ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଷିତ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯନ୍ତି ଶାମ୍ଯେତାମଗ୍ନିମାରୁତୌ। ରତ୍ନଭୂତା ତୁ କନ୍ଯେଯଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨.

ଗଛମାନେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଏହି କନ୍ୟା, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ।

ଭଵିଷ୍ଯଂ ଜାନତା ହ୍ଯେଷା ମଯା ଗୋଭିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧିତା। ମାରିଷା ନାମ ନାମ୍ନୈଷା ଵୃକ୍ଷୈରେଵ ଵିନିର୍ମିତା। ଭାର୍ଯା ଭଵତୁ ଵୋ ହ୍ଯେଷା ସୋମଗର୍ଭଵିଵର୍ଦ୍ଧିତା ।। ୨.

ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହିଁକୁ ଗାଁଧେଇ ପାଳିଛି। ଏହାର ନାମ ମାରିଷା, ଏହିଁ ଗଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଏହିଁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।

ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେଜସୋଽର୍ଦ୍ଧେନ ମମ ଚାର୍ଦ୍ଧେନ ତେଜସଃ। ଅସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨.

ତୁମମାନଙ୍କ ତେଜର ଅର୍ଧ ଓ ମୋର ତେଜର ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ଏହିଁଠାରୁ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ—ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ।

ସ ଇମାଂ ଦଗ୍ଧଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ତେଜୋମଯେନ ଵୈ। ଅଗ୍ନିନାଗ୍ନିସମୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂଵର୍ଦ୍ଧଯିଷ୍ଯତି ।। ୨.

ସେ, ତୁମମାନଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏହି ଜଳିଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ବଢ଼ାଇବେ।

ତତଃ ସୋମସ୍ଯ ଵଚନାଜ୍ଜଗୃହୁସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସଃ। ସଂହୃତ୍ଯ କୋପଂ ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପତ୍ନୀଂ ଧର୍ମେଣ ମାରିଷାମ୍ ।। ୨.

ତାପରେ, ସୋମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଗଛମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଧର୍ମରେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ମାରିଷାଯାଂ ତତସ୍ତେ ଵୈ ମନସା ଗର୍ଭମାଦଧୁଃ। ଦଶଭ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯୋ ମାରିଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨.

ପ୍ରଚେତସମାନେ ମାରିଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମନରେ ଇଚ୍ଛା କରି ପୁଅ ଧରାଇଲେ। ଦଶ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମାରିଷାଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ ସୋମସ୍ଯାଂଶେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅସୃଜନ୍ମାନସାନାଦୌ ପ୍ରଜା ଦକ୍ଷୋଽଥ ମୈଥୁନାତ୍ ।। ୨.

ଦକ୍ଷ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୋମଙ୍କ ଅଂଶରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପରେ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଯୋଗରେ।

ଅଚରାଂଶ୍ଚ ଚରାଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିପଦୋଽଥ ଚତୁଷ୍ପଦାନ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ମନସା ଦକ୍ଷଃ ପଶ୍ଚାଦସୃଜତ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୨.

ଦକ୍ଷ ମନରେ ଭାବି ଅଚଳ ଓ ଚଳ, ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ସେ ଜନନୀମାନେକୁ ତିଆରି କଲେ।

ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ। କାଲସ୍ଯ ନଯନେ ଯୁକ୍ତାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିମିନ୍ଦଵେ ।। ୨.

ସେ ଦଶଜଣୀକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଜଣୀକୁ ସୋମଙ୍କୁ କାଳ ନିୟମ ପାଇଁ ଦେଲେ।

ଏଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତୋଽନ୍ଯା ଵୈ ଚତସ୍ରୋଽରିଷ୍ଟନେମିନେ । ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ବାହୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ ତଥା। କନ୍ଯାମେକାଂ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ତେଭ୍ଯୋଽପତ୍ଯଂ ନିବୋଧତ ।। ୨.

ଏମିତି ଦେଇ, ଚାରିଜଣୀକୁ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣୀକୁ ବାହୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣୀକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ, ଏବଂ ଏକଜଣୀକୁ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହିଁମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଅନ୍ତରଂ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାତ୍ର ମନୋଃ ଷଷ୍ଠନ୍ତୁ ହୀଯତେ। ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାପି ସପ୍ତମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୨.

ଏଠି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ଛଠଠ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି; ଏହିପରି ସପ୍ତମ ପ୍ରଜାପତି ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳ ମଧ୍ୟ।

ତାସୁ ଦେଵାଃ ଖଗା ଗାଵୋ ନାଗା ଦିତିଜଦାନଵାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵୋପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଜଜ୍ଞିରେଽନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜାତଯଃ ।। ୨.

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗାଈ, ସର୍ପ, ଦିତି ଓ ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନସମ୍ଭଵାଃ। ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ପୂର୍ଵେଷାଂ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୨.

ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯୌନ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା।

ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଦେଵର୍ଷୀଣାଞ୍ଚ ତେ ଶୁଭଃ। ସମ୍ଭଵଃ କଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨.

ଦେବତାମାନେ, ଦାନବମାନେ, ଦେବଋଷିମାନେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।

ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରଜାପତେର୍ଜନ୍ମ ଦକ୍ଷସ୍ଯ କଥିତଂ ତ୍ଵଯା। କଥଂ ପ୍ରଚେତସତ୍ଵଞ୍ଚ ପୁନର୍ଲେଭେ ମହାତପାଃ ।। ୨.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପ୍ରାଣରୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମ ତୁମେ କହିଛ; ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ କିପରି ପୁନି ପ୍ରଚେତସ ରୂପକୁ ପାଇଲେ?

ଏତନ୍ନଃ ସଂଶଯଂ ସୂତ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵମିହାର୍ହସି। ସ ଦୌହିତ୍ରଶ୍ଚ ସୋମସ୍ଯ କଥଂ ଶ୍ଵଶୁରତାଙ୍ଗତଃ ।। ୨.

ହେ ସୂତ, ଏହି ଆମର ସନ୍ଦେହ—ଦୟାକରି ଏଠାରେ ଖୋଲାସା କର; ସୋମଙ୍କର ନାତି ଥିବା ସେ କିପରି ସେଠାରେ ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ?

ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ନିରୋଧଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତେଷୁ ସତ୍ତମାଃ। ଋଷଯୋଽତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତଶ୍ଚ ଯେ ନରାଃ ।। ୨.

ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ସବୁବେଳେ ଚାଲିଥାଏ; ଯେମାନେ ଋଷି ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ସର୍ଵେ ଦକ୍ଷାଦଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ପୁନଶ୍ଚୈଵ ନିରୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି ।। ୨.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁନି ନିଃଶେଷ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଜ୍ଯୈଷ୍‌ଠ୍ଯଂ କାନିଷ୍ଠ୍ଯମପ୍ଯେଷାଂ ପୂର୍ଵଂ ନାସୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ତପ ଏଵ ଗରୀଯୋଽଭୂତ୍ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚୈଵ କାରଣମ୍ ।। ୨.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ତପସ୍ୟାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଶକ୍ତି ହେଉଥିଲା କାରଣ।

ଇମାଂ ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଯୋ ଵେଦ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ଚରାଚରମ୍। ପ୍ରଜାନାମାଯୁରୁତ୍ତୀର୍ଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ ।। ୨.

ଯେଉଁଯଣେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଚଳାଞ୍ଚଳ ଦୁହିଁକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ଆୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।

ଏଷ ସର୍ଗଃ ସମାଖ୍ଯାତଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ସମା ସତଃ। ଇତ୍ଯେତେ ଷଢଵିସର୍ଗା ହିକ୍ରାନ୍ତା ମନ୍ଵନ୍ତରାତ୍ମକାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯା- ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ଚାକ୍ଷୁଷାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨.

ଏଭଳି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାକ୍ଷୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଛଅଟି ଉପସୃଷ୍ଟି କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଏତେ ସର୍ଗା ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵୈ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ଵୈଵସ୍ଵତନିସର୍ଗେଣ ତେଷାଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ଵିସ୍ତରଃ ।। ୨.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସୃଷ୍ଟିମାନେ କହାଯାଇଛି; ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ଭବିଷ୍ୟତରେ ବୈବସ୍ବତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିବ।

ଅନନ୍ତା ନାତିରିକ୍ତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ସର୍ଗା ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଆରୋଗ୍ଯାଯୁଷ୍ପ୍ରମାଣେନ ଧର୍ମତଃ କାମତୋଽର୍ଥତଃ। ଏତାନେଵ ଗୁଣାନେତି ଯଃ ପଠତ୍ଯନସୂଯକଃ ।। ୨.

ବିବସ୍ବତଙ୍କ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅନେକ, କିନ୍ତୁ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ; ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ—ଯେଉଁଯଣେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣ ପାଆନ୍ତି।

ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସମାସାଦ୍ଵ୍ଯାସତଃ ସର୍ଗଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୨.

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ମୋ କଥାକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ସପ୍ତମେ ତ୍ଵଥ ପର୍ଯାଯେ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ। ମାରୀଚାତ୍କଶ୍ଯପାଦ୍ଦେଵା ଜଜ୍ଞିରେ ପରମର୍ଷଯଃ ।। ୩.

ସୂତ କହିଲେ—ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ, ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଉପରେ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ଭୃଗଵୋଽଙ୍ଗିରସଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୩.

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେ, ମରୁତ୍, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା—ଏହି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଦେବଗଣ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ଆଦିତ୍ଯା ମରୁତୋ ରୁଦ୍ରା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜାଃ। ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵସଵୋ ଵିଶ୍ଵେ ଧର୍ମପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଗଣାଃ ।। ୩.

ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ୍ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ସାଧ୍ୟ, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱେ—ଏହି ତିନି ଦେବଗଣ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ।

ଭୃଗୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯଙ୍ଗିରୋଽଙ୍ଗିରସଃ ସୁତଃ । ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତେରେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ନିତ୍ଯଂ ତେ ଛନ୍ଦଜାଃ ସୁରାଃ ।। ୩.

ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବ ଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସ ପୁଅ ହେଲେ; ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇଚ୍ଛାରୁ ପ୍ରତିବାର ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଏଷ ସର୍ଗସ୍ତୁ ମାରୀଚୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସାମ୍ପ୍ରତଃ ଶୁଭଃ। ତେଜସ୍ଵୀ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ତେଷାମିନ୍ଦ୍ରୋ ନାମ୍ନା ମହାବଲଃ ।। ୩.

ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାରୀଚି ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।