ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନୁରେଵାଭଵତ୍ସୋ ଵୈ ସାଵର୍ଣ୍ଯ ଇତି ବୁଧ୍ଯତେ। ସଂଜ୍ଞା ତୁ ପାର୍ଥିଵୀ ସା ଵୈ ସ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ତଦା ।। ୨୨.

ସେ ନିଜେ ମନୁ ହେଲେ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।

ଚକାରାଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ନ ତଥା ପୂର୍ଵଜେଷୁ ଵୈ। ମନୁସ୍ତଚ୍ଚାକ୍ଷମତ୍ସର୍ଵଂ ଯମସ୍ତଦ୍ଵୈ ନ ଚାକ୍ଷମତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ପୂର୍ବ ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ; ମନୁ ସେଥିରେ ସବୁ ମାନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହାକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

ବହୁଶୋ ଯସ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସାପତ୍ନ୍ଯାଦତିଦୁଃଖିତଃ। ତାଂ ଵୈ ରୋଷାଚ୍ଚ ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ତାଡ଼ିଯାଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ—

ପଦା ସନ୍ତର୍ଜଯାମାସ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚୈଵ ସ୍ଵତୋ ଯମଃ। ସା ଶଶାଵ ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଵର୍ଣା ଜନନୀ ଯମମ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ସବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କ ମାଆ, ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ପଦା ତର୍ଜଯସେ ଯସ୍ମାତ୍ ପିତୃଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଵୈଷ ଚରଣଃ ପତିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୨.

"ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ମହିମାଶାଳୀ ଜନନୀକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଧମକ ଦେଲୁଥିବାରୁ, ତେଣୁ ତୁମର ଏହି ପାଦ ନିଶ୍ଚୟ ଖସିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସଃ। ମନୁନା ସହ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ତାହା ସପ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନୁ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭୃଶଂ ଶାପଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂଜ୍ଞାଵାକ୍ଯୈର୍ଵିନିର୍ଜିତଃ। ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାନ୍ମାଂ ଭଵାଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ।। ୨୨.

ଶାପର ଭୟରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କର ବୁଝାଇବା କଥାରେ ମୁଁ ଅପରାଜିତ ହୋଇଛି। ଛୋଟବେଳେ କିମ୍ବା ମୂଢତାରୁ ଯେଉଁ ଭଳି ହେଉ, ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଶପ୍ତୋଽହମସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେଶ ଜନନ୍ଯା ତପତାଂ ଵର। ତଵ ପ୍ରସାଦୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ହ୍ଯେତସ୍ମାନ୍ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୨୨.

ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କର ଶାପ ପାଇଛି; ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଏହି ବଡ଼ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

ଵିଵସ୍ଵାନେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯମଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଅସଂଶଯଂ ପୁତ୍ର ମହଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଂ ତତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋ ପୁଅ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ପଛରେ କିଛି ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି।'

ଯେନ ତ୍ଵାମାଵିଶତ୍କ୍ରୋଧୋ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ନ ଶକ୍ଯମେତନ୍ମିଥ୍ଯା ତୁ କର୍ତ୍ତୁଂ ମାତୁର୍ଵଚସ୍ତଵ ।। ୨୨.

ଯେ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ ତୁମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମ ମାଆଙ୍କର କଥା ମିଥ୍ୟା କରିବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କୃମଯୋ ମାଂସମାଦାଯ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ତୁ ମହୀଂ ତଵ। ତତଃ ପାଦଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁନଃ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମ୍ ।। ୨୨.

କୀଟମାନେ ତୁମ ମାଂସ ନେଇ ଭୂମିକୁ ଯିବେ; ତାପରେ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ପାଦ ଏବଂ ସୁଖ ପାଇବ।

କୃତମେଵଂ ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ମାତୁସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଶାପସ୍ଯ ପରିହାରେଣ ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୨୨.

ଏଭଳି ତୁମ ମାଆଙ୍କର କଥା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ ହେବ; ଶାପ ଦୂର ହେଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଆଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ କିମର୍ଥଂ ତନଯେଷୁ ଵୈ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵପ୍ଯଧିକଃ ସ୍ନେହ ଏକସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା ।। ୨୨.

ତେବେ ଆଦିତ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କାହିଁକି କରୁଛ?'

ସା ତତ୍ପରିହରନ୍ତୀ ଵୈ ନାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଆତ୍ମନା ସ ସମାଧାଯ ଯୋଗନ୍ତଥ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୨୨.

ସେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସତ୍ୟଟିକୁ ଦେଖିଲେ।

ତାଂ ଶପ୍ତୁକାମୋ ଭଗଵାନ୍ ନାଶାଯ କୁପିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସା ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।

ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟାରମଭ୍ଯଯାତ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ତଂ ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭାଵସୁମ୍ ।। ୨୨.

ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଯଥାର୍ଥ ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁକାମଂ ରୋଷେଣ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଵୈ ଶନୈଃ। ତଵାତିତେଜସା ଯୁକ୍ତମିଦଂ ରୂପଂ ନ ଶୋଭତେ ।। ୨୨.

କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ— 'ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ତେଜସ୍ଵୀ ଥିବା ଏହି ରୂପ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥି ଲାଗୁନାହିଁ।'

ଅସହନ୍ତୀ ତୁ ତତ୍ ସଂଜ୍ଞା ଵନେ ଚରତି ଶାଦ୍ଵଲେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତେ ତାଂ ଭଵାନଦ୍ଯ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭଚାରିଣୀମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିପାରିନଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ହରିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଆଜି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ, ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଦେଖିପାରିବେ।

ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଗୋପତେ। ଅନୁକୂଲଂ ଭଵେଦେଵଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ ସମଯୋ ମତଃ ।। ୨୨.

ଯୁବତୀ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ହେ ଗୋପାଳ, ଯଦି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ଭଲ ହେବ।

ରୂପଂ ଵିଵର୍ତ୍ତଯେଦନ୍ତେ ଆଦ୍ଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମରିନ୍ଦମ। ରୂପଂ ଵିଵସ୍ଵତସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧସ୍ତଥା ।। ୨୨.

ଶେଷରେ, ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା; ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ରୂପ ଚାରିଦିଗରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଥିଲା।

ତେନାସୌ ଵ୍ରୀଡିତୋ ଦେଵୋ ରୂପେଣ ତୁ ଦିଵସ୍ପତିଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସ ଚକ୍ରଂ ତୁ ବହୁମେନେ ମହାତପାଃ ।। ୨୨.

ଏହିକାରଣରୁ, ଦିନର ନାଥ ଦେବତା ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ମହାତପସ୍ବୀ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଚକ୍ର ତିଆରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୂପନିର୍ଵର୍ତ୍ତନାଯ ତୁ। ତତୋଽଭ୍ଯୁପଗମାତ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ତାପରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ନୂତନ ରୂପ ତିଆରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଆଗମନରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ଭ୍ରମିମାରୋପ୍ଯ ତତ୍ତେଜଃ ଶାତଯାମାସ ତସ୍ଯ ଵୈ। ତତ୍ତୁ ନିର୍ଭାସିତନ୍ତେଜସ୍ତେଜସାପହୃତେନ ତୁ ।। ୨୨.

ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯନ୍ତ୍ର ଲଗାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହିପରି, ତେଜ ଅଲଗା ହୋଇ ଆଲୋକିତ ହେଲା।

କାନ୍ତାତ୍ କାନ୍ତତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଶୁଭଂ ଶୁଶୁଭେ ତତଃ। ଦଦର୍ଶ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵାମ୍ଭାର୍ଯାଂ ଵଡଵାଂ ତଥା ।। ୨୨.

ତାପରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ଦେଖିଲେ।

ଅଦୃଶ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେଜସା ନିଯମେନ ଚ। ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତାଂ ମୁଖେ ସମଭାଵଯତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ମୈଥୁନାଯ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀ ପରପୁଂସୋପଶଙ୍କଯା। ସା ତନ୍ନିରଧମଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ନାସିକାଭ୍ଯାଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ସେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ସଂଯୋଗକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୀର୍ୟକୁ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କଲେ।

ଦେଵୌ ତସ୍ମାଦଜାଯେତାମଶ୍ଵିନୌ ଭିଷଜାଂ ଵରୌ । ନାସତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦସ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଵଶ୍ଵିନାଵିତି ।। ୨୨.

ସେଠାରୁ ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ।

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ସୁତାଵେତାଵଷ୍ଟମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ତାନ୍ତୁ ରୂପେଣ କାନ୍ତେନ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାସ୍କରଃ ।। ୨୨.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତି। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।

ସା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ତଦା ଭାର୍ଯା ତୁତୋଷ ଚ ମୁମୋହ ଚ। ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶମ୍ପୀଡିତମାନସଃ ।। ୨୨.

ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ। ଯମ, ସେଇ ଶାପରେ ମନେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।