ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବାହୋର୍ଵ୍ଯସନିନସ୍ତସ୍ଯ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପୁରା କିଲ। ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଵୈଶ୍ଚ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାଗତୈଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ବାହୁ ଦୁଃଖିତ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବେ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ଶକମାନେ ଦଳିଦେଲେ।

ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା। ହୈହଯାର୍ଥଂ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଏତେ ପଞ୍ଚଗଣାସ୍ତଦା ।। ୨୬.

ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ଏବେ ସମସ୍ତେ ହୈହୟମାନେ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବଲୀଯୋଭିରେଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତଦା ବାହୁଃ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ନୁ ତଦା ନୃପଃ। ଵନଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ତପୋଽଚରତ୍ ।। ୨୬.

ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହୁଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦଳିଦେଲେ। ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବାହୁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ, ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ।

କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତୋଯାର୍ଥଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ନୃପଃ। ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ଦୁର୍ବ୍ବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅନ୍ତରା ସ ମମାର ଚ ।। ୨୬.

କିଛି ସମୟ ପରେ ରାଜା ପାଣି ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ବୟସ୍ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମଧ୍ୟପଥରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

ପତ୍ନୀ ତୁ ଯାଦଵୀ ତସ୍ଯ ସଗର୍ଭା ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାତ୍ । ସପତ୍ନ୍ଯା ତୁ ଗରସ୍ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତୋ ଗର୍ଭଜିଘାଂସଯା ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ଯାଦବ ପତ୍ନୀ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଷ ଦେଲେ।

ସା ତୁ ଭର୍ତୁଶ୍ଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵହ୍ନୌ ତଂ ସମରୋହଯତ୍। ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାରୁଣ୍ଯାଦ୍ଵିନ୍ଯଵର୍ତ୍ତଯତ୍ ।। ୨୬.

ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିତା ତିଆରି କରି ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ। ଭୃଗୁବଂଶୀ ଔର୍ବ ଏହା ଦେଖି କରୁଣାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ।

ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତୁ ତଙ୍ଗର୍ଭଂ ସାଗରେଣ ତଦା ସହ। ଵ୍ଯଜାଯତ ମହାବାହୁଂ ସଗରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୨୬.

ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ବିଷ ସହିତ ଗର୍ଭରୁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧର୍ମିକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସଗର।

ଔର୍ଵସ୍ତୁ ଜାତକର୍ମାଦୀନ୍ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୨୬.

ଔର୍ବ ଏହି ମହାତ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କର ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ, ପରେ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାତ୍ତଦାଗ୍ନେଯମସୁରୈରପି ଦୁଃସହମ୍। ସ ତେନାସ୍ତ୍ରବଲେନୈଵ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ହୈହଯାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ରଃ ପଶୁଗଣାନିଵ ।। ୨୬.

ସେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ଥିଲେ ନାହିଁ, ତାହା ନେଇ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ହୈହୟମାନୋକୁ ରୁଦ୍ର ଯେପରି ପଶୁମାନୋକୁ ମାରେ, ସେପରି ମାରିଦେଲେ।

ତତଃ ଶକାନ୍ ସଯଵନାନ୍ କାମ୍ବୋଜାନ୍ ପାରଦାଂସ୍ତଥା। ପହ୍ଲଵାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଃଶେଷାନ୍ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ ରାଜା ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ।

ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵୀରେଣ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ସର୍ଵ୍ଵେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ଶରଣୈଷିଣଃ ।। ୨୬.

ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଶରଣ ଚାହିଁଥିବା ଏହି ଜନମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଗଲେ।

ଵସିଷ୍ଠସ୍ତାନ୍ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାମୁନିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯନ୍ତଦା ।। ୨୬.

ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ଜୁରି କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଲେ।

ସଗରଃ ସ୍ଵାମ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଞ୍ଚ ଗୁରୋର୍ଵାସ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ। ଧର୍ମ୍ମଂ ଜଘାନ ତେଷାଂ ଵୈ ଵେଷାନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚକାର ହ ।। ୨୬.

ସଗର ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଦିଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଅବସ୍ଥାନ ସୁନି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ରୂପାନ୍ତର କରିଦେଲେ।

ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଶକାନାଂ ଶିରସୋ ମୁଣ୍ଡଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାମ୍ବୋଜାନାନ୍ତଥୈଵ ଚ।। ୨୬.

ସେ ଶକମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧଭାଗ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

ପାରଦା ମୁକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ପହ୍ଲଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁ ଧାରିଣଃ। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ କୃତାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ପାରଦମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ପହ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ; ସେ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ।

ଶକା ଯଵନକାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାଃ ପାରଦୈଃ ସହ। କେଲିସ୍ପର୍ଶା ମାହିଷିକା ଦାର୍ଵାଶ୍ଚୋଲାଃ ଖସାସ୍ତଥା ।। ୨୬.

ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, କେଲିସ୍ପର୍ଶ, ମାହିଷିକ, ଦାର୍ବ, ଚୋଳ ଓ ଖସମାନେ,

ସର୍ଵ୍ଵେ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯଗଣା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଷାଂ ନିରାକୃତଃ। ଵସିଷ୍ଠଵଚନାତ୍ପୂର୍ଵଂ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାତିଲ୍ କରାଯାଇଥିଲା।

ସ ଧର୍ମଵିଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଅଶ୍ଵଂ ଵିଚାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ରାଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃ ସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ଵେଲାସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ାଟି ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ନିକଟରେ ଧରାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ସ ତନ୍ଦେଶଂ ସୁତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ଖନଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆସେଦୁଶ୍ଚ ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦନ୍ତସ୍ତେ ମହାର୍ଣଵେ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ମାଟି ଖୋଦିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଂ କପିଲରୂପେଣ ହଂସଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆଦିପୁରୁଷ, ଦେବତା, ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି, କପିଲ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମାସାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ତତ୍ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଦଗ୍ଧାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ଚତ୍ଵାରସ୍ତ୍ଵଵଶେଷିତାଃ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

ବର୍ହିକେତୁଃ ସକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମ୍ମରତସ୍ତ୍ରଯଃ। ଶୂରଃ ପଞ୍ଚଵନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରାଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୬.

ବର୍ହିକେତୁ, ସକେତୁ, ଏବଂ ତିନି ଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚବନ—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ଉତ୍ସ ହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ହରିର୍ନାରାଯଣୋ ଵରାନ୍। ଅକ୍ଷଯତ୍ଵଂ ସ୍ଵଵଂଶସ୍ଯ ଵାଜିମେଧଶତଂ ତଥା। ଵିଭୁଂ ପୁତ୍ରଂ ସମୁଦ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍ ।। ୨୬.

ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: ଅକ୍ଷୟ ବଂଶ, ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ।

ସ ସମୁଦ୍ରୋଽଶ୍ଵମାଦାଯ ଵନ୍ଦଦେ (?) ସରିତାଂପତିଃ। ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେ ସ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ ।। ୨୬.

ସମୁଦ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ, ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସାଗର' ଉପାଧି ପାଇଲା।

ତଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଘୋଡ଼ା ଆଣି, ପୁନିପୁନି ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଷଷ୍ଟିପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଦଗ୍ଧାନ୍ଯଶ୍ଵାନୁସାରିଣାମ୍। ତେଷାଂ ନାରାଯଣଂ ତେଜଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପୁତ୍ରାଣାନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିସ୍ତୁ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୬.

ଅଶ୍ୱକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେହି ପୁଅମାନେ ସଠି ହଜାର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।. ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ। ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଧିନା କେନ ଵା ଵଦ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ସଗର ରାଜାଙ୍କର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ସଠି ହଜାର ବୀର ପୁଅ ହେଲେ, ଆମକୁ କୁହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵିଦର୍ଭଦୁହିତା କେଶିନୀ ନାମ ନାମତଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ସଗରଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ବଡ଼ ଝିଅ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ନାମ କେଶିନୀ।