶଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତାଵତୀଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସେ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାରେ ରଖିଲେ; ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ପାଇଁ ଏକ ଧାତ୍ରୀ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପୋଷଣ କରିଲେ।

ତତୋ ନଵସୁ ମାସେଷୁ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯଥାସୁଖମ୍। କୁମାରାସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଗରପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୨୬.

ନଉ ମାସ ପରେ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ସୁଖରେ ବଡ଼ ହେଲେ, ଏବଂ ସଗରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା।

କାଲେନ ମହତା ଚୈଵ ଚୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତେଷାମଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଗରସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବର୍ହିକେତୁର୍ମହାବଲଃ ।। ୨୬.

ସେ ବଡ଼ ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସଗରଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଅସମଞ୍ଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବର୍ହିକେତୁ ଥିଲେ।

ପୌରାଣାମହିତେ ଯୁକ୍ତଃ ପିତ୍ରା ନିର୍ଵାସିତଃ ପୁରା। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଂଽଶୁମାନ୍ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୬.

ପୁରାତନ ଆଚାରରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାସିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ୍, ସେ ବିର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦିଲୀପ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦିଲୀପାତ୍ତୁ ମହାତେଜା ଵୀରୋ ଜାତୋ ଭଗୀରଥଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦିଲୀପ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ବିର ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯେନ ଗଙ୍ଗା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଵିମାନୈରୁପଶୋଭିତା । ଈଜାଽନେନ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵୈ ଦୁହିତୃତ୍ଵେନ କଲ୍ପିତା। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ପୌରାଣିକା ଜନାଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁ ଭଗୀରଥ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା, ଦେବମାନ୍ୟ ଯାନରେ ଶୋଭିତ, ଆଣାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ସମୁଦ୍ରରୁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠି ପୁରାଣ ଜଣେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସ୍ତୁ ତାଂ ଗଙ୍ଗାମାନଯାମାସ କର୍ମଭିଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା କଥ୍ଯତେ ଵଂଶଵିତ୍ତମୈଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିଥିଲେ; ତେଣୁ ବଂଶ ବିଦ୍ୟା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଭାଗୀରଥୀ' କୁହନ୍ତି।

ଭଗୀରଥସୁତଶ୍ଚାପି ଶ୍ରୁତୋ ନାମ ବଭୂଵ ହ। ନାଭାଗସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମପରାଯଣଃ ।। ୨୬.

ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁଅ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୁତ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାଭାଗ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

ଅମ୍ବରୀଷଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଏଵଂ ଵଂଶପୁରାଣଜ୍ଞା ଗାଯନ୍ତୀତି ପରିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅମ୍ବରୀଷ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି ପୁରାତନ ବଂଶକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା ଗାନ୍ତି, ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନାଭାଗେରମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପରିପାଲିତା। ବଭୂଵ ଵସୁଧାତ୍ଯର୍ଥଂ ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତା ।। ୨୬.

ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

ଅଯୁତାଯୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଯୁତାଯୋସ୍ତୁ ଦାଯାଦ ଋତୁପର୍ଣୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅୟୁତାୟୁ; ଅୟୁତାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ।

ଦିଵ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଜ୍ଞୋଽସୌ ରାଜା ନଲସଖୋ ବଲୀ। ନଲୌ ଦ୍ଵାଵିତି ଵିଖ୍ଯାତୌ ପୁରାଣେଷୁ ଦୃଢଵ୍ରତୌ ।। ୨୬.

ଏହି ରାଜା, ନଳଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତ ଓ ହୃଦୟର ଜ୍ଞାନୀ। ପୁରାଣରେ ଦୁଇ ଜଣ ନଳ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଵୀରସେନାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ଯଶ୍ଚେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ସର୍ଵ୍ଵକାମୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୬.

ଏଉଁଠି ଜଣେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟଜଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ।