ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପିତୄଣାମାଧିପତ୍ଯଞ୍ଚ ଲୋକପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ। ମନୁଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ସାଵର୍ଣିଃ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୨.

ସେ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଲାଗିଲେ। ମନୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାବର୍ଣ୍ଣି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଭାଵ୍ଯସୌ ନାଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ମନୁଃ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ସୁରମ୍ଯେ ଵୈ ଅଦ୍ଯାପି ଚରତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨.

ସେଇ ମନୁ, ଯିଏ ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆସିବେ, ଏଉଁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ତତ୍ର ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ସ ତୁ ଲବ୍ଧଵାନ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟାଽନୁ ତେନ ରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚକ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍। ମହାଽପ୍ରତିହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାନଵ ପ୍ରତିଵାରଣେ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସେଇ ରୂପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା।

ଯଵୀଯସୀ ତଯୋର୍ଯା ତୁ ଯମୁନା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଭଵତ୍ ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯମୁନା ଲୋକଭାଵିନୀ ।। ୨୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମୁନା, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି।

ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଗୋ ଯସ୍ଯ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଵିସ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ ।। ୨୨.

ଏବେ ମୁଁ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏବେ ଚାଲିଛି—ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି।

ଇଦଂ ତୁ ଜନ୍ମ ଦେଵାନାଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ପଠେତ ଵା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତାନାନ୍ତୁ ମହୌଜସାମ୍। ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ ।। ୨୨.

ଯେଉଁମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶ ପାଇବେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ତତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽତୀତେ ଚାକ୍ଷୁଷେ ଦୈଵତୈଃ ସହ। ଵୈଵସ୍ଵତାଯ ମହତେ ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯମାଦିଶତ୍ ।। ୨୩.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତି ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତସ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୩.

ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି; ମୁଁ କହୁଛି, ମୁନିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେହ ସର୍ଗମାଦାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମନୋଃ ପ୍ରଥମଜସ୍ଯାସନ୍ ନଵପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ସମାଃ ।। ୨୩.

ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ, ସେଠି ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନହୁଷଶ୍ଚୈଵ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରେଵ ଚ। ନରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତଥା ପ୍ରାଂଶୁ ର୍ନାଭାଗୋଽରିଷ୍ଟ ଏଵ ଚ। କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ନଵୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନହୁଷ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଞ୍ଶୁ, ନାଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନଉଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ମନୁଃ ପୂର୍ଵଂ ଚୋଦିତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ। ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ କାମଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ସମଵର୍ତ୍ତତ ।। ୨୩.

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ମନୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ।

ଅଥାକରୋତ୍ପୁତ୍ରକାମଃ ପରାମିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋରଂଶେ ମନୁରାହୁତିମାଵପତ୍ ।। ୨୩.

ତେବେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ମନୁ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା। ଦିଵ୍ଯସନ୍ନହନା ଚୈଵ ଇଡା ଜଜ୍ଞେ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରେ, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦିବ୍ୟ କବଚ ଧାରଣ କରିଥିବା ଇଡା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

ତାମିଲେତ୍ଯଥ ହୋଵାଚ ମନୁର୍ଦ୍ଦଣ୍ଡଧରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ତମିଲା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୨୩.

ତାକୁ ମନୁ, ଯିଏ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି, ଭାଗ୍ୟବତୀ।” କିନ୍ତୁ ଇଡା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵାଚ୍ଯଂ ପୁତ୍ରକାମଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋରଂଶେ ଜାତାସ୍ମି ଵଦତାଂ ଵର ।। ୨୩.

“ଧର୍ମଅନୁସାରେ ଏହି କଥା କୁହିବା ଉଚିତ—ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତି।”

ତଯୋଃ ସକଶଂ ଯାସ୍ଯାମି ମା ନୋ ଧର୍ମୋ ହତୋଽଵଧୀତ୍। ସୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵୀ ତଯୋରନ୍ତିକମାଗମତ୍ ।। ୨୩.

“ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ଆମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି, ସେ ଦେବୀ ପୁଣି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ଗତ୍ଵାନ୍ତିକଂ ଵରାରୋହା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଂଶେଽସ୍ମିନ୍ଯୁଵଯୋର୍ଜାତା ଦେଵୌ କିଂ କରଵାଣି ଚ ।। ୨୩.

ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ ହାତ ଜୋଡି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦେବତାମାନେ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?”

ମନୁନୈଵାହମୁକ୍ତାସ୍ମି ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାମିତି। ତଥା ତୁ ଵଦତୀଂ ସାଧ୍ଵୀମିଡାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତାଵୁଭୌ ।। ୨୩.

“ମନୁ ନିଜେ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି—‘ମୋ ପଛରେ ଚାଲ।’” ଏଭଳି ସେ ସତୀ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଇଡାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଶ୍ରୟରେ ନେଲେ।

ଦେଵୌ ଚ ମିତ୍ରାଵରୁଣାଵିଦଂ ଵଚନମୂଚତୁଃ । ଅନେନ ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ ।। ୨୩.

ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଜଣ ଦେବତା କହିଲେ—“ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ତୁମର ଏହି ନମ୍ରତା ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା—”

ସତ୍ଯେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୌ ସ୍ଵୋ ଵରଵର୍ଣିନି। ଆଵଯୋସ୍ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗେ ଖ୍ଯାତିଂ କନ୍ଯା ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ।। ୨୩.

“ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦି ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଶୋଭାବତୀ, ଏବଂ ନିଜ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଆମ ଝିଅ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲଭିବ।

ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ। ଜଗତ୍ପ୍ରିଯୋ ଧର୍ମ୍ମଶୀଲୋ ମନୋର୍ଵଂଶ ଵିଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୨୩.

“ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ପାଇବେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ।”

ମାନଵଃ ସ ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। ସା ତୁ ଦେଵୀ ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତା ପିତରଂ ପ୍ରତି ।। ୨୩.

ମନୁର ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁଅ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଦେବୀ ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଗଲେ।

ବୁଧେନାନ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ମୈଥୁନାଯୋପମନ୍ତ୍ରିତା। ସୋମପୁତ୍ରାଦ୍ବୁଧାଚ୍ଚାସ୍ଯା ଐଲୋ ଜଜ୍ଞେ ପୁରୂରଵାଃ ।। ୨୩.

ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ସେ ମିଳନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ; ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ବୁଧଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ—ଏହି ଆଇଳ ବଂଶର ପୁରୁରବା।

ବୁଧାତ୍ ସା ଜନଯିତ୍ଵା ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପୁନରାଗତା। ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦାସ୍ତ୍ରଯଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକାଃ ।। ୨୩.

ବୁଧଠାରୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସେ ପୁଣି ଫେରିଲେ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।

ଉତ୍କଲଶ୍ଚ ଗଯଶ୍ଚୈଵ ଵିନତାଶ୍ଵସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଉତ୍କଲସ୍ଯୋତ୍କଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵିନତାଶ୍ଵସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମମ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ଵାତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଗଯସ୍ଯ ତୁ ଗଯା ପୁରୀ ।। ୨୩.

ସେମାନେ ଥିଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଏବଂ ଭିନାତାଶ୍ୱ। ଉତ୍କଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ ଥିଲା, ଭିନାତାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଗୟା ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ଗୟା ପୁରୀ ଥିଲା।

ପ୍ରଵିସୃଷ୍ଟେ ମନୌ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵାକରଃ। ଦଶଧା ତଦ୍ଦଧତ୍ କ୍ଷେତ୍ରମକରୋତ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ।। ୨୩.

ସେଇ ମନୁ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦଶ ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରେଵ ଦାଯାଦାନନ୍ଯାନ୍ ଦଶ ସମାପ୍ନୁଯାତ୍। କନ୍ଯାଭାଵାତ୍ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ନୈନଂ ଭାଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମାତ୍ର ଦଶ ଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାରୀ ଥିବାରୁ ସେ ଅଂଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଚ୍ଚାସୀତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨୩.

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଏହା ହେଉଛି ଧର୍ମରାଜା, ମହାତ୍ମା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ସ୍ଥାନ।

ତତ୍ ପୁରୂରଵସେ ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଷ୍ଠ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଯଶାଃ। ମାନଵେଭ୍ଯୋ ମହାଭାଗା ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି। ମାନଵଃ ସ ତୁ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵମଗମତ୍ ପୁନଃ ।। ୨୩.

ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମନୁବଂଶୀମାନେ, ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ—ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁଣି ନାରୀ ହେଇଗଲେ।