ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵତାନାମଵଧ୍ଯସ୍ତୁ ମହାକାଯୋ ମହାବଲଃ। ଅନ୍ତର୍ଭୂମିଗତସ୍ତତ୍ର ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତୋ ମହାନ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ବାଲି ତଳେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ବଳିଆ ପ୍ରାଣୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ସ ମନୋସ୍ତନଯଃ କ୍ରୂରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ। ଶତଂ ଲୋକଵିନାଶାଯ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର। ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ସ ନିଃଶ୍ଵାସଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତି। ଯଦା ତଦା ମହୀ ତତ୍ର ଚଲିତା ସ୍ମ ସକାନନା ।। ୨୬.

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼େ, ତେବେ ସେଠାର ଭୂମି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ କମ୍ପିତ ହୁଏ।

ତସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ ରଜ ଉଦ୍ଧୂଯତେ ମହତ୍। ଆଦିତ୍ଯପଥମାଵୃତ୍ଯ ସପ୍ତାହଂ ଭୂମିକମ୍ପନମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବେଗରେ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଢାକିଦିଏ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହୁଏ।

ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଂ ସଜ୍ଵାଲଂ ସଧୂମମତିଦାରୁଣମ୍ । ତେନ ରାଜନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ସ୍ଵ ଆଶ୍ରମେ ।। ୨୬.

ଏହା ସ୍ପୁଲିଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ; ଏହି କାରଣରେ, ରାଜା, ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରୁନି।

ତଂ ଵାରଯ ମହାବାହୋ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ତେଜସ୍ତେ ସୁମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯଯିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ହେ ମହାବାହୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକ; ତୁମର ବଡ଼ ତେଜ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଅଟକାଇପାରିବ।

ଲୋକାଃ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିହତେଽସୁରେ । ତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ଵଧାଯାଦ୍ଯ ସମର୍ଥଃ ପୃଥିଵୀପତେ ।। ୨୬.

ଏହି ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆଜି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ; ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମମ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ତତୋଽନଘ। ନ ହି ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ତେଜସାଲ୍ପେନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ; ଧୁନ୍ଧୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କୁ ଛୋଟ ଶକ୍ତିରେ ମାରିହେବ ନାହିଁ।

ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଅପି ଵର୍ଷ ଶତୈରିହ। ଵୀର୍ଯ୍ଯଂ ହି ସୁମହତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସହମ୍ ।। ୨୬.

ହେ ପୃଥିବୀର ସୁରକ୍ଷକ, ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିହେବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼ ଯେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିରୁତ୍ତଙ୍କେନ ମହାତ୍ମନା। କୁବଲାଶ୍ଵଂ ସୁତଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମିନ୍ ଧୁନ୍ଧୁନିଵାରଣେ ।। ୨୬.

ଏପରି ମହାତ୍ମା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।

ରାଜା ସଂନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋଽହମଯନ୍ତୁ ତନଯୋ ମମ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୬.

ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ମୋ ପୁଅ ଯାଉ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୁନ୍ଧୁ ମାରିବ।

ସ ତଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ତନଯଂ ଧୁନ୍ଧୁମାରଣମୁଦ୍ଯତମ୍। ଜଗାମ ପର୍ଵ୍ଵତାଯୈଵ ତପସେ ଶଂସିତଵ୍ରତଃ ।। ୨୬.

ସେ ପିତା, ଧୁନ୍ଧୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପୁଅକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।

କୁବଲାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁର୍ଵଚନମାସ୍ଥିତଃ। ସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶତ୍ଯା ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରାଯାଦୁତ୍ତଙ୍କ ସହିତୋ ଧୁନ୍ଧୋସ୍ତସ୍ଯ ନିଵାରଣେ ।। ୨୬.

କୁବଳାଶ୍ୱ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ, ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅମାନେ ଓ ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।

ତମାଵିଶତ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।

ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷେ ଦିଵି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରୁଭୃତ୍ଯେଷ ନୃପୋ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ, ଆକାଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; 'ଆଜିଠୁ ଏହି ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।'

ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ତଂ ଦେଵାଃ ସମମଂସତ ଅଦ୍ଭୁତମ୍। ସଗତ୍ଵା ପୁରୁଷ ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତନଯୈଃ ସହ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୬.

ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ସମୁଦ୍ରଂ ଖନଯାମାସ ଵାଲୁକାର୍ଣଵମଵ୍ଯଯମ୍। ନାରାଯଣେନ ରାଜର୍ଷିସ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯିତୋ ହି ସଃ ।। ୨୬.

ନାରାୟଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା ମୁନି, ଅଶେଷ ବାଲିର ସାଗରକୁ ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବଭୂଵାତିବଲୋ ଭୂଯ ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ଖନଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତଦା ।। ୨୬.

ସେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଖନନ କରି, ବାଲି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।

ଧୁନ୍ଧୁରାସାଦିତସ୍ତତ୍ର ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ନିଵ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ, ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ମୁଁହର ଅଗ୍ନିରେ କ୍ରୋଧିତ, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଉଲଟିଦେଉଛି।

ଵାରି ଶୁଶ୍ରାଵ ଯୋଗେନ ମହୋଦଧିରିଵୋଦଯେ। ସୋମସ୍ଯ ସୋମପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରୋର୍ମିକଲିଲୋ ମହାନ୍ ।। ୨୬.

ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ପାଣିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ବଡ ସାଗର ଉଠିବାବେଳେ ଯେପରି, ତରଙ୍ଗର ବଡ ଗୁଞ୍ଜନ, ହେ ସୋମପାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧାସ୍ତ୍ରିଭିରୂନାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ। ତତଃ ସ ରାଜାତିବଲୋ ଧୁନ୍ଧୁବନ୍ଧୁନିବର୍ହଣଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ, ବାକି ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ।

ତସ୍ଯ ଵାରିମଯଂ ଵେଗମପିବତ୍ ସ ନରାଧିପଃ। ଯୋଗୀ ଯୋଗେନ ଵହ୍ନିଂ ଵା ଶମଯାମାସ ଵାରିଣା ।। ୨୬.

ସେ ନରପତି ତେଜରେ ପାଣିର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ପିଇଲେ, ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣିରେ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଯୋଗୀ।

ନିରସ୍ଯତ୍ତଂ ମହାକାଯଂ ବଲେନୋଦକରାକ୍ଷସମ୍। ଉତ୍ତଙ୍କଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କୃତକର୍ମ୍ମା ନରାଧିପଃ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମହାକାୟ ଜଳରାକ୍ଷସକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।

ଉତ୍ତଙ୍କଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନେ। ଅଦାତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଵିତ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାପ୍ଯଧୃଷ୍ଯତାମ୍ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତଙ୍କ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାକୁ ଏକ ଵର ଦେଲେ: ଅଶେଷ ଧନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।

ଧର୍ମ୍ମେ ରତିଞ୍ଚ ସତତଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଂ ତଥାକ୍ଷଯମ୍। ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯେ ରାକ୍ଷସା ହତାଃ ।। ୨୬.

ସେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ବାସ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସରେ ହତ ହୋଇଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଶେଷ ଲୋକ ଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯଃ ଶିଷ୍ଟା ଦୃଢାଶ୍ଵୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ କପିଲାଶ୍ଵଶ୍ଚ କନୀଯାସୌ ତୁ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଝଡି ରହିଗଲେ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ ଦୁଇ ଅନ୍ୟ, ଏହିପରି ସ୍ମୃତି ଅଛି।

ଧୌନ୍ଧୁମାରିର୍ଦୃଢାଶ୍ଵସ୍ତୁ ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭୋଽଭୂତ୍ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତଃ ସଦା ।। ୨୬.

ଧୁନ୍ଧୁମାରି ଦୃଢାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ; ହର୍ୟାଶ୍ୱର ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ସେ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ।

ସଂହତାଶ୍ଵୋ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଶ୍ରୁତୋ ରଣଵିଶାରଦଃ । କୃଶାଶ୍ଵଶ୍ଚାକ୍ଷଯାଶ୍ଵଶ୍ଚ ସଂହତାଶ୍ଚ ସୁତାଵୁଭୌ ।। ୨୬.

ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପାରଙ୍ଗତ; ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ - କ୍ରିଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଷୟାଶ୍ୱ।

ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ହୈମଵତୀ ସତାଂ ମତିଦୃଷଦ୍ଵତୀ। ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେମବତୀ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ।