ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ସତ୍ଯରତା ନାମ ଭାର୍ଯ୍ଯା କେକଯଵଂଶଜା। କୁମାରଂ ଜନଯାମାସ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମକଲ୍ମଷମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସତ୍ୟରତା ନାମ, କେକୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ନିର୍ମଳ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର।

ସ ତୁ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଶଙ୍କଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଆହର୍ତ୍ତା ରାଜସୂଯସ୍ଯ ସମ୍ରାଡିତି ପରିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୬.

ସେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଶଙ୍କୁପୁତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଓ ସାମ୍ରାଟ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତୁ ସୁତୋ ରୋହିତୋ ନାମ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍। ହରିତୋ ରୋହିତସ୍ଯାଥ ଚଂଚୁହାରୀତ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋହିତ; ରୋହିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ହରିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁସୂତି କଞ୍ଚୁ ହାରିତ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଵିଜଯଶ୍ଚ ସୁଦେଵଶ୍ଚ ଚଂଚୁପୁତ୍ରୌ ବଭୂଵତୁଃ। ଜେତା ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵିଜଯସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ବିଜୟ ଓ ସୁଦେବ ଚଞ୍ଚୁଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିଥିବାରୁ ବିଜୟଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ରୁରୁକସ୍ତନଯସ୍ତତ୍ର ରାଜା ଧର୍ମ୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ। ରୁରୁକାଦ୍ଧୃତକଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦ୍ବାହୁଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ରୁରୁକ ନାମକ ପୁଅ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା ହେଲେ। ରୁରୁକଙ୍କର ପୁଅ ହୃତକ ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନିରସ୍ତୋ ଵ୍ଯସନୀ ନୃପଃ। ଶକୈର୍ଯଵନକାମ୍ବୋଜୈଃ ପାରଦୈଃ ପହ୍ଲଵୈସ୍ତଥା ।। ୨୬.

ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ହଟାଇଦେଲେ। ଏହା ସହିତ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।

ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧାର୍ମ୍ମିକୋଽଭୂତ୍ ସ ଧର୍ମ୍ମ୍ଯେ ସତ୍ଯଯୁଗେ ତଥା। ସଗରସ୍ତୁ ସୁତୋ ବାହୋର୍ଜଜ୍ଞେ ସହ ଗରେଣ ଵୈ। ଭୃଗୋରାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ତୁର୍ଵେଣ ପରିରକ୍ଷିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଧର୍ମମୟ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ନାହିଁ। ବାହୁଙ୍କର ପୁଅ ସଗର ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଲେ।

ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଭାର୍ଗଵାତ୍ ସଗରୋ ନୃପଃ। ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଙ୍ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ ସହୈହଯାନ୍ ।। ୨୬.

ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇ ସଗର ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜିତି, ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନୋକୁ ମାରିଦେଲେ।

ଶକାନାଂ ପହ୍ଲଵାନାଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମାନ୍ନିରସଦଚ୍ଯୁତଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଥା ତେଷାଂ ପାରଦାନାଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମଵିତ୍ ।। ୨୬.

ଅଚଳ ମନେ ଥିବା ସେ ଶକ ଓ ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପାରଦମାନୋକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୁଳ ଉଚିତ କାମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ।। କଥଂ ସ ସଗରୋ ରାଜା ଗରେଣ ସହ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍। କିମର୍ଥଞ୍ଚ ଶକାଦୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍। ଧର୍ମ୍ମାନ୍ କୁଲୋଚିତାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜା ନିରସଦଚ୍ଯୁତଃ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ସଗର ରାଜା କିପରି ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ? ଏବଂ କାହିଁକି ସେ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶକ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନୋକୁ ତାଙ୍କର କୁଳ ଉଚିତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବାହୋର୍ଵ୍ଯସନିନସ୍ତସ୍ଯ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପୁରା କିଲ। ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଵୈଶ୍ଚ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମାଗତୈଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ବାହୁ ଦୁଃଖିତ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବେ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ଶକମାନେ ଦଳିଦେଲେ।

ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା। ହୈହଯାର୍ଥଂ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଏତେ ପଞ୍ଚଗଣାସ୍ତଦା ।। ୨୬.

ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ଏବେ ସମସ୍ତେ ହୈହୟମାନେ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ।

ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବଲୀଯୋଭିରେଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତଦା ବାହୁଃ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ନୁ ତଦା ନୃପଃ। ଵନଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ତପୋଽଚରତ୍ ।। ୨୬.

ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହୁଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦଳିଦେଲେ। ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ବାହୁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ, ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ।

କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତୋଯାର୍ଥଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ନୃପଃ। ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ଦୁର୍ବ୍ବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅନ୍ତରା ସ ମମାର ଚ ।। ୨୬.

କିଛି ସମୟ ପରେ ରାଜା ପାଣି ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ବୟସ୍ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମଧ୍ୟପଥରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

ପତ୍ନୀ ତୁ ଯାଦଵୀ ତସ୍ଯ ସଗର୍ଭା ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଗାତ୍ । ସପତ୍ନ୍ଯା ତୁ ଗରସ୍ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତୋ ଗର୍ଭଜିଘାଂସଯା ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ଯାଦବ ପତ୍ନୀ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଷ ଦେଲେ।

ସା ତୁ ଭର୍ତୁଶ୍ଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵହ୍ନୌ ତଂ ସମରୋହଯତ୍। ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାରୁଣ୍ଯାଦ୍ଵିନ୍ଯଵର୍ତ୍ତଯତ୍ ।। ୨୬.

ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିତା ତିଆରି କରି ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ। ଭୃଗୁବଂଶୀ ଔର୍ବ ଏହା ଦେଖି କରୁଣାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ।

ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତୁ ତଙ୍ଗର୍ଭଂ ସାଗରେଣ ତଦା ସହ। ଵ୍ଯଜାଯତ ମହାବାହୁଂ ସଗରଂ ନାମ ଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୨୬.

ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ବିଷ ସହିତ ଗର୍ଭରୁ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧର୍ମିକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସଗର।

ଔର୍ଵସ୍ତୁ ଜାତକର୍ମାଦୀନ୍ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୨୬.

ଔର୍ବ ଏହି ମହାତ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କର ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇଲେ, ପରେ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।

ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାତ୍ତଦାଗ୍ନେଯମସୁରୈରପି ଦୁଃସହମ୍। ସ ତେନାସ୍ତ୍ରବଲେନୈଵ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । ଜଘାନ ହୈହଯାନ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ରଃ ପଶୁଗଣାନିଵ ।। ୨୬.

ସେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ଥିଲେ ନାହିଁ, ତାହା ନେଇ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ହୈହୟମାନୋକୁ ରୁଦ୍ର ଯେପରି ପଶୁମାନୋକୁ ମାରେ, ସେପରି ମାରିଦେଲେ।

ତତଃ ଶକାନ୍ ସଯଵନାନ୍ କାମ୍ବୋଜାନ୍ ପାରଦାଂସ୍ତଥା। ପହ୍ଲଵାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଃଶେଷାନ୍ କର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସିତୋ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ତାପରେ ରାଜା ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଠାନିଲେ।

ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵୀରେଣ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା। ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ସର୍ଵ୍ଵେ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ଶରଣୈଷିଣଃ ।। ୨୬.

ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଶରଣ ଚାହିଁଥିବା ଏହି ଜନମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଗଲେ।

ଵସିଷ୍ଠସ୍ତାନ୍ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାମୁନିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯନ୍ତଦା ।। ୨୬.

ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ଜୁରି କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଲେ।

ସଗରଃ ସ୍ଵାମ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଞ୍ଚ ଗୁରୋର୍ଵାସ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ। ଧର୍ମ୍ମଂ ଜଘାନ ତେଷାଂ ଵୈ ଵେଷାନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚକାର ହ ।। ୨୬.

ସଗର ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ଦିଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଅବସ୍ଥାନ ସୁନି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ରୂପାନ୍ତର କରିଦେଲେ।

ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଶକାନାଂ ଶିରସୋ ମୁଣ୍ଡଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାମ୍ବୋଜାନାନ୍ତଥୈଵ ଚ।। ୨୬.

ସେ ଶକମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧଭାଗ କାଟି ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

ପାରଦା ମୁକ୍ତକେଶାଶ୍ଚ ପହ୍ଲଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁ ଧାରିଣଃ। ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ କୃତାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ପାରଦମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ପହ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ; ସେ ମହାପୁରୁଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ।

ଶକା ଯଵନକାମ୍ବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାଃ ପାରଦୈଃ ସହ। କେଲିସ୍ପର୍ଶା ମାହିଷିକା ଦାର୍ଵାଶ୍ଚୋଲାଃ ଖସାସ୍ତଥା ।। ୨୬.

ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, କେଲିସ୍ପର୍ଶ, ମାହିଷିକ, ଦାର୍ବ, ଚୋଳ ଓ ଖସମାନେ,

ସର୍ଵ୍ଵେ ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯଗଣା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତେଷାଂ ନିରାକୃତଃ। ଵସିଷ୍ଠଵଚନାତ୍ପୂର୍ଵଂ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୨୬.

ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାତିଲ୍ କରାଯାଇଥିଲା।

ସ ଧର୍ମଵିଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଅଶ୍ଵଂ ଵିଚାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ରାଜା, ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃ ସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ। ଵେଲାସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ ।। ୨୬.

ସେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ାଟି ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ନିକଟରେ ଧରାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।