ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅମ୍ବରୀଷସ୍ତୁ ନାଭାଗିର୍ଵିରୂପସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ। ପୃଷଦଶ୍ଵୋ ଵିରୂପସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ରଥୀତରଃ ।। ୨୬.

ନାଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିରୂପ, ବିରୂପଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଷଦଶ୍ୱ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରଥୀତର।

ଏତେ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରସୂତା ଵୈ ପୁନଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ସ୍ମୃତାଃ । ରଥୀତରାଣାଂ ପ୍ରଵରାଃ କ୍ଷାତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୨୬.

ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର, କିନ୍ତୁ ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ; ରଥୀତରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦେଶଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ।

କ୍ଷୁଵତସ୍ତୁ ମନୋଃ ପୂର୍ଵ୍ଵମିକ୍ଷ୍ଯାକୁରଭିନିଃସୃତଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ତ୍ଵାସୀଦିକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୨୬.

କ୍ଷୁବତ ମନୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବହୁତ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ।

ତେଷାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵିକୁକ୍ଷିଶ୍ଚ ନେମିର୍ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରଯଃ। ଶକୁନିପ୍ରମୁଖାସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ପଂଚାଶତସ୍ତୁ ତେ ।। ୨୬.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ଏବଂ ନେମି ଓ ଦଣ୍ଡ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଶକୁନି ଆଦି ପଞ୍ଚାଶିଜଣ ଥିଲେ।

ଉତ୍ତରାପଥଦେଶସ୍ଯ ରକ୍ଷିତାରୋ ମହୀକ୍ଷିତଃ। ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥାଷ୍ଟୌ ଚ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଞ୍ଚ ତେ ଦିଶି ।। ୨୬.

ଉତ୍ତରାପଥ ଦେଶର ରକ୍ଷାକାରୀ ରାଜାମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଚାଳିଶିଏଠାରୁ ଅଠଜଣ ଥିଲେ।

ଵିଂଶତିପ୍ରମୁଖାସ୍ତେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାପଥରକ୍ଷିଣଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ଵିକୁକ୍ଷିଂ ଵୈ ଅଷ୍ଟକାଯାମଥାଦିଶେତ୍ ।। ୨୬.

ସେହି କୁଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଶ୍ ଜଣେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅଷ୍ଟକା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ।

ରାଜୋଵାଚ।। ମାଂସମାନଯ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଯଂ ମୃଗାନ୍ ହତ୍ଵା ମହାବଲ। ଶ୍ରାଦ୍ଧମଦ୍ଯ ନୁ କର୍ତଵ୍ଯମଷ୍ଟକାଯାଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୬.

ରାଜା କହିଲେ: 'ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ମାଂସ ଆଣ, ବଳବାନ, ପଶୁ ମାରି । ଆଜି ଅଷ୍ଟକାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ ।'

ସ ଗତସ୍ତୁ ମୃଗଵ୍ଯାଂ ଵୈ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ମୃଗାନ୍ ସହସ୍ରଶୋ ହତ୍ଵା ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍। ଭକ୍ଷଯଚ୍ଛଶକନ୍ତତ୍ର ଵିକୁକ୍ଷିର୍ମୃଗଯାଙ୍ଗତଃ ।। ୨୬.

ବିକୁକ୍ଷି ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶିକାରକୁ ଗଲେ । ସେ ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ମାରି, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଶେଷରେ ଏକ ଖରା ଖାଇଲେ ।

ଆଗତେ ସ ଵିକୁକ୍ଷୌ ତୁ ସମାଂସେ ସହସୈନିକେ। ଵସିଷ୍ଠଞ୍ଚୋଦଯାମାସ ମାଂସଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଯତାମିତି ।। ୨୬.

ବିକୁକ୍ଷି ସେନା ସହିତ ମାଂସ ନେଇ ଫେରିଲେ । ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମାଂସ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।

ତଥେତି ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ଵିଧିଵତ୍ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋପହତଂ ମାଂସଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୬.

ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବସିଷ୍ଠ ବିଧିମତ ଭାବେ ମାଂସ ତିଆରି କଲେ । କିନ୍ତୁ ମାଂସ ଅପବିତ୍ର ଦେଖି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଶୂଦ୍ରେଣୋପହତଂ ମାଂସଂ ପୁତ୍ରେଣ ତଵ ପାର୍ଥିଵ। ଶଶଭକ୍ଷାଦଭୋଜ୍ଯଂ ଵୈ ତଵ ମାଂସଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ ।। ୨୬.

ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଖରା ଖାଇ ଏହି ମାଂସକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଛି । ଏହି ମାଂସ ଏବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ଶଶୋ ଦୁରାତ୍ମନା ପୂର୍ଵମରଣ୍ଯେ ଭକ୍ଷିତୋଽନଘ। ତେନ ମାଂସମିଦଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ପିତୄଣାଂ ନୃପସତ୍ତମ ।। ୨୬.

ଅପବିତ୍ର ମନରେ ତୁମ ପୁଅ ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖରା ଖାଇଥିଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ ରାଜା । ଏହି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମାଂସ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିକୁକ୍ଷିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ପିତୃକର୍ମ୍ମଣି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ମଯା ତ୍ଵଂ ମୃଗଯାଙ୍କତଃ। ଶଶଂ ଭକ୍ଷଯସେଽରଣ୍ଯେ ନିର୍ଘୃଣଃ ପୂର୍ଵ୍ଵମଦ୍ଯ ନୁ ।। ୨୬.

ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲି, ତୁମେ ଶିକାରକୁ ଗଲା, ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ଖରା ଖାଇଲ ।'

ତସ୍ମାତ୍ପରିତ୍ଯଜାମି ତ୍ଵାଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେନ କର୍ମ୍ମଣା। ଏଵମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନା ତ୍ଯକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠଵଚନାତ୍ ସୁତଃ ।। ୨୬.

ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ତୁମେ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାଲ । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୌ ସଂସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିଞ୍ଛଶୀ ସ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ସ ଚାଯୋଧ୍ଯାଧିପୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୬.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଚଳିଯିବା ପରେ, ଶଶୀ ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ, ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ ।

ତଦାକରୋତ୍ସ ରାଜ୍ଯଂ ଵୈ ଵସିଷ୍ଠପରିନୋଦିତଃ। ତତଃ ସ୍ତେନେନ ସା ପୂର୍ଣୋ ରାଜ୍ଯାଵସ୍ଥା ମହୀପତେଃ ।। ୨୬.

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ । ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଭରିଥିଲା ।

କାଲେନ ଗତଵାଂସ୍ତତ୍ର ସ ଚ ନ୍ଯୂନତରାଙ୍ଗତିମ୍। ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଵମେତଦାଖ୍ଯାନଂ ନା ଵିଧିର୍ଭକ୍ଷଯେତ୍ତୁ ଵୈ ।। ୨୬.

ସମୟ କେତେକ ପରେ, ସେ ଏଠାରୁ ଚଳିଗଲେ ଏବଂ କମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏହି କଥା ଜାଣି, କେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ମାଂ ସଭକ୍ଷଯିତାମୁତ୍ର ଯସ୍ଯ ମାଂସମିହାଜ୍ଯହମ୍। ଏତନ୍ମାଂସସ୍ଯ ମାଂସତ୍ଵଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ ।। ୨୬.

ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ମାଂସ ଖାଏ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାଂସ ଖାଇବି; ଏହିପରି ମାଂସର ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ।

ଶଶାଦସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦଃ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ନାମ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଷଭୂତସ୍ଯ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଜାଯତେ ପୁରା ।। ୨୬.

ଶଶୀଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଶୂରବୀର ଓ ପ୍ରବଳ । ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।

ପୂର୍ଵ୍ଵମାଡୀବକେ ଯୁଦ୍ଧେ କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ । ଅନେନାସ୍ତୁ କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯ ପୃଥୁରୋମା ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୬.

ପୂର୍ବ ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପୃଥୁରୋମା ମଧ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ ।

ଵୃଷଦଶ୍ଵଃ ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦନ୍ଧ୍ରସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯ୍ଯଵାନ୍ । ଆନ୍ଧ୍ରସ୍ତୁ ଯଵନାଶ୍ଵସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୬.

ପୃଥୁରୋମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃଷଦଶ୍ୱ । ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୂରବୀର ଆନ୍ଧ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଆନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଯବନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରାବସ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ ।

ଜଜ୍ଞେ ଶ୍ରାଵସ୍ତକୋ ରାଜା ଶ୍ରାଵସ୍ତୀ ଯେନ ନିର୍ମିତା। ଶ୍ରାଵସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବୃହଦଶ୍ଵୋ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୬.

ଶ୍ରାବସ୍ତକ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ । ଶ୍ରାବସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ବୃହଦଶ୍ୱ, ଯିଏ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ବୃହଦଶ୍ଵସୁତଶ୍ଚାପି କୁବଲାଶ୍ଚ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଯଃ ସ ଧୁନ୍ଧୁଵଧାଦ୍ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ କୁବଳ ଥିଲେ, ଏହିପରି କଥା ପ୍ରଚଳିତ । ସେ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ବଧ କରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଉପାଧି ଲାଗିଥିଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। ଧୁନ୍ଧୁଵଧଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛମି ଵିସ୍ତରାତ୍। ଯଦର୍ଥଂ କୁବଲାଶ୍ଵଃ ସ ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମାଗତଃ ।। ୨୬.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆମେ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ସବୁ ଖୁଲାସାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। କେଉଁ କାରଣରେ କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁ ମାରିବାର ଉପାଧି ମିଳିଲା, ଏହି କଥା ଆମକୁ କହ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଵିଂଶତିଃ । ସର୍ଵେ ଵିଦ୍ଯାସୁ ନିଷ୍ଣାତା ବଲଵନ୍ତୋ ଦୁରାସଦାଃ ।। ୨୬.

ସୂତ କହିଲେ: ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଳଶାଳୀ ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ଥିଲେ।

ବଭୂଵୁର୍ଦ୍ଧାର୍ମିକାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଵାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ। କୁବଲାଶ୍ଵଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଶୂରମୁତ୍ତମଧାର୍ମିକମ୍ ।। ୨୬.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମିକ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁବଳାଶ୍ୱ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ।

ବୃହଦଶ୍ଵୋଽଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତଂ ତସ୍ମିନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ନରାଧିପଃ। ପୁତ୍ରସଂକ୍ରାମିତଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଵନଂ ରାଜା ଵିଵେଶ ହ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସେଇ ରାଜ୍ୟର ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଅପରେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ବୃହଦଶ୍ଵଂ ମହାରାଜଂ ଶୂରମୁତ୍ତମଧାର୍ମ୍ମିକମ୍ । ପ୍ରଯାତଂ ତମୁତ୍ତଙ୍କସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। ୨୬.

ବୃହଦଶ୍ୱ ମହାରାଜା, ଶୂର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ରୋକିଲେ।

ଉତ୍ତଙ୍କ ଉଵାଚ।। ଭଵତୋ ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତତ୍ତାଵତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତପଃ କର୍ତୁଂ ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ପାର୍ଥିଵ ।। ୨୬.

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: ଆପଣ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷାର କାମ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜା, ମୁଁ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ତପସ୍ୟା କରିପାରୁନି।