ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରାଜା ସଂନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋଽହମଯନ୍ତୁ ତନଯୋ ମମ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୬.

ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ମୋ ପୁଅ ଯାଉ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୁନ୍ଧୁ ମାରିବ।

ସ ତଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ତନଯଂ ଧୁନ୍ଧୁମାରଣମୁଦ୍ଯତମ୍। ଜଗାମ ପର୍ଵ୍ଵତାଯୈଵ ତପସେ ଶଂସିତଵ୍ରତଃ ।। ୨୬.

ସେ ପିତା, ଧୁନ୍ଧୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପୁଅକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।

କୁବଲାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁର୍ଵଚନମାସ୍ଥିତଃ। ସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶତ୍ଯା ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରାଯାଦୁତ୍ତଙ୍କ ସହିତୋ ଧୁନ୍ଧୋସ୍ତସ୍ଯ ନିଵାରଣେ ।। ୨୬.

କୁବଳାଶ୍ୱ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ, ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅମାନେ ଓ ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।

ତମାଵିଶତ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।

ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷେ ଦିଵି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରୁଭୃତ୍ଯେଷ ନୃପୋ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ, ଆକାଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; 'ଆଜିଠୁ ଏହି ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।'

ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ତଂ ଦେଵାଃ ସମମଂସତ ଅଦ୍ଭୁତମ୍। ସଗତ୍ଵା ପୁରୁଷ ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତନଯୈଃ ସହ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୬.

ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ସମୁଦ୍ରଂ ଖନଯାମାସ ଵାଲୁକାର୍ଣଵମଵ୍ଯଯମ୍। ନାରାଯଣେନ ରାଜର୍ଷିସ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯିତୋ ହି ସଃ ।। ୨୬.

ନାରାୟଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା ମୁନି, ଅଶେଷ ବାଲିର ସାଗରକୁ ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବଭୂଵାତିବଲୋ ଭୂଯ ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ଖନଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତଦା ।। ୨୬.

ସେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଖନନ କରି, ବାଲି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।

ଧୁନ୍ଧୁରାସାଦିତସ୍ତତ୍ର ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ନିଵ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ, ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ମୁଁହର ଅଗ୍ନିରେ କ୍ରୋଧିତ, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଉଲଟିଦେଉଛି।

ଵାରି ଶୁଶ୍ରାଵ ଯୋଗେନ ମହୋଦଧିରିଵୋଦଯେ। ସୋମସ୍ଯ ସୋମପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରୋର୍ମିକଲିଲୋ ମହାନ୍ ।। ୨୬.

ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପାଣିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ବଡ ସାଗର ଉଠିବାବେଳେ ଯେପରି, ତରଙ୍ଗର ବଡ ଗୁଞ୍ଜନ, ହେ ସୋମପାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଭିରୂନାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ। ତତଃ ସ ରାଜାତିବଲୋ ଧୁନ୍ଧୁବନ୍ଧୁନିବର୍ହଣଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ, ବାକି ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।

ତସ୍ଯ ଵାରିମଯଂ ଵେଗମପିବତ୍ ସ ନରାଧିପଃ। ଯୋଗୀ ଯୋଗେନ ଵହ୍ନିଂ ଵା ଶମଯାମାସ ଵାରିଣା ।। ୨୬.

ସେ ନରପତି ତେଜରେ ପାଣିର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ପିଇଲେ, ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣିରେ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଯୋଗୀ।

ନିରସ୍ଯତ୍ତଂ ମହାକାଯଂ ବଲେନୋଦକରାକ୍ଷସମ୍। ଉତ୍ତଙ୍କଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କୃତକର୍ମ୍ମା ନରାଧିପଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମହାକାୟ ଜଳରାକ୍ଷସକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।

ଉତ୍ତଙ୍କଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନେ। ଅଦାତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଵିତ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାପ୍ଯଧୃଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତଙ୍କ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାକୁ ଏକ ଵର ଦେଲେ: ଅଶେଷ ଧନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।

ଧର୍ମ୍ମେ ରତିଞ୍ଚ ସତତଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍। ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯେ ରାକ୍ଷସା ହତାଃ ।। ୨୬.

ସେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସରେ ହତ ହୋଇଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଶେଷ ଲୋକ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଦୃଢାଶ୍ଵୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ କପିଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ କନୀଯାସୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ ଦୁଇ ଅନ୍ୟ, ଏହିପରି ସ୍ମୃତି ଅଛି।

ଧୌନ୍ଧୁମାରିର୍ଦୃଢାଶ୍ଵସ୍ତୁ ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭୋଽଭୂତ୍ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତଃ ସଦା ।। ୨୬.

ଧୁନ୍ଧୁମାରି ଦୃଢାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ; ହର୍ୟାଶ୍ୱର ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ସେ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ।

ସଂହତାଶ୍ଵୋ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଶ୍ରୁତୋ ରଣଵିଶାରଦଃ । କୃଶାଶ୍ଵଶ୍ଚାକ୍ଷଯାଶ୍ଵଶ୍ଚ ସଂହତାଶ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ ।। ୨୬.

ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପାରଙ୍ଗତ; ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ - କ୍ରିଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଷୟାଶ୍ୱ।

ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ହୈମଵତୀ ସତାଂ ମତିଦୃଷଦ୍ଵତୀ। ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେମବତୀ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵତିଦ୍ଯୁତିଃ। ଅତ୍ଯନ୍ତଧାର୍ମିକୋ ଗୌରୀ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ପତିଵ୍ରତା ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ଚମକ ତିନି ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜନା ଗୌରୀ ଏକ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

ଅଭିଶସ୍ତା ତୁ ସା ଭର୍ତ୍ରା ନଦୀ ସା ବାହୁଦା କୃତା । ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଗୌରିକଃ ପୁତ୍ର ଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ବଭୂଵ ହ ।। ୨୬.

ଗୌରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଶାପରେ ସେ ବାହୁଦା ନଦୀ ହେଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଗୌରିକ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହେଲେ।

ମାନ୍ଧାତା ଯୌଵନାଶ୍ଵୋ ଵୈ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ନୃପଃ। ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମୌ ଶ୍ଲୋକୌ ପୌରାଣିକୀ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୨୬.

ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତା ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକେ ଦୁଇଟି ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ପଢିଥାନ୍ତି।

ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯ ଉଦଯତି ଯାଵଚ୍ଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି। ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଯୌଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ମାନ୍ଧାତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମଂ ଶ୍ଲୋକଂ ଵଂଶଵିଦୋ ଜନାଃ । ଯୌଵନାଶ୍ଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯଜ୍ଵାନ ମମିତୌଜସମ୍। ମାନ୍ଧାତା ତୁ ତନୁର୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁରାଣଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜକ୍ଷତେ ।। ୨୬.

ଏଠି ମଧ୍ୟ ବଂଶ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢିଥାନ୍ତି: ଯୁବନାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ମାନ୍ଧାତା ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର।

ତସ୍ଯ ଚୈତ୍ରରଥୀ ଭାର୍ଯ୍ଯା ଶଶବିନ୍ଦୋଃ ସୁତାଽଭଵତ୍। ସାଧ୍ଵୀ ବିନ୍ଦୁମତୀ ନାମ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଜନା ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ। ସେ ନାମରେ ବିନ୍ଦୁମତୀ, ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା।

ପତିଵ୍ରତା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଭ୍ରାତୄଣାମଯୁତସ୍ଯ ସା। ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ମାନ୍ଧାତା ତ୍ରୀନ୍ ସୁତାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୬.

ସେ ଏକ ପତିବ୍ରତା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାନ୍ଧାତା ତିନିଟି ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ପୁରୁକୁତ୍ସମମ୍ବରୀଷଂ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଞ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵୋଽପରଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଆଉ ଏକ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଥିଲେ।

ହରିତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ହାରିତାଃ ଶୂରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୨୬.

ହରିତ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ହାରିତମାନେ ବୀର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।

ପୁରୁକୁତ୍ସସ୍ଯ ଦାଯାଦସ୍ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୁର୍ମହାଯଶାଃ। ନର୍ମଦାଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସମ୍ଭୂତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁ, ଯାହା ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସମ୍ଭୂତ ଥିଲେ।