ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଭିରୂନାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ। ତତଃ ସ ରାଜାତିବଲୋ ଧୁନ୍ଧୁବନ୍ଧୁନିବର୍ହଣଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ, ବାକି ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।

ତସ୍ଯ ଵାରିମଯଂ ଵେଗମପିବତ୍ ସ ନରାଧିପଃ। ଯୋଗୀ ଯୋଗେନ ଵହ୍ନିଂ ଵା ଶମଯାମାସ ଵାରିଣା ।। ୨୬.

ସେ ନରପତି ତେଜରେ ପାଣିର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ପିଇଲେ, ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣିରେ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଯୋଗୀ।

ନିରସ୍ଯତ୍ତଂ ମହାକାଯଂ ବଲେନୋଦକରାକ୍ଷସମ୍। ଉତ୍ତଙ୍କଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କୃତକର୍ମ୍ମା ନରାଧିପଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମହାକାୟ ଜଳରାକ୍ଷସକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।

ଉତ୍ତଙ୍କଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନେ। ଅଦାତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଵିତ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାପ୍ଯଧୃଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତଙ୍କ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାକୁ ଏକ ଵର ଦେଲେ: ଅଶେଷ ଧନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।

ଧର୍ମ୍ମେ ରତିଞ୍ଚ ସତତଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍। ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯେ ରାକ୍ଷସା ହତାଃ ।। ୨୬.

ସେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସରେ ହତ ହୋଇଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଶେଷ ଲୋକ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଦୃଢାଶ୍ଵୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ କପିଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ କନୀଯାସୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ ଦୁଇ ଅନ୍ୟ, ଏହିପରି ସ୍ମୃତି ଅଛି।

ଧୌନ୍ଧୁମାରିର୍ଦୃଢାଶ୍ଵସ୍ତୁ ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭୋଽଭୂତ୍ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତଃ ସଦା ।। ୨୬.

ଧୁନ୍ଧୁମାରି ଦୃଢାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ; ହର୍ୟାଶ୍ୱର ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ସେ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ।

ସଂହତାଶ୍ଵୋ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଶ୍ରୁତୋ ରଣଵିଶାରଦଃ । କୃଶାଶ୍ଵଶ୍ଚାକ୍ଷଯାଶ୍ଵଶ୍ଚ ସଂହତାଶ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ ।। ୨୬.

ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପାରଙ୍ଗତ; ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ - କ୍ରିଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଷୟାଶ୍ୱ।

ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ହୈମଵତୀ ସତାଂ ମତିଦୃଷଦ୍ଵତୀ। ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେମବତୀ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵତିଦ୍ଯୁତିଃ। ଅତ୍ଯନ୍ତଧାର୍ମିକୋ ଗୌରୀ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ପତିଵ୍ରତା ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ଚମକ ତିନି ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜନା ଗୌରୀ ଏକ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

ଅଭିଶସ୍ତା ତୁ ସା ଭର୍ତ୍ରା ନଦୀ ସା ବାହୁଦା କୃତା । ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଗୌରିକଃ ପୁତ୍ର ଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ବଭୂଵ ହ ।। ୨୬.

ଗୌରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଶାପରେ ସେ ବାହୁଦା ନଦୀ ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଗୌରିକ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହେଲେ।

ମାନ୍ଧାତା ଯୌଵନାଶ୍ଵୋ ଵୈ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ନୃପଃ। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମୌ ଶ୍ଲୋକୌ ପୌରାଣିକୀ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୨୬.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତା ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକେ ଦୁଇଟି ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ପଢିଥାନ୍ତି।

ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯ ଉଦଯତି ଯାଵଚ୍ଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି। ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ମାନ୍ଧାତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ଵଂଶଵିଦୋ ଜନାଃ । ଯୌଵନାଶ୍ଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଜ୍ଵାନ ମମିତୌଜସମ୍। ମାନ୍ଧାତା ତୁ ତନୁର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁରାଣଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜକ୍ଷତେ ।। ୨୬.

ଏଠି ମଧ୍ୟ ବଂଶ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢିଥାନ୍ତି: ଯୁବନାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ମାନ୍ଧାତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର।

ତସ୍ଯ ଚୈତ୍ରରଥୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ଶଶବିନ୍ଦୋଃ ସୁତାଽଭଵତ୍। ସାଧ୍ଵୀ ବିନ୍ଦୁମତୀ ନାମ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଜନା ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ। ସେ ନାମରେ ବିନ୍ଦୁମତୀ, ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା।

ପତିଵ୍ରତା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଭ୍ରାତୄଣାମଯୁତସ୍ଯ ସା। ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ମାନ୍ଧାତା ତ୍ରୀନ୍ ସୁତାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ସେ ଏକ ପତିବ୍ରତା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାନ୍ଧାତା ତିନିଟି ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ପୁରୁକୁତ୍ସମମ୍ବରୀଷଂ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଞ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵୋଽପରଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଆଉ ଏକ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଥିଲେ।

ହରିତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ହାରିତାଃ ଶୂରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୨୬.

ହରିତ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ହାରିତମାନେ ବୀର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।

ପୁରୁକୁତ୍ସସ୍ଯ ଦାଯାଦସ୍ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୁର୍ମହାଯଶାଃ। ନର୍ମଦାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସମ୍ଭୂତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁ, ଯାହା ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମ୍ଭୂତ ଥିଲେ।

ସମ୍ଭୂତସ୍ଯାତ୍ମଜଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯନରଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ରାଵଣେନ ହତୋ ଯେନ ତ୍ରିଲୋକୀଵିଜଯେ ପୁରା ।। ୨୬.

ସମ୍ଭୂତଙ୍କର ପୁଅ ଅନରଣ୍ୟ, ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।

ତ୍ରସଦଶ୍ଵୋଽନରଣ୍ଯସ୍ଯ ହର୍ଯ୍ଯଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ହର୍ଯ୍ଯଶ୍ଵାତ୍ତୁ ଦୃଷଦ୍ଵତ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ଵସୁମତୋ ନୃପଃ ।। ୨୬.

ତ୍ରସଦଶ୍ୱ ଅନରଣ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ହର୍ୟ୍ୟଶ୍ୱ ତ୍ରସଦଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ। ହର୍ୟ୍ୟଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ରାଜା ବସୁମତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ତ୍ରିଧନ୍ଵା ନାମ ଧାର୍ମ୍ମିକଃ। ଆସୀତ୍ ତ୍ରୈଧନ୍ଵନଶ୍ଚାପି ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତ୍ରଯ୍ଯାଂ ରଣପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଧର୍ମିକ ରାଜା ତ୍ରିଧନ୍ବା ଥିଲେ। ତ୍ରୈଧନ୍ବନ ତିନି ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ନାମ କୁମାରୋଽଭୂନ୍ମହାବଲଃ। ତେନ ଭାର୍ଯ୍ଯା ଵିଦର୍ଭସ୍ଯ ହୃତା ହତ୍ଵା ଦିଵୌକସଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ମହାବଳୀ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଥିଲେ। ସେ ବିଦର୍ଭର ଜନାକୁ ଦେବତାମାନେକୁ ମାରି ଚୋରି କରିଥିଲେ।

ପାଣିଗ୍ରହଣମନ୍ତ୍ରେଷୁ ନିଷ୍ଠାଂ ସମ୍ପ୍ରାପିତୋଷ୍ଵିହ। ଵିଷ୍ଣୁଵୃଦ୍ଧଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁ ଵୃଦ୍ଧୋ ଯତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତାଃ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। ୨୬.

ସେ ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବାରୁ ଏହି ନାମ ହେଲା। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।

କାମାଦ୍ବଲାଚ୍ଚ ମୋହାଚ୍ଚ ସଙ୍କର୍ଷଣବଲେନ ଚ। ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଚ ବଲାତ୍ ତତ୍କୃତଂ ତେନ ଧୀମତା ।। ୨୬.

ଇଚ୍ଛା, ବଳ, ମୋହ ଏବଂ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କର ବଳ ଦ୍ୱାରା, ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା।

ତମଧର୍ମ୍ମେଣ ସଂଯୁକ୍ତଂ ପିତା ତ୍ରଯୀଗୁଣୋଽତ୍ଯଜତ୍। ଅପଧ୍ଵଂସେତି ବହୁଶୋଽଵଦତ୍ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପିତା, ତିନି ବେଦର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଧର୍ମ ସହିତ ଜଡିତ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲେ, 'ଚାଲିଯା।'

ପିତରଂ ସୋଽବ୍ରଵୀଦେକଃ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମୀତି ଵୈ ମୁହୁଃ। ପିତା ଚୈନମଥୋଵାଚ ଶ୍ଵପାକୈଃ ସହ ଵର୍ତ୍ତଯ ।। ୨୬.

ସେ ବାରମ୍ବାର ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?' ପିତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଶ୍ୱପାକମାନେ ସହିତ ରହ।'

ନାହଂ ପୁତ୍ରେଣ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ କୁଲପାଂସନ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ନିରାକ୍ରାମନ୍ନଗରାଦ୍ଵଚନାଦ୍ଵିଭୋ ।। ୨୬.

ମୁଁ ତୋର ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ହେ କୁଳର ଦାଗ; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସହର ଛାଡି ଚାଲିଗଲା।

ନ ଚୈନଂ ଧାରଯାମାସ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ସ ତୁ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଧୀମାଞ୍ଛ୍ଵପାକାଵସଥାନ୍ତିକମ୍। ପିତ୍ରା ମୁକ୍ତୋଽଵସଦ୍ଵୀରଃ ପିତା ଚାସ୍ଯ ଵନଂ ଯଯୌ ।। ୨୬.

ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପିତା ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଧୀର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଚଣ୍ଡାଳ ଘର ନିକଟରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଳ ଯାଇଲେ।