ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ। ଜଗତ୍ପ୍ରିଯୋ ଧର୍ମ୍ମଶୀଲୋ ମନୋର୍ଵଂଶ ଵିଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୨୩.

“ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ପାଇବେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।”

ମାନଵଃ ସ ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ସା ତୁ ଦେଵୀ ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତା ପିତରଂ ପ୍ରତି ।। ୨୩.

ମନୁର ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁଅ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଦେବୀ ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଗଲେ।

ବୁଧେନାନ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ମୈଥୁନାଯୋପମନ୍ତ୍ରିତା। ସୋମପୁତ୍ରାଦ୍ବୁଧାଚ୍ଚାସ୍ଯା ଐଲୋ ଜଜ୍ଞେ ପୁରୂରଵାଃ ।। ୨୩.

ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ସେ ମିଳନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ; ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ବୁଧଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ—ଏହି ଆଇଳ ବଂଶର ପୁରୁରବା।

ବୁଧାତ୍ ସା ଜନଯିତ୍ଵା ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପୁନରାଗତା। ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକାଃ ।। ୨୩.

ବୁଧଠାରୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସେ ପୁଣି ଫେରିଲେ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।

ଉତ୍କଲଶ୍ଚ ଗଯଶ୍ଚୈଵ ଵିନତାଶ୍ଵସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଉତ୍କଲସ୍ଯୋତ୍କଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵିନତାଶ୍ଵସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ଵାତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଗଯସ୍ଯ ତୁ ଗଯା ପୁରୀ ।। ୨୩.

ସେମାନେ ଥିଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଏବଂ ଭିନାତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ ଥିଲା, ଭିନାତାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଗୟା ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ଗୟା ପୁରୀ ଥିଲା।

ପ୍ରଵିସୃଷ୍ଟେ ମନୌ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵାକରଃ। ଦଶଧା ତଦ୍ଦଧତ୍ କ୍ଷେତ୍ରମକରୋତ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ।। ୨୩.

ସେଇ ମନୁ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦଶ ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରେଵ ଦାଯାଦାନନ୍ଯାନ୍ ଦଶ ସମାପ୍ନୁଯାତ୍। କନ୍ଯାଭାଵାତ୍ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ନୈନଂ ଭାଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମାତ୍ର ଦଶ ଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାରୀ ଥିବାରୁ ସେ ଅଂଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚାସୀତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨୩.

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଏହା ହେଉଛି ଧର୍ମରାଜା, ମହାତ୍ମା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ସ୍ଥାନ।

ତତ୍ ପୁରୂରଵସେ ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଷ୍ଠ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଯଶାଃ। ମାନଵେଭ୍ଯୋ ମହାଭାଗା ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି। ମାନଵଃ ସ ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମଗମତ୍ ପୁନଃ ।। ୨୩.

ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମନୁବଂଶୀମାନେ, ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ—ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁଣି ନାରୀ ହେଇଗଲେ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଋଷଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ । ମାନଵଃ ସ ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମଗମତ୍ କଥମ୍ ।। ୨୩.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ସହସା ପଚାରିଲେ — ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଜଣେ ଜିଅ ହେଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ।। ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଦେଵୀ ପ୍ରିଯହେତୋଃ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯା । ସ ମେ ମମାଶ୍ରମେ ଦେଵ ଯଃ ପୁମାନ୍ ସଂପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି। ଭଵିଷ୍ଯତି ଧ୍ରୁଵଂ ନାରୀ ସା ତୁଲ୍ଯାପ୍ସରସାଂ ଶୁଭା ।। ୨୩.

ସୂତ କହିଲେ — ଦେବୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଏହି ମିଠା କଥା କହିଲେ: 'ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣେ ଜିଅ ହେବେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯେପରି ଶୋଭାବନ୍ତି, ସେମିତି ହେବେ।'

ତତ୍ର ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପିଶାଚାଃ ପଶଵଶ୍ଚ ଯେ। ସ୍ତ୍ରୀଭୂତାଃ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯପ୍ସରସୋ ତଥା ।। ୨୩.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ପଶୁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଜିଅ ହୋଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିଥିଲେ।

ଉମାଵନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ସ ରାଜା ମୃଗଯାଂ ଗତଃ। ସହ ପିଶାଚୈର୍ଭୂତୈସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମାସ୍ଥିତଃ ।। ୨୩.

ସେ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ଉମାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ସେ ମଧ୍ୟ ଜିଅ ହୋଇଗଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ ସ ରାଜା ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍ ପୁନଃ । ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଗାଣପତ୍ଯ ମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୩.

ଏହିପରି, ସେ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁଣିଥରେ ଜିଅ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ନିସର୍ଗଂ ମନୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିସ୍ତରେଣ ନିବୋଧତ। ପୃଷଧ୍ରୋ ହିସଯିତ୍ଵା ତୁ ଗୁରୋର୍ଗାଵମଭକ୍ଷଯତ୍ ।। ୨୪.

ସୂତ କହିଲେ — ଏବେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୃଷଧ୍ର ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଇ, ତାହାର ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ।

ଶାପାଚ୍ଛୂଦ୍ରତ୍ଵମାପନ୍ନଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କରୂଷସ୍ଯ ତୁ କାରୂଷଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ ।। ୨୪.

ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ। କରୂଷଙ୍କ ପୁଅ କାରୂଷ ବିର ଯୋଦ୍ଧା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ।

ସହସ୍ରକ୍ଷତ୍ରିଯଗଣଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସଂବଭୂଵ ହ। ନାଭାଗାରିଷ୍ଟପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଵାନାସୀଦ୍ଭଲନ୍ଦନଃ ।। ୨୪.

ସେ ହଜାର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂର ହେଲେ। ନାଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଭଲନ୍ଦନ ବିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ।

ଭଲନ୍ଦନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ ପ୍ରାଂଶୁର୍ନାମ ମହାବଲଃ। ପ୍ରାଂଶୋରେକୋଽଭଵତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଜାନିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।। ୨୪.

ଭଲନ୍ଦନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରାଞ୍ଶୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପ୍ରାଞ୍ଶୁଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ପ୍ରଜାନି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ପ୍ରଜାନେରଭଵତ୍ ପୁତ୍ରଃ ଖନିତ୍ରୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ କ୍ଷୁପୋ ନାମ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୪.

ପ୍ରଜାନିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖନିତ୍ର। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମହାମାନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷୁପ।

କ୍ଷୁପସ୍ଯ ଵିଂଶଃ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ପ୍ରତିମା ନ ବଭୂଵ ହ। ଵିଂଶପୁତ୍ରସ୍ତୁ କଲ୍ଯାଣୋ ଵିଵିଂଶୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ ।। ୨୪.

କ୍ଷୁପଙ୍କ ବିଶତିତମ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିମା। ପ୍ରତିମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବିବିଂଶୁ।

ଵିଵିଂଶପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଖନିନେତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କରନ୍ଧମସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେଽଭଵତ୍ ।। ୨୪.

ବିବିଂଶୁଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଖନିନେତ୍ର। ତାଙ୍କ ପୁଅ କରନ୍ଧମ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

କରନ୍ଧମସୁତଶ୍ଚାପି ଆଵିକ୍ଷିନ୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଆଵିକ୍ଷିତୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରାମତ୍ ପିତରଂ ଗୁଣଵତ୍ତଯା ।। ୨୪.

କରନ୍ଧମଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବଳଶାଳୀ ଆବିକ୍ଷି। ଆବିକ୍ଷି ଗୁଣରେ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

ମରୁତ୍ତୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିସମୋ ନୃପଃ। ସଂଵର୍ତ୍ତେନ ଦିଵଂ ନୀତଃ ସସୁହୃତ୍ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ ।। ୨୪.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମାତ୍ମା ମରୁତ୍ତ, ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ସମାନ। ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।

ଵିଵାଦୋଽତ୍ର ମହାନାସୀତ୍ ସଂଵର୍ତ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ଋଦ୍ଧିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୪.

ସଂବର୍ତ୍ତ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଲା। ଯଜ୍ଞର ଉନ୍ନତି ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ସଂପର୍ତ୍ତେନ ହୃତେ ଯଜ୍ଞେ ଚୁକୋପ ସୁଭୃଶନ୍ତଦା। ଲୋକାନାଂ ସ ହି ନାଶଯ ଦୈଵତୈର୍ହି ପ୍ରସାଦିତଃ ।। ୨୪.

ସଂବର୍ତ୍ତ ଯଜ୍ଞ ନେଇଯିବା ପରେ ବୃହସ୍ପତି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।

ମରୁତ୍ତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ସ ନରିଷ୍ଯନ୍ତମଵାପ୍ତଵାନ୍। ନରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧରୋ ଦମଃ ।। ୨୪.

ସେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ। ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧର, ଅନ୍ୟ ନାମ ଦମ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ରାଜାସୀଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଦ୍ଧନଃ । ସୁଧୃତୀ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ନରଃ ସୁଧୃତିନଃ ସୁତଃ ।। ୨୪.

ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଦ୍ଧନ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧୃତି, ସୁଧୃତିଙ୍କ ପୁଅ ନର।

କେଵଲସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ବନ୍ଧୁମାନ୍ କେଵଲାତ୍ମଜଃ। ଅଥ ବନ୍ଧୁମତଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଗଵାନ୍ ନୃପଃ ।। ୨୪.

କେବଳଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ ବନ୍ଧୁମାନ୍। ବନ୍ଧୁମାନ୍ଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦ୍ରୁତଗତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା।

ବୁଧୋ ଵେଗଵତଃ ପୁତ୍ର ସ୍ତୃଣବିନ୍ଦୁର୍ବୁଧାତ୍ମଜଃ। ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ରାଜା ତୃତୀଯେ ସଂବଭୂଵ ହ ।। ୨୪.

ବେଗବତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୁଧ। ବୁଧଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତୃଣବିନ୍ଦୁ। ତୃତୀୟ ଯୁଗ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ରାଜା ହେଲେ।