ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେନାସୌ ଵ୍ରୀଡିତୋ ଦେଵୋ ରୂପେଣ ତୁ ଦିଵସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସ ଚକ୍ରଂ ତୁ ବହୁମେନେ ମହାତପାଃ ।। ୨୨.

ଏହିକାରଣରୁ, ଦିନର ନାଥ ଦେବତା ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ମହାତପସ୍ବୀ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଚକ୍ର ତିଆରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୂପନିର୍ଵର୍ତ୍ତନାଯ ତୁ। ତତୋଽଭ୍ଯୁପଗମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ନୂତନ ରୂପ ତିଆରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଆଗମନରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ଭ୍ରମିମାରୋପ୍ଯ ତତ୍ତେଜଃ ଶାତଯାମାସ ତସ୍ଯ ଵୈ। ତତ୍ତୁ ନିର୍ଭାସିତନ୍ତେଜସ୍ତେଜସାପହୃତେନ ତୁ ।। ୨୨.

ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯନ୍ତ୍ର ଲଗାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହିପରି, ତେଜ ଅଲଗା ହୋଇ ଆଲୋକିତ ହେଲା।

କାନ୍ତାତ୍ କାନ୍ତତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଶୁଭଂ ଶୁଶୁଭେ ତତଃ। ଦଦର୍ଶ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵାମ୍ଭାର୍ଯାଂ ଵଡଵାଂ ତଥା ।। ୨୨.

ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ଦେଖିଲେ।

ଅଦୃଶ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେଜସା ନିଯମେନ ଚ। ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତାଂ ମୁଖେ ସମଭାଵଯତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ମୈଥୁନାଯ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ପରପୁଂସୋପଶଙ୍କଯା। ସା ତନ୍ନିରଧମଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ନାସିକାଭ୍ଯାଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ସେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ସଂଯୋଗକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୀର୍ୟକୁ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କଲେ।

ଦେଵୌ ତସ୍ମାଦଜାଯେତାମଶ୍ଵିନୌ ଭିଷଜାଂ ଵରୌ । ନାସତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦସ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଵଶ୍ଵିନାଵିତି ।। ୨୨.

ସେଠାରୁ ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ସୁତାଵେତାଵଷ୍ଟମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ତାନ୍ତୁ ରୂପେଣ କାନ୍ତେନ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାସ୍କରଃ ।। ୨୨.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତି। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ତଦା ଭାର୍ଯା ତୁତୋଷ ଚ ମୁମୋହ ଚ। ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶମ୍ପୀଡିତମାନସଃ ।। ୨୨.

ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ। ଯମ, ସେଇ ଶାପରେ ମନେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।

ଧର୍ମ୍ମେଣ ରଞ୍ଜଯାମାସ ଧର୍ମ୍ମରାଜସ୍ତତସ୍ତୁ ସଃ । ସୋଽଲଭତ୍ କର୍ମଣା ତେନ ଶୁଭେନ ପରମଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ ଧର୍ମରାଜା ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ସେଇ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜ ପାଇଲେ।

ପିତୄଣାମାଧିପତ୍ଯଞ୍ଚ ଲୋକପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ। ମନୁଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ସାଵର୍ଣିଃ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୨.

ସେ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଲାଗିଲେ। ମନୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାବର୍ଣ୍ଣି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଭାଵ୍ଯସୌ ନାଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ମନୁଃ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ସୁରମ୍ଯେ ଵୈ ଅଦ୍ଯାପି ଚରତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨.

ସେଇ ମନୁ, ଯିଏ ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆସିବେ, ଏଉଁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ତତ୍ର ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ସ ତୁ ଲବ୍ଧଵାନ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟାଽନୁ ତେନ ରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚକ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍। ମହାଽପ୍ରତିହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାନଵ ପ୍ରତିଵାରଣେ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସେଇ ରୂପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା।

ଯଵୀଯସୀ ତଯୋର୍ଯା ତୁ ଯମୁନା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଭଵତ୍ ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯମୁନା ଲୋକଭାଵିନୀ ।। ୨୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମୁନା, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି।

ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଗୋ ଯସ୍ଯ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଵିସ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ ।। ୨୨.

ଏବେ ମୁଁ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏବେ ଚାଲିଛି—ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି।

ଇଦଂ ତୁ ଜନ୍ମ ଦେଵାନାଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ପଠେତ ଵା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତାନାନ୍ତୁ ମହୌଜସାମ୍। ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ ।। ୨୨.

ଯେଉଁମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶ ପାଇବେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ତତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽତୀତେ ଚାକ୍ଷୁଷେ ଦୈଵତୈଃ ସହ। ଵୈଵସ୍ଵତାଯ ମହତେ ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯମାଦିଶତ୍ ।। ୨୩.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତି ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତସ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୩.

ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି; ମୁଁ କହୁଛି, ମୁନିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେହ ସର୍ଗମାଦାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମନୋଃ ପ୍ରଥମଜସ୍ଯାସନ୍ ନଵପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ସମାଃ ।। ୨୩.

ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ, ସେଠି ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ନହୁଷଶ୍ଚୈଵ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରେଵ ଚ। ନରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତଥା ପ୍ରାଂଶୁ ର୍ନାଭାଗୋଽରିଷ୍ଟ ଏଵ ଚ। କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ନଵୈତେ ମାନଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୩.

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନହୁଷ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଞ୍ଶୁ, ନାଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନଉଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ତୁ ମନୁଃ ପୂର୍ଵଂ ଚୋଦିତସ୍ତୁ ନିବୋଧତ। ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ କାମଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ସମଵର୍ତ୍ତତ ।। ୨୩.

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ମନୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ।

ଅଥାକରୋତ୍ପୁତ୍ରକାମଃ ପରାମିଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋରଂଶେ ମନୁରାହୁତିମାଵପତ୍ ।। ୨୩.

ତେବେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ମନୁ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା। ଦିଵ୍ଯସନ୍ନହନା ଚୈଵ ଇଡା ଜଜ୍ଞେ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୨୩.

ସେଠାରେ, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦିବ୍ୟ କବଚ ଧାରଣ କରିଥିବା ଇଡା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

ତାମିଲେତ୍ଯଥ ହୋଵାଚ ମନୁର୍ଦ୍ଦଣ୍ଡଧରଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ତମିଲା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।। ୨୩.

ତାକୁ ମନୁ, ଯିଏ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଯିବି, ଭାଗ୍ୟବତୀ।” କିନ୍ତୁ ଇଡା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵାଚ୍ଯଂ ପୁତ୍ରକାମଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋରଂଶେ ଜାତାସ୍ମି ଵଦତାଂ ଵର ।। ୨୩.

“ଧର୍ମଅନୁସାରେ ଏହି କଥା କୁହିବା ଉଚିତ—ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତି।”

ତଯୋଃ ସକଶଂ ଯାସ୍ଯାମି ମା ନୋ ଧର୍ମୋ ହତୋଽଵଧୀତ୍। ସୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନର୍ଦ୍ଦେଵୀ ତଯୋରନ୍ତିକମାଗମତ୍ ।। ୨୩.

“ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ଆମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି, ସେ ଦେବୀ ପୁଣି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ଗତ୍ଵାନ୍ତିକଂ ଵରାରୋହା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଂଶେଽସ୍ମିନ୍ଯୁଵଯୋର୍ଜାତା ଦେଵୌ କିଂ କରଵାଣି ଚ ।। ୨୩.

ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ ହାତ ଜୋଡି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦେବତାମାନେ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?”

ମନୁନୈଵାହମୁକ୍ତାସ୍ମି ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାମିତି। ତଥା ତୁ ଵଦତୀଂ ସାଧ୍ଵୀମିଡାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତାଵୁଭୌ ।। ୨୩.

“ମନୁ ନିଜେ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି—‘ମୋ ପଛରେ ଚାଲ।’” ଏଭଳି ସେ ସତୀ ଯେତେବେଳେ କହିଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଇଡାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଶ୍ରୟରେ ନେଲେ।

ଦେଵୌ ଚ ମିତ୍ରାଵରୁଣାଵିଦଂ ଵଚନମୂଚତୁଃ । ଅନେନ ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ ।। ୨୩.

ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଜଣ ଦେବତା କହିଲେ—“ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ତୁମର ଏହି ନମ୍ରତା ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା—”