ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କୃମଯୋ ମାଂସମାଦାଯ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ତୁ ମହୀଂ ତଵ। ତତଃ ପାଦଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁନଃ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମ୍ ।। ୨୨.

କୀଟମାନେ ତୁମ ମାଂସ ନେଇ ଭୂମିକୁ ଯିବେ; ତାପରେ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ପାଦ ଏବଂ ସୁଖ ପାଇବ।

କୃତମେଵଂ ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ମାତୁସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଶାପସ୍ଯ ପରିହାରେଣ ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୨୨.

ଏଭଳି ତୁମ ମାଆଙ୍କର କଥା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ ହେବ; ଶାପ ଦୂର ହେଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଆଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ କିମର୍ଥଂ ତନଯେଷୁ ଵୈ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵପ୍ଯଧିକଃ ସ୍ନେହ ଏକସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା ।। ୨୨.

ତେବେ ଆଦିତ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କାହିଁକି କରୁଛ?'

ସା ତତ୍ପରିହରନ୍ତୀ ଵୈ ନାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଆତ୍ମନା ସ ସମାଧାଯ ଯୋଗନ୍ତଥ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୨୨.

ସେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସତ୍ୟଟିକୁ ଦେଖିଲେ।

ତାଂ ଶପ୍ତୁକାମୋ ଭଗଵାନ୍ ନାଶାଯ କୁପିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସା ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।

ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟାରମଭ୍ଯଯାତ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ତଂ ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭାଵସୁମ୍ ।। ୨୨.

ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଯଥାର୍ଥ ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁକାମଂ ରୋଷେଣ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଵୈ ଶନୈଃ। ତଵାତିତେଜସା ଯୁକ୍ତମିଦଂ ରୂପଂ ନ ଶୋଭତେ ।। ୨୨.

କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ— 'ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ତେଜସ୍ଵୀ ଥିବା ଏହି ରୂପ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥି ଲାଗୁନାହିଁ।'

ଅସହନ୍ତୀ ତୁ ତତ୍ ସଂଜ୍ଞା ଵନେ ଚରତି ଶାଦ୍ଵଲେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତେ ତାଂ ଭଵାନଦ୍ଯ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭଚାରିଣୀମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିପାରିନଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ହରିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଆଜି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ, ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଦେଖିପାରିବେ।

ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଗୋପତେ। ଅନୁକୂଲଂ ଭଵେଦେଵଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ ସମଯୋ ମତଃ ।। ୨୨.

ଯୁବତୀ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ହେ ଗୋପାଳ, ଯଦି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ଭଲ ହେବ।

ରୂପଂ ଵିଵର୍ତ୍ତଯେଦନ୍ତେ ଆଦ୍ଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମରିନ୍ଦମ। ରୂପଂ ଵିଵସ୍ଵତସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତଥା ।। ୨୨.

ଶେଷରେ, ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା; ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ରୂପ ଚାରିଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଥିଲା।

ତେନାସୌ ଵ୍ରୀଡିତୋ ଦେଵୋ ରୂପେଣ ତୁ ଦିଵସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସ ଚକ୍ରଂ ତୁ ବହୁମେନେ ମହାତପାଃ ।। ୨୨.

ଏହିକାରଣରୁ, ଦିନର ନାଥ ଦେବତା ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ମହାତପସ୍ବୀ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଚକ୍ର ତିଆରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୂପନିର୍ଵର୍ତ୍ତନାଯ ତୁ। ତତୋଽଭ୍ଯୁପଗମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ନୂତନ ରୂପ ତିଆରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଆଗମନରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ଭ୍ରମିମାରୋପ୍ଯ ତତ୍ତେଜଃ ଶାତଯାମାସ ତସ୍ଯ ଵୈ। ତତ୍ତୁ ନିର୍ଭାସିତନ୍ତେଜସ୍ତେଜସାପହୃତେନ ତୁ ।। ୨୨.

ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯନ୍ତ୍ର ଲଗାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହିପରି, ତେଜ ଅଲଗା ହୋଇ ଆଲୋକିତ ହେଲା।

କାନ୍ତାତ୍ କାନ୍ତତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଶୁଭଂ ଶୁଶୁଭେ ତତଃ। ଦଦର୍ଶ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵାମ୍ଭାର୍ଯାଂ ଵଡଵାଂ ତଥା ।। ୨୨.

ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ଦେଖିଲେ।

ଅଦୃଶ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେଜସା ନିଯମେନ ଚ। ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତାଂ ମୁଖେ ସମଭାଵଯତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ମୈଥୁନାଯ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ପରପୁଂସୋପଶଙ୍କଯା। ସା ତନ୍ନିରଧମଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ନାସିକାଭ୍ଯାଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ସେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ସଂଯୋଗକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୀର୍ୟକୁ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କଲେ।

ଦେଵୌ ତସ୍ମାଦଜାଯେତାମଶ୍ଵିନୌ ଭିଷଜାଂ ଵରୌ । ନାସତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦସ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଵଶ୍ଵିନାଵିତି ।। ୨୨.

ସେଠାରୁ ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ସୁତାଵେତାଵଷ୍ଟମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ତାନ୍ତୁ ରୂପେଣ କାନ୍ତେନ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାସ୍କରଃ ।। ୨୨.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତି। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ତଦା ଭାର୍ଯା ତୁତୋଷ ଚ ମୁମୋହ ଚ। ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶମ୍ପୀଡିତମାନସଃ ।। ୨୨.

ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ। ଯମ, ସେଇ ଶାପରେ ମନେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।

ଧର୍ମ୍ମେଣ ରଞ୍ଜଯାମାସ ଧର୍ମ୍ମରାଜସ୍ତତସ୍ତୁ ସଃ । ସୋଽଲଭତ୍ କର୍ମଣା ତେନ ଶୁଭେନ ପରମଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ ଧର୍ମରାଜା ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ସେଇ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜ ପାଇଲେ।

ପିତୄଣାମାଧିପତ୍ଯଞ୍ଚ ଲୋକପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ। ମନୁଃ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚୈଵ ସାଵର୍ଣିଃ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୨୨.

ସେ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଲାଗିଲେ। ମନୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାବର୍ଣ୍ଣି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

ଭାଵ୍ଯସୌ ନାଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ମନୁଃ ସାଵର୍ଣିକେଽନ୍ତରେ। ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ସୁରମ୍ଯେ ଵୈ ଅଦ୍ଯାପି ଚରତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨.

ସେଇ ମନୁ, ଯିଏ ଆଗାମୀ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆସିବେ, ଏଉଁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ତତ୍ର ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ସ ତୁ ଲବ୍ଧଵାନ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟାଽନୁ ତେନ ରୂପେଣ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚକ୍ରମକଲ୍ପଯତ୍। ମହାଽପ୍ରତିହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାନଵ ପ୍ରତିଵାରଣେ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସେଇ ରୂପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା।

ଯଵୀଯସୀ ତଯୋର୍ଯା ତୁ ଯମୁନା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଭଵତ୍ ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯମୁନା ଲୋକଭାଵିନୀ ।। ୨୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯମୁନା, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, ଯିଏ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି।

ଯସ୍ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଗୋ ଯସ୍ଯ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଵିସ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ହ ।। ୨୨.

ଏବେ ମୁଁ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏବେ ଚାଲିଛି—ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି।

ଇଦଂ ତୁ ଜନ୍ମ ଦେଵାନାଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଵା ପଠେତ ଵା। ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସପ୍ତାନାନ୍ତୁ ମହୌଜସାମ୍। ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ ।। ୨୨.

ଯେଉଁମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଶ ପାଇବେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ତତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେଽତୀତେ ଚାକ୍ଷୁଷେ ଦୈଵତୈଃ ସହ। ଵୈଵସ୍ଵତାଯ ମହତେ ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯମାଦିଶତ୍ ।। ୨୩.

ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତି ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତସ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାମ୍ପ୍ରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ।। ୨୩.

ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ, ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି; ମୁଁ କହୁଛି, ମୁନିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯେହ ସର୍ଗମାଦାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ମନୋଃ ପ୍ରଥମଜସ୍ଯାସନ୍ ନଵପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ତତ୍ସମାଃ ।। ୨୩.

ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ, ସେଠି ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କୁ ନଉଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।