ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵୀରେଣ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ସର୍ଵ୍ଵେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ଶରଣୈଷିଣଃ ।। ୨୬.

ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଶରଣ ଚାହିଁଥିବା ଏହି ଜନମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଗଲେ।

ଵସିଷ୍ଠସ୍ତାନ୍ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାମୁନିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯନ୍ତଦା ।। ୨୬.

ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ଜୁରି କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଲେ।

ସଗରଃ ସ୍ଵାମ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଞ୍ଚ ଗୁରୋର୍ଵାସ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ। ଧର୍ମ୍ମଂ ଜଘାନ ତେଷାଂ ଵୈ ଵେଷାନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚକାର ହ ।। ୨୬.

ସଗର ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଦିଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଅବସ୍ଥାନ ସୁନି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ରୂପାନ୍ତର କରିଦେଲେ।

ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଶକାନାଂ ଶିରସୋ ମୁଣ୍ଡଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାମ୍ବୋଜାନାନ୍ତଥୈଵ ଚ।। ୨୬.

ସେ ଶକମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧଭାଗ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

ପାରଦା ମୁକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ପହ୍ଲଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁ ଧାରିଣଃ। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ କୃତାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ପାରଦମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ପହ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ; ସେ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ।

ଶକା ଯଵନକାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାଃ ପାରଦୈଃ ସହ। କେଲିସ୍ପର୍ଶା ମାହିଷିକା ଦାର୍ଵାଶ୍ଚୋଲାଃ ଖସାସ୍ତଥା ।। ୨୬.

ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, କେଲିସ୍ପର୍ଶ, ମାହିଷିକ, ଦାର୍ବ, ଚୋଳ ଓ ଖସମାନେ,

ସର୍ଵ୍ଵେ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯଗଣା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଷାଂ ନିରାକୃତଃ। ଵସିଷ୍ଠଵଚନାତ୍ପୂର୍ଵଂ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାତିଲ୍ କରାଯାଇଥିଲା।

ସ ଧର୍ମଵିଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଅଶ୍ଵଂ ଵିଚାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ରାଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃ ସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ଵେଲାସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ାଟି ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ନିକଟରେ ଧରାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ସ ତନ୍ଦେଶଂ ସୁତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ଖନଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆସେଦୁଶ୍ଚ ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦନ୍ତସ୍ତେ ମହାର୍ଣଵେ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ମାଟି ଖୋଦିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ କପିଲରୂପେଣ ହଂସଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆଦିପୁରୁଷ, ଦେବତା, ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି, କପିଲ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମାସାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଦଗ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରସ୍ତ୍ଵଵଶେଷିତାଃ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

ବର୍ହିକେତୁଃ ସକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମ୍ମରତସ୍ତ୍ରଯଃ। ଶୂରଃ ପଞ୍ଚଵନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରାଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୬.

ବର୍ହିକେତୁ, ସକେତୁ, ଏବଂ ତିନି ଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚବନ—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ଉତ୍ସ ହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ହରିର୍ନାରାଯଣୋ ଵରାନ୍। ଅକ୍ଷଯତ୍ଵଂ ସ୍ଵଵଂଶସ୍ଯ ଵାଜିମେଧଶତଂ ତଥା। ଵିଭୁଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୁଦ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍ ।। ୨୬.

ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: ଅକ୍ଷୟ ବଂଶ, ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ।

ସ ସମୁଦ୍ରୋଽଶ୍ଵମାଦାଯ ଵନ୍ଦଦେ (?) ସରିତାଂପତିଃ। ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେ ସ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୨୬.

ସମୁଦ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ, ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସାଗର' ଉପାଧି ପାଇଲା।

ତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡ଼ା ଆଣି, ପୁନିପୁନି ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଦଗ୍ଧାନ୍ଯଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍। ତେଷାଂ ନାରାଯଣଂ ତେଜଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପୁତ୍ରାଣାନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିସ୍ତୁ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ଅଶ୍ୱକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେହି ପୁଅମାନେ ସଠି ହଜାର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।. ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଧିନା କେନ ଵା ଵଦ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ସଗର ରାଜାଙ୍କର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ସଠି ହଜାର ବୀର ପୁଅ ହେଲେ, ଆମକୁ କୁହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵିଦର୍ଭଦୁହିତା କେଶିନୀ ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ସଗରଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ବଡ଼ ଝିଅ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ନାମ କେଶିନୀ।

କନୀଯସୀ ତୁ ଯା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ପରମଧର୍ମିଣୀ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଦୁହିତା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପତ୍ନୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ କେହି ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତପସାରାଧିତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଏକା ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଂ ଵଂଶକର୍ତ୍ତାରମୀପ୍ସିତମ୍। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରଂ ସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିତୀଯା ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ଉର୍ବ୍ବାଙ୍କୁ ଦୁହେଁ ତପସ୍ୟା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୁହିଁଜଣୀଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଏକ ଜଣୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ହେବେ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ; ଦ୍ୱିତୀୟା ଜଣୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ମୁନେସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କେଶିନୀ ପୁତ୍ରମେକକମ୍। ଵଂଶସ୍ଯ କାରଣଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜଗ୍ରାହ ନୃପସଂସଦି ।। ୨୬.

ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ବଂଶର କାରଣ ଭଲ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ବାଛିଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସୁପର୍ଣଭଗିନୀ ତଥା। ମହାତ୍ମନସ୍ତୁ ଜଗ୍ରାହ ସୁମତିଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଲାଗି ପୋଷଣ ନେବାକୁ ମନୋହରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ନେଲେ।

ଅଥ କାଲେ ଗତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସଗରାତ୍ମଜମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ବଡ଼ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅସମଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ, ସେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର।

ସୁମତିସ୍ତ୍ଵପି ଜଜ୍ଞେ ଵୈ ଗର୍ଭନ୍ତୁମ୍ବଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତୁମ୍ବମଧ୍ଯାଦ୍ଵିନିଃସୃତାଃ ।। ୨୬.

ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଏକ ଘଡ଼ା ଆକାରର ଗର୍ଭକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ବାହାରିଲେ।

ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ତାନ୍ ଗର୍ଭାନ୍ ନ୍ଯଦଧତ୍ତତଃ। ଧାତ୍ରୀଶ୍ଚୈକୈକଶଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ତାଵତୀଃ ପୋଷଣେ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ସେ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ାରେ ରଖିଲେ; ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ପାଇଁ ଏକ ଧାତ୍ରୀ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପୋଷଣ କରିଲେ।

ତତୋ ନଵସୁ ମାସେଷୁ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯଥାସୁଖମ୍। କୁମାରାସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଗରପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୨୬.

ନଉ ମାସ ପରେ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ସୁଖରେ ବଡ଼ ହେଲେ, ଏବଂ ସଗରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଗଲା।

କାଲେନ ମହତା ଚୈଵ ଚୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ। ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ତେଷାମଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍ ।। ୨୬.

ସମୟ ଯାଉଥିବାରେ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ସ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଗରସ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବର୍ହିକେତୁର୍ମହାବଲଃ ।। ୨୬.

ସେ ବଡ଼ ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସଗରଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଅସମଞ୍ଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବର୍ହିକେତୁ ଥିଲେ।