ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୃଷଦଶ୍ଵଃ ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦନ୍ଧ୍ରସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ଆନ୍ଧ୍ରସ୍ତୁ ଯଵନାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ପୃଥୁରୋମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃଷଦଶ୍ୱ । ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୂରବୀର ଆନ୍ଧ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଆନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଯବନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରାବସ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ ।

ଜଜ୍ଞେ ଶ୍ରାଵସ୍ତକୋ ରାଜା ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଯେନ ନିର୍ମିତା। ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବୃହଦଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ଶ୍ରାବସ୍ତକ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ । ଶ୍ରାବସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ବୃହଦଶ୍ୱ, ଯିଏ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ବୃହଦଶ୍ଵସୁତଶ୍ଚାପି କୁବଲାଶ୍ଚ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଯଃ ସ ଧୁନ୍ଧୁଵଧାଦ୍ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ କୁବଳ ଥିଲେ, ଏହିପରି କଥା ପ୍ରଚଳିତ । ସେ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ବଧ କରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଉପାଧି ଲାଗିଥିଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। ଧୁନ୍ଧୁଵଧଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛମି ଵିସ୍ତରାତ୍। ଯଦର୍ଥଂ କୁବଲାଶ୍ଵଃ ସ ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆମେ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ସବୁ ଖୁଲାସାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। କେଉଁ କାରଣରେ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁ ମାରିବାର ଉପାଧି ମିଳିଲା, ଏହି କଥା ଆମକୁ କହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଵିଂଶତିଃ । ସର୍ଵେ ଵିଦ୍ଯାସୁ ନିଷ୍ଣାତା ବଲଵନ୍ତୋ ଦୁରାସଦାଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଥିଲେ।

ବଭୂଵୁର୍ଦ୍ଧାର୍ମିକାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଵାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ। କୁବଲାଶ୍ଵଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଶୂରମୁତ୍ତମଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମିକ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁବଳାଶ୍ୱ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।

ବୃହଦଶ୍ଵୋଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତଂ ତସ୍ମିନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ନରାଧିପଃ। ପୁତ୍ରସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ହ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସେଇ ରାଜ୍ୟର ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଅପରେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ବୃହଦଶ୍ଵଂ ମହାରାଜଂ ଶୂରମୁତ୍ତମଧାର୍ମ୍ମିକମ୍ । ପ୍ରଯାତଂ ତମୁତ୍ତଙ୍କସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱ ମହାରାଜା, ଶୂର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ରୋକିଲେ।

ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ।। ଭଵତୋ ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତତ୍ତାଵତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତପଃ କର୍ତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ଆପଣ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷାର କାମ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜା, ମୁଁ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ତପସ୍ୟା କରିପାରୁନି।

ମମାଶ୍ରମସମୀପେଷୁ ସମେଷୁ ମରୁଧନ୍ଵସୁ। ସମୁଦ୍ରୋ ଵାଲୁକାପୂର୍ଣସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଭୂପତେ ।। ୨୬.

ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ସମ ମାରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବାଲୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ହେ ରାଜା।

ଦେଵତାନାମଵଧ୍ଯସ୍ତୁ ମହାକାଯୋ ମହାବଲଃ। ଅନ୍ତର୍ଭୂମିଗତସ୍ତତ୍ର ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତୋ ମହାନ୍ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ ବାଲି ତଳେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ବଳିଆ ପ୍ରାଣୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ସ ମନୋସ୍ତନଯଃ କ୍ରୂରୋ ଧୁନ୍ଧୁର୍ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ। ଶତଂ ଲୋକଵିନାଶାଯ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଦାରୁଣମ୍ ।। ୨୬.

ସେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଧୁନ୍ଧୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର। ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ସ ନିଃଶ୍ଵାସଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତି। ଯଦା ତଦା ମହୀ ତତ୍ର ଚଲିତା ସ୍ମ ସକାନନା ।। ୨୬.

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼େ, ତେବେ ସେଠାର ଭୂମି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ କମ୍ପିତ ହୁଏ।

ତସ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵାସଵାତେନ ରଜ ଉଦ୍ଧୂଯତେ ମହତ୍। ଆଦିତ୍ଯପଥମାଵୃତ୍ଯ ସପ୍ତାହଂ ଭୂମିକମ୍ପନମ୍ ।। ୨୬.

ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବେଗରେ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଢାକିଦିଏ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହୁଏ।

ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଂ ସଜ୍ଵାଲଂ ସଧୂମମତିଦାରୁଣମ୍ । ତେନ ରାଜନ୍ନ ଶକ୍ନୋମି ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ସ୍ଵ ଆଶ୍ରମେ ।। ୨୬.

ଏହା ସ୍ପୁଲିଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ; ଏହି କାରଣରେ, ରାଜା, ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରୁନି।

ତଂ ଵାରଯ ମହାବାହୋ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ତେଜସ୍ତେ ସୁମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯଯିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ହେ ମହାବାହୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକ; ତୁମର ବଡ଼ ତେଜ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଅଟକାଇପାରିବ।

ଲୋକାଃ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିହତେଽସୁରେ । ତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ଵଧାଯାଦ୍ଯ ସମର୍ଥଃ ପୃଥିଵୀପତେ ।। ୨୬.

ଏହି ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆଜି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ; ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମମ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ତତୋଽନଘ। ନ ହି ଧୁନ୍ଧୁର୍ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ତେଜସାଲ୍ପେନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୨୬.

ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ; ଧୁନ୍ଧୁ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କୁ ଛୋଟ ଶକ୍ତିରେ ମାରିହେବ ନାହିଁ।

ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଅପି ଵର୍ଷ ଶତୈରିହ। ଵୀର୍ଯ୍ଯଂ ହି ସୁମହତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସହମ୍ ।। ୨୬.

ହେ ପୃଥିବୀର ସୁରକ୍ଷକ, ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିହେବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼ ଯେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିରୁତ୍ତଙ୍କେନ ମହାତ୍ମନା। କୁବଲାଶ୍ଵଂ ସୁତଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମିନ୍ ଧୁନ୍ଧୁନିଵାରଣେ ।। ୨୬.

ଏପରି ମହାତ୍ମା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।

ରାଜା ସଂନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରୋଽହମଯନ୍ତୁ ତନଯୋ ମମ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜଶ୍ଵେଷ୍ଠ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୬.

ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ମୋ ପୁଅ ଯାଉ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୁନ୍ଧୁ ମାରିବ।

ସ ତଂ ଵ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ତନଯଂ ଧୁନ୍ଧୁମାରଣମୁଦ୍ଯତମ୍। ଜଗାମ ପର୍ଵ୍ଵତାଯୈଵ ତପସେ ଶଂସିତଵ୍ରତଃ ।। ୨୬.

ସେ ପିତା, ଧୁନ୍ଧୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପୁଅକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।

କୁବଲାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁର୍ଵଚନମାସ୍ଥିତଃ। ସହସ୍ରୈରେକଵିଂଶତ୍ଯା ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ। ପ୍ରାଯାଦୁତ୍ତଙ୍କ ସହିତୋ ଧୁନ୍ଧୋସ୍ତସ୍ଯ ନିଵାରଣେ ।। ୨୬.

କୁବଳାଶ୍ୱ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ, ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅମାନେ ଓ ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।

ତମାଵିଶତ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ।। ୨୬.

ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।

ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଯାତେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷେ ଦିଵି ଶବ୍ଦୋ ମହାନଭୂତ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରୁଭୃତ୍ଯେଷ ନୃପୋ ଧୁନ୍ଧୁମାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୬.

ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ, ଆକାଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା; 'ଆଜିଠୁ ଏହି ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁମାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।'

ଦିଵ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ତଂ ଦେଵାଃ ସମମଂସତ ଅଦ୍ଭୁତମ୍। ସଗତ୍ଵା ପୁରୁଷ ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତନଯୈଃ ସହ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ ।। ୨୬.

ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।

ସମୁଦ୍ରଂ ଖନଯାମାସ ଵାଲୁକାର୍ଣଵମଵ୍ଯଯମ୍। ନାରାଯଣେନ ରାଜର୍ଷିସ୍ତେଜସାପ୍ଯାଯିତୋ ହି ସଃ ।। ୨୬.

ନାରାୟଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜା ମୁନି, ଅଶେଷ ବାଲିର ସାଗରକୁ ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ବଭୂଵାତିବଲୋ ଭୂଯ ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ଵଶେ ସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ଖନଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାଲୁକାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତଦା ।। ୨୬.

ସେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଖନନ କରି, ବାଲି ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।

ଧୁନ୍ଧୁରାସାଦିତସ୍ତତ୍ର ଦିଶମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନୁଦ୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ନିଵ ।। ୨୬.

ସେଠାରେ, ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ମୁଁହର ଅଗ୍ନିରେ କ୍ରୋଧିତ, ଯେପରି ଜଗତକୁ ଉଲଟିଦେଉଛି।