ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଆଜଗାମ ଯୁଵା ଚୈଵ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ଯାଦଵୈର୍ଵୃତାମ୍। କୃତାଂ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ନାମ ବହୁଦ୍ଵାରାଂ ମନୋରମାମ୍ ।। ୨୪.

ଏହା ପରେ, ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ, ଯାହା ଯାଦବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ଓ ଏହାକୁ ବହୁଦ୍ୱାର ଓ ମନୋହର ଦ୍ୱାରାବତୀ ରୂପେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା।

ଭୋଜଵୃଷ୍ଟ୍ଯନ୍ଧକୈର୍ଗୁପ୍ତାଂ ଵସୁଦେଵପୁରୋଗମୈଃ। ତାଙ୍କଥାଂ ରୈଵତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମରିନ୍ଦମଃ ।। ୨୪.

ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରୈବତ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ।

କନ୍ଯା ତୁ ବଲଦେଵାଯ ସୁଵ୍ରତାଂ ନାମ ରେଵତୀମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ଶିଖରଂ ମେରୋସ୍ତପସି ସଂସ୍ଥିତଃ ।। ୨୪.

ସେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବଳରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ।

ରେମେ ରାମଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ରେଵତ୍ଯା ସହିତଃ କିଲ। ତାଂ କଥାମୃଷଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୪.

ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ରେବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷ୍ଯ ଊଚୁଃ ।। କଥଂ ବହୁଯୁଗେ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ସୂତନନ୍ଦନ। ନ ଜରାଂ ରେଵତୀ ପ୍ରାପ୍ତା ପଲିତଞ୍ଚ କୁତଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୪.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏତେ ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲାପରେ ରେବତୀ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେନି, ତାଙ୍କର କେଶ କାହିଁକି ପକାଇଲାନି, ହେ ପ୍ରଭୁ?'

ମେରୁଂ ଗତସ୍ଯ ଵା ତସ୍ଯ ଶର୍ଯ୍ଯାତେଃ ସନ୍ତତିଃ କଥମ୍। ସ୍ଥିତା ପୃଥିଵ୍ଯାମଦ୍ଯାପି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୨୪.

ମେରୁକୁ ଯାଇଥିବା ଶର୍ୟ୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବଂଶ କିପରି ଏଯାଁ ପୃଥିବୀରେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି? ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

କିଯନ୍ତୋ ଵା ସୁରଗଣା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୈଵତଃ କାଲାନ୍ ମୁହୂର୍ତ୍ତମିଵ ମନ୍ଯତେ ।। ୨୪.

ସେଠାରେ କେତେ ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି? ଏହା ଶୁଣି ରୈବତ ଦୀର୍ଘ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ନ ଜରା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ଵା ନ ଚ ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ତତଃ। ନ ଚ ରୋଗଃ ପ୍ରଭଵତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତସ୍ଯ ହି ।। ୨୪.

ସୂତ କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବୟସ୍, ଭୋକ, ତିଆ, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ କିଛି ନାହିଁ।

ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରତି ଯଚ୍ଚାପି ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ମୁନିସତ୍ତମାଃ। ତତୋଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୨୪.

ମହାମୁନିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିବି।

ସପ୍ତ ସ୍ଵରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଗ୍ରାମା ମୂର୍ଚ୍ଛନାସ୍ତ୍ଵେକଵିଂଶତିଃ। ତାଲାଶ୍ଚୈକୋନପଞ୍ଚାଶଦିତ୍ଯେତତ୍ ସ୍ଵରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨୪.

ସାତଟି ସ୍ୱର, ତିନୋଟି ଗ୍ରାମ, ଏକୋଇଶଟି ମୂର୍ଛନା ଏବଂ ଏକାବନ୍ଧି ତାଳ ଅଛି—ଏହିଏ ସ୍ୱରମଣ୍ଡଳ।

ଷଡ୍ଜର୍ଷଭୌ ଚ ଗାନ୍ଧାରୋ ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚମସ୍ତଥା। ଧୈଵତଶ୍ଚାପି ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତଥା ଚାପି ନିଷାଦଵାନ୍ ।। ୨୪.

ଷଡ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର, ମଧ୍ୟମ, ପଞ୍ଚମ, ଧୈବତ ଓ ନିଷାଦ—ଏହି ସବୁ ସ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ସୌଵୀରୀ ମଧ୍ଯମଗ୍ରାମୋ ହରିଣାସ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ। ସ୍ଯାତ୍କଲୋପବଲୋପେତା ଚତୁର୍ଥୀ ଶୁଦ୍ଧମଧ୍ଯମା ।। ୨୪.

ମଧ୍ୟମ ଗ୍ରାମରେ ସୌବୀରୀ, ହରିଣାସ୍ୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମା ଅଛି, ଯାହା କାଳ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।

ଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଚ ପାଵନୀ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟାକା ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ମ୍ଧ୍ଯମଗ୍ରାମିକୀଃ ଖ୍ଯାତାଃ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୪.

ଶାର୍ଙ୍ଗୀ, ପାବନୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟାକା—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ—ମଧ୍ୟମଗ୍ରାମୀକୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏବେ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା ରଜନୀ ତଥା ଯା ଚୋତ୍ତରାଯତା। ଶୁଦ୍ଧଷଡ୍ଜା ତଥା ଚୈଵ ଜାନୀଯାତ୍ ସପ୍ତମାଂ ଚ ତାମ୍ ।। ୨୪.

ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା, ରଜନୀ, ଉତ୍ତରାୟତା, ଶୁଦ୍ଧଷଡ୍ଜା ଓ ସପ୍ତମୀ—ଏହି ସବୁ ଏପରି ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଗାନ୍ଧାରଗ୍ରାମି କାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ ନିବୋଧତ। ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକମାଦ୍ଯନ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵାଜପେଯିକମ୍ ।। ୨୪.

ଏବେ ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁଗୁଡିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ବାଜପେୟିକ।

ତୃତୀଯଂ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକମ୍। ପଞ୍ଚମଂ ରାଜସୂଯଂ ଵ ଷଷ୍ଠଂ ଚକ୍ରସୁଵର୍ଣକମ୍ ।। ୨୪.

ତୃତୀୟଟି ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଚତୁର୍ଥଟି ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ପଞ୍ଚମଟି ରାଜସୂୟ ଓ ଷଷ୍ଠଟି ଚକ୍ରସୁବର୍ଣ୍ଣକ।

ସପ୍ତମଂ ଗୋସଵଂ ନାମ ମହାଵୃଷ୍ଟିକମଷ୍ଟମମ୍। ବ୍ରହ୍ମଦାନଞ୍ଚ ନଵମଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୪.

ସପ୍ତମଟି ଗୋସବ, ଅଷ୍ଟମଟି ମହାବୃଷ୍ଟିକ, ନବମଟି ବ୍ରହ୍ମଦାନ ଓ ପରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ।

ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରଯଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗୋତରଞ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ। ହଯକ୍ରାନ୍ତଂ ମୃଗକ୍ରାନ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍ ।। ୨୪.

ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରୟ ଓ ଗୋତର, ଏହା ସହିତ ହୟକ୍ରାନ୍ତ, ମୃଗକ୍ରାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତ—ଏହି ସବୁକୁ ଜାଣ।

ସୂର୍ଯ୍ଯକ୍ରାନ୍ତଂ ଵରେଣ୍ଯଞ୍ଚ ମତ୍ତକୋକିଲଵାଦିନମ୍। ସାଵିତ୍ରମର୍ଦ୍ଧସାଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵ୍ଵତୋ ମଦ୍ରମେଵ ଚ ।। ୨୪.

ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ରାନ୍ତ, ବରେଣ୍ୟ ଓ ମତ୍ତ କୋକିଳ ଗାଇଥିବା, ସାବିତ୍ର, ଅର୍ଧସାବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମଦ୍ରମ।

ସୁଵର୍ଣଞ୍ଚ ସୁତନ୍ଦ୍ରଞ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଵୈଷ୍ଣୁଵରାଵୁଭୌ। ସାଗରଂ ଵିଜଯଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରମ୍ ।। ୨୪.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସୁତନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବୈଷ୍ଣୁବର—ଏହି ଦୁଇଟି, ସାଗର ଓ ବିଜୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ।

ହଂସଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵିଜାନୀମସ୍ତୁମ୍ବୁରୁପ୍ରିଯମେଵ ଚ। ମନୋହରମଧାତ୍ର୍ଯଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାନୁଗତଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୨୪.

ହଂସ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମନୋହର ମଧାତ୍ର୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା।

ଅଲମ୍ବୁଷେଷ୍ଟଶ୍ଚ ତଥା ନାରଦପ୍ରିଯ ଏଵ ଚ। କଥିତୋ ଭୀମସେନେନ ନାଗରାଣାଂ ଯଥା ପ୍ରିଯଃ ।। ୨୪.

ଅଲମ୍ବୁଷାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଭୀମସେନ କହିଥିବା ନାଗମାନେ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁଟି।

କରୋପନୀତ ଵିନତା ଶ୍ରୀରାଖ୍ଯୋ ଭାର୍ଗଵପ୍ରିଯଃ। ଵିଂଶତିର୍ମଧ୍ଯମଗ୍ରାମଃ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ।। ୨୪.

କରୋପନୀତ, ବିନତା, ଶ୍ରୀରାଖ୍ୟ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମଧ୍ୟମଗ୍ରାମର ବିଶଟି ଓ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମର ଚଉଦଟି।

ତଥା ପଞ୍ଚଦଶେଚ୍ଛନ୍ତି ଗାନ୍ଧାରଗ୍ରାମସଂସ୍ଥିତାନ୍ । ସସୌଵୀରା ତୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ହ୍ଯୁପଗୀଯତେ ।। ୨୪.

ଏଭଳି, ପନ୍ଦର ଜଣେ ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି; ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସୌବୀର ସହିତ, ଏହି ଗାନ୍ଧାରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ଉତ୍ତରାଦିସ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ଦେଵତାଽତ୍ର ଚ। ହରିଦେଶସମୁତ୍ପନ୍ନା ହରିଣାସ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ। ମୂର୍ଚ୍ଛନା ହରିଣାସ୍ଯୈଵ ଅସ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଧିଦୈଵତମ୍ ।। ୨୪.

ଉତ୍ତର ସ୍ୱରର ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ହରି ଦେଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଏହି ସ୍ୱରର ମୂର୍ଚ୍ଛନା ହରିଙ୍କ ମୁଁହରୁ ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା।

କରୋପନୀତଵିତତା ମରୁଦ୍ଭିଃ ସ୍ଵରମଣ୍ଡଲେ। ସା କଲୋପନତା ତସ୍ମାନ୍ମାରୁତଶ୍ଚାତ୍ର ଦୈଵତମ୍ ।। ୨୪.

ମରୁତମାନେ ସ୍ୱରମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ସ୍ୱରକୁ ପ୍ରସାରିତ ଓ ଆଣିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହା କଳିରେ ଆସିଛି, ଏଠାରେ ମରୁତ ଦେବତା।

ମନୁଦେଶସମୁତ୍ପନ୍ନା ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଶୁଦ୍ଧମଧ୍ଯମ୍। ମଧ୍ଯମୋଽତ୍ର ସ୍ଵରଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଶ୍ଚାତ୍ର ଦେଵତା ।। ୨୪.

ମନୁ ଦେଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମ; ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେବତା।

ମୃଗୈଃ ସହ ସଞ୍ଚରତେ ସିଦ୍ଧାନାଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନେ। ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ମୃତା ମାର୍ଗୀ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋଽସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ।। ୨୪.

ମୃଗମାନେ ସହିତ ଏହି ସ୍ୱର ଚଳିଥାଏ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ପଥ ଦେଖାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ମାର୍ଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଦେବତା ମୃଗେନ୍ଦ୍ର।

ସା ଚାଶ୍ରମସମାଯୁକ୍ତା ଅନେକାନ୍ ପୌରଵାନ୍ ରଵାନ୍। ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଯୋଜନା ହ୍ଯେଷା ରଜସା ରଜନୀ ତତଃ ।। ୨୪.

ଏହି ସ୍ୱର ଆଶ୍ରମ ସହିତ ଏବଂ ଅନେକ ପୌରବ ଓ ରବମାନେ ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ଏହି ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଯୋଜନା, ଏହିପରି ରାତି ଧୂଳି ସହିତ ଅଛି।