ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଶାଲସ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଵିଶାଲା ନଯନିର୍ମିତା। ଵିଶାଲସ୍ଯ ସୁତୋ ରାଜା ହେମଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ ।। ୨୪.

ବିଶାଳଙ୍କଠାରୁ ବିଶାଳା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବିଶାଳଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେମଚନ୍ଦ୍ର।

ସୁଚନ୍ଦ୍ର ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ହେମଚନ୍ଦ୍ରାଦନନ୍ତରମ୍। ସୁଚନ୍ଦ୍ରତନଯୋ ରାଜା ଧୂମ୍ରାଶ୍ଚ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୪.

ହେମଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ସୁଚନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ। ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ।

ଧୂମ୍ରାଶ୍ଵତନଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସୃଞ୍ଜଯଃ ସମପଦ୍ଯତ। ସୃଞ୍ଜଯସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୪.

ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ସୃଞ୍ଜୟ ହେଲେ। ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ସହଦେବ।

କୃଶାଶ୍ଵଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ। କୃଶାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ସୋମଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୪.

ସହଦେବଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କୃଶାଶ୍ୱ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ସୋମଦତ୍ତ।

ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ସୁତୋଭୂଜ୍ଜନମେଜଯଃ। ଜନମେଜଯାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରମତିର୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୪.

ରାଜା ଋଷି ସୋମଦତ୍ତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଜନମେଜୟ। ଜନମେଜୟଙ୍କର ପୁଅ ନାମ ପ୍ରମତି, ଯିଏ ବିଶ୍ରୁତ।

ତୃଣବିନ୍ଦୁପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵେ ଵୈଶାଲକା ନୃପାଃ । ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଃ ସୁଧାର୍ମିକାଃ ।। ୨୪.

ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ବୈଶାଳୀର ରାଜାମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଏକାନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ।

ଶର୍ଯାତେର୍ମିଥୁନଂ ତ୍ଵାସୀଦାନାର୍ତୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ପୁତ୍ରଃ ସୁକନ୍ଯା କନ୍ଯା ନ ଭାର୍ଯାଯା ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୪.

ଶର୍ୟାତିଙ୍କର ଜୁମ୍ଲା ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯାହାର ପୁଅ ଆନର୍ତ୍ତ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ ଓ କନ୍ୟା ସୁକନ୍ୟା, ଯିଏ ଚ୍ୟବନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ।

ଆନାର୍ତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ରେଵୋ ନାମ୍ନା ତୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଆନର୍ତ୍ତୋ ଵିଷଯୋ ଯସ୍ଯ ପୁରୀ ଚାପି କୁଶସ୍ଥଲୀ ।। ୨୪.

ଆନର୍ତ୍ତଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ରେବା। ଆନର୍ତ୍ତ ଏକ ଦେଶ ଥିଲା, ଯାହାର ରାଜଧାନୀ କୁଶସ୍ଥଳୀ।

ରେଵସ୍ଯ ରୈଵତଃ ପୁତ୍ରଃ କକୁଝୀ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତୃଶତସ୍ଯାସୀଦ୍ରାଜା ପ୍ରାପ୍ଯ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍ ।। ୨୪.

ରେବାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କକୁଧ୍ମୀ ରୈବତ। ସେ ଶତଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଓ କୁଶସ୍ଥଳୀର ରାଜା ହେଲେ।

କନ୍ଯଯା ସହ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ତିକେ। ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମାର୍ତ୍ଯଂ ବହୁଯୁଗଂ ଵିଭୋଃ ।। ୨୪.

ସେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ବହୁଯୁଗ ସମାନ।

ଆଜଗାମ ଯୁଵା ଚୈଵ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ଯାଦଵୈର୍ଵୃତାମ୍। କୃତାଂ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ନାମ ବହୁଦ୍ଵାରାଂ ମନୋରମାମ୍ ।। ୨୪.

ଏହା ପରେ, ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ, ଯାହା ଯାଦବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ଓ ଏହାକୁ ବହୁଦ୍ୱାର ଓ ମନୋହର ଦ୍ୱାରାବତୀ ରୂପେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା।

ଭୋଜଵୃଷ୍ଟ୍ଯନ୍ଧକୈର୍ଗୁପ୍ତାଂ ଵସୁଦେଵପୁରୋଗମୈଃ। ତାଙ୍କଥାଂ ରୈଵତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମରିନ୍ଦମଃ ।। ୨୪.

ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରୈବତ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ।

କନ୍ଯା ତୁ ବଲଦେଵାଯ ସୁଵ୍ରତାଂ ନାମ ରେଵତୀମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ଶିଖରଂ ମେରୋସ୍ତପସି ସଂସ୍ଥିତଃ ।। ୨୪.

ସେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବଳରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ।

ରେମେ ରାମଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ରେଵତ୍ଯା ସହିତଃ କିଲ। ତାଂ କଥାମୃଷଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୪.

ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ରେବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଋଷ୍ଯ ଊଚୁଃ ।। କଥଂ ବହୁଯୁଗେ କାଲେ ଵ୍ଯତୀତେ ସୂତନନ୍ଦନ। ନ ଜରାଂ ରେଵତୀ ପ୍ରାପ୍ତା ପଲିତଞ୍ଚ କୁତଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୪.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏତେ ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲାପରେ ରେବତୀ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେନି, ତାଙ୍କର କେଶ କାହିଁକି ପକାଇଲାନି, ହେ ପ୍ରଭୁ?'

ମେରୁଂ ଗତସ୍ଯ ଵା ତସ୍ଯ ଶର୍ଯ୍ଯାତେଃ ସନ୍ତତିଃ କଥମ୍। ସ୍ଥିତା ପୃଥିଵ୍ଯାମଦ୍ଯାପି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୨୪.

ମେରୁକୁ ଯାଇଥିବା ଶର୍ୟ୍ୟାତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବଂଶ କିପରି ଏଯାଁ ପୃଥିବୀରେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି? ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

କିଯନ୍ତୋ ଵା ସୁରଗଣା ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵାସ୍ତତ୍ର କୀଦୃଶାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୈଵତଃ କାଲାନ୍ ମୁହୂର୍ତ୍ତମିଵ ମନ୍ଯତେ ।। ୨୪.

ସେଠାରେ କେତେ ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି? ଏହା ଶୁଣି ରୈବତ ଦୀର୍ଘ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ନ ଜରା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ଵା ନ ଚ ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ତତଃ। ନ ଚ ରୋଗଃ ପ୍ରଭଵତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତସ୍ଯ ହି ।। ୨୪.

ସୂତ କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବୟସ୍, ଭୋକ, ତିଆ, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ କିଛି ନାହିଁ।

ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଂ ପ୍ରତି ଯଚ୍ଚାପି ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ମୁନିସତ୍ତମାଃ। ତତୋଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ସୁଵ୍ରତାଃ ।। ୨୪.

ମହାମୁନିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିବି।

ସପ୍ତ ସ୍ଵରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଗ୍ରାମା ମୂର୍ଚ୍ଛନାସ୍ତ୍ଵେକଵିଂଶତିଃ। ତାଲାଶ୍ଚୈକୋନପଞ୍ଚାଶଦିତ୍ଯେତତ୍ ସ୍ଵରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୨୪.

ସାତଟି ସ୍ୱର, ତିନୋଟି ଗ୍ରାମ, ଏକୋଇଶଟି ମୂର୍ଛନା ଏବଂ ଏକାବନ୍ଧି ତାଳ ଅଛି—ଏହିଏ ସ୍ୱରମଣ୍ଡଳ।

ଷଡ୍ଜର୍ଷଭୌ ଚ ଗାନ୍ଧାରୋ ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚମସ୍ତଥା। ଧୈଵତଶ୍ଚାପି ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତଥା ଚାପି ନିଷାଦଵାନ୍ ।। ୨୪.

ଷଡ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର, ମଧ୍ୟମ, ପଞ୍ଚମ, ଧୈବତ ଓ ନିଷାଦ—ଏହି ସବୁ ସ୍ୱର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ସୌଵୀରୀ ମଧ୍ଯମଗ୍ରାମୋ ହରିଣାସ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ। ସ୍ଯାତ୍କଲୋପବଲୋପେତା ଚତୁର୍ଥୀ ଶୁଦ୍ଧମଧ୍ଯମା ।। ୨୪.

ମଧ୍ୟମ ଗ୍ରାମରେ ସୌବୀରୀ, ହରିଣାସ୍ୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମା ଅଛି, ଯାହା କାଳ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।

ଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଚ ପାଵନୀ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟାକା ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ମ୍ଧ୍ଯମଗ୍ରାମିକୀଃ ଖ୍ଯାତାଃ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୪.

ଶାର୍ଙ୍ଗୀ, ପାବନୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟାକା—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ—ମଧ୍ୟମଗ୍ରାମୀକୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏବେ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା ରଜନୀ ତଥା ଯା ଚୋତ୍ତରାଯତା। ଶୁଦ୍ଧଷଡ୍ଜା ତଥା ଚୈଵ ଜାନୀଯାତ୍ ସପ୍ତମାଂ ଚ ତାମ୍ ।। ୨୪.

ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା, ରଜନୀ, ଉତ୍ତରାୟତା, ଶୁଦ୍ଧଷଡ୍ଜା ଓ ସପ୍ତମୀ—ଏହି ସବୁ ଏପରି ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଗାନ୍ଧାରଗ୍ରାମି କାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ ନିବୋଧତ। ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକମାଦ୍ଯନ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵାଜପେଯିକମ୍ ।। ୨୪.

ଏବେ ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁଗୁଡିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ବାଜପେୟିକ।

ତୃତୀଯଂ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଚାଶ୍ଵମେଧିକମ୍। ପଞ୍ଚମଂ ରାଜସୂଯଂ ଵ ଷଷ୍ଠଂ ଚକ୍ରସୁଵର୍ଣକମ୍ ।। ୨୪.

ତୃତୀୟଟି ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଚତୁର୍ଥଟି ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ପଞ୍ଚମଟି ରାଜସୂୟ ଓ ଷଷ୍ଠଟି ଚକ୍ରସୁବର୍ଣ୍ଣକ।

ସପ୍ତମଂ ଗୋସଵଂ ନାମ ମହାଵୃଷ୍ଟିକମଷ୍ଟମମ୍। ବ୍ରହ୍ମଦାନଞ୍ଚ ନଵମଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୪.

ସପ୍ତମଟି ଗୋସବ, ଅଷ୍ଟମଟି ମହାବୃଷ୍ଟିକ, ନବମଟି ବ୍ରହ୍ମଦାନ ଓ ପରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ।

ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରଯଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗୋତରଞ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ। ହଯକ୍ରାନ୍ତଂ ମୃଗକ୍ରାନ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍ ।। ୨୪.

ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରୟ ଓ ଗୋତର, ଏହା ସହିତ ହୟକ୍ରାନ୍ତ, ମୃଗକ୍ରାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତ—ଏହି ସବୁକୁ ଜାଣ।

ସୂର୍ଯ୍ଯକ୍ରାନ୍ତଂ ଵରେଣ୍ଯଞ୍ଚ ମତ୍ତକୋକିଲଵାଦିନମ୍। ସାଵିତ୍ରମର୍ଦ୍ଧସାଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵ୍ଵତୋ ମଦ୍ରମେଵ ଚ ।। ୨୪.

ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ରାନ୍ତ, ବରେଣ୍ୟ ଓ ମତ୍ତ କୋକିଳ ଗାଇଥିବା, ସାବିତ୍ର, ଅର୍ଧସାବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମଦ୍ରମ।