ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵଯେହ ଭଵନେ ମହ୍ଯଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କଯା। ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨୨.

"ତୁମେ ଭୟ ଛାଡି ଏଠି ମୋର ସ୍ଥାନରେ ରୁହ; ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ମୋର ଚମତ୍କାର ରୂପ ଥିବା ଝିଅକୁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଦେଖ।"

ଭର୍ତ୍ରେ ଵୈ ନୈଵମାଖ୍ଯେଯମିଦଂ ଭଗଵତେ ତ୍ଵଯା। ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଃ ପାର୍ଥିଵୀ ତୁ ସା ।। ୨୨.

"ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କେବେ ବି କହିବା ନୁହେଁ।" ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ନାରୀ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଆକାଶଗ୍ରହଣାଦ୍ଦେଵି ଆଶଯଂ ନୈଵ କର୍ହିଚିତ୍। ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ମତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵି ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ।। ୨୨.

"ଦେବୀ, ଆକାଶକୁ ଧରିବାରେ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ମତ ମାନିବି। ଦେବୀ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।"

ସମାଧାଯ ଚ ତାଂ ସଂଜ୍ଞା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ତଯା ଚ ସା। ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମଗମଦ୍ଵ୍ରୀଡିତେଵ ତପସ୍ଵିନୀ ।। ୨୨.

ଏହି କଥାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ଲଜ୍ଜାଭିନ୍ନ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ପିତା ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଜ୍ଞାମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଭର୍ତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମା ଜୁଗୁପ୍ସ ଦିଵାକରମ୍ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ଦିନକରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"

ସୈଵମୁକ୍ତା ତଦା ପିତ୍ରା ନିଯୁକ୍ତା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵର୍ଷାଣାନ୍ତୁ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଵସତି ସ୍ମ ପିତୁର୍ଗୃହେ ।। ୨୨.

ଏଭଳି କହାଯିବା ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।

ଭର୍ତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନିଯୁକ୍ତା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଅଗମଦ୍ଵଡଵା ଭୂତ୍ଵାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୂପମନିନ୍ଦିତା। ଉତ୍ତରାନ୍ ସା କୁରୂନ୍ ଗତ୍ଵା ତୃଣାନ୍ଯଥ ଚଚାର ସା ।। ୨୨.

ପୁଣିପୁଣି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ କହାଯିବା ପରେ, ସେ ନିଜ ରୂପ ଲୁଚାଇ ଏକ ଘୋଡ଼ି ହେଲେ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଯାଇ, ତାହାଁରେ ଘାସ ଚରିଲେ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଯାନ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ଆଦିତ୍ଯୋ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରାଵାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସୌ ।। ୨୨.

ଦ୍ୱିତୀୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଠାରୁ, ଏହିପରି ଭାବିବା ଉଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପୂର୍ଵଜସ୍ଯ ମନୋସ୍ତୁଲ୍ଯୌ ସାଦୃଶ୍ଯେନ ତୁ ତୌ ପ୍ରଭୂ । ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞଂ ଶ୍ରୁତକର୍ମ୍ମାଣମେଵ ଚ ।। ୨୨.

ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପରେ ସମାନ ଥିଲେ; ଏଉଁଥିରେ ଜଣେ ଥିଲେ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା, ଅନ୍ୟଜଣ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତକର୍ମା।

ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵା ମନୁଃ ସୋଽପି ସାଵର୍ଣିର୍ଵୈଭଵିଷ୍ଯତି। ଶ୍ରୁତକର୍ମ୍ମା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵୈ ଯଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୨୨.

ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ହେଉଛନ୍ତି ମନୁ, ଯିଏ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ; ଶ୍ରୁତକର୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଗ୍ରହ ଶନି, ଯାହାକୁ ଶନୈଶ୍ଚର କୁହାଯାଏ।

ମନୁରେଵାଭଵତ୍ସୋ ଵୈ ସାଵର୍ଣ୍ଯ ଇତି ବୁଧ୍ଯତେ। ସଂଜ୍ଞା ତୁ ପାର୍ଥିଵୀ ସା ଵୈ ସ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ତଦା ।। ୨୨.

ସେ ନିଜେ ମନୁ ହେଲେ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।

ଚକାରାଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ନ ତଥା ପୂର୍ଵଜେଷୁ ଵୈ। ମନୁସ୍ତଚ୍ଚାକ୍ଷମତ୍ସର୍ଵଂ ଯମସ୍ତଦ୍ଵୈ ନ ଚାକ୍ଷମତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ପୂର୍ବ ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ; ମନୁ ସେଥିରେ ସବୁ ମାନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହାକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

ବହୁଶୋ ଯସ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସାପତ୍ନ୍ଯାଦତିଦୁଃଖିତଃ। ତାଂ ଵୈ ରୋଷାଚ୍ଚ ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ତାଡ଼ିଯାଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ—

ପଦା ସନ୍ତର୍ଜଯାମାସ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚୈଵ ସ୍ଵତୋ ଯମଃ। ସା ଶଶାଵ ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଵର୍ଣା ଜନନୀ ଯମମ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ସବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କ ମାଆ, ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ପଦା ତର୍ଜଯସେ ଯସ୍ମାତ୍ ପିତୃଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଵୈଷ ଚରଣଃ ପତିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୨.

"ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ମହିମାଶାଳୀ ଜନନୀକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଧମକ ଦେଲୁଥିବାରୁ, ତେଣୁ ତୁମର ଏହି ପାଦ ନିଶ୍ଚୟ ଖସିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସଃ। ମନୁନା ସହ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ତାହା ସପ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନୁ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭୃଶଂ ଶାପଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂଜ୍ଞାଵାକ୍ଯୈର୍ଵିନିର୍ଜିତଃ। ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାନ୍ମାଂ ଭଵାଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ।। ୨୨.

ଶାପର ଭୟରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କର ବୁଝାଇବା କଥାରେ ମୁଁ ଅପରାଜିତ ହୋଇଛି। ଛୋଟବେଳେ କିମ୍ବା ମୂଢତାରୁ ଯେଉଁ ଭଳି ହେଉ, ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଶପ୍ତୋଽହମସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେଶ ଜନନ୍ଯା ତପତାଂ ଵର। ତଵ ପ୍ରସାଦୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ହ୍ଯେତସ୍ମାନ୍ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୨୨.

ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କର ଶାପ ପାଇଛି; ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଏହି ବଡ଼ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

ଵିଵସ୍ଵାନେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯମଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଅସଂଶଯଂ ପୁତ୍ର ମହଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଂ ତତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋ ପୁଅ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ପଛରେ କିଛି ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି।'

ଯେନ ତ୍ଵାମାଵିଶତ୍କ୍ରୋଧୋ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। ନ ଶକ୍ଯମେତନ୍ମିଥ୍ଯା ତୁ କର୍ତ୍ତୁଂ ମାତୁର୍ଵଚସ୍ତଵ ।। ୨୨.

ଯେ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ ତୁମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମ ମାଆଙ୍କର କଥା ମିଥ୍ୟା କରିବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କୃମଯୋ ମାଂସମାଦାଯ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ତୁ ମହୀଂ ତଵ। ତତଃ ପାଦଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁନଃ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମ୍ ।। ୨୨.

କୀଟମାନେ ତୁମ ମାଂସ ନେଇ ଭୂମିକୁ ଯିବେ; ତାପରେ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ପାଦ ଏବଂ ସୁଖ ପାଇବ।

କୃତମେଵଂ ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ମାତୁସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଶାପସ୍ଯ ପରିହାରେଣ ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୨୨.

ଏଭଳି ତୁମ ମାଆଙ୍କର କଥା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ ହେବ; ଶାପ ଦୂର ହେଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେବ।

ଆଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ କିମର୍ଥଂ ତନଯେଷୁ ଵୈ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵପ୍ଯଧିକଃ ସ୍ନେହ ଏକସ୍ମିନ୍ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା ।। ୨୨.

ତେବେ ଆଦିତ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କାହିଁକି କରୁଛ?'

ସା ତତ୍ପରିହରନ୍ତୀ ଵୈ ନାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଆତ୍ମନା ସ ସମାଧାଯ ଯୋଗନ୍ତଥ୍ଯମପଶ୍ଯତ ।। ୨୨.

ସେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସତ୍ୟଟିକୁ ଦେଖିଲେ।

ତାଂ ଶପ୍ତୁକାମୋ ଭଗଵାନ୍ ନାଶାଯ କୁପିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସା ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଚଚକ୍ଷେ ଵିଵସ୍ଵତଃ ।। ୨୨.

ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।

ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟାରମଭ୍ଯଯାତ୍। ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ତଂ ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭାଵସୁମ୍ ।। ୨୨.

ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଏହି କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଯଥାର୍ଥ ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ନିର୍ଦ୍ଦଗ୍ଧୁକାମଂ ରୋଷେଣ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଵୈ ଶନୈଃ। ତଵାତିତେଜସା ଯୁକ୍ତମିଦଂ ରୂପଂ ନ ଶୋଭତେ ।। ୨୨.

କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ— 'ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ତେଜସ୍ଵୀ ଥିବା ଏହି ରୂପ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥି ଲାଗୁନାହିଁ।'

ଅସହନ୍ତୀ ତୁ ତତ୍ ସଂଜ୍ଞା ଵନେ ଚରତି ଶାଦ୍ଵଲେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତେ ତାଂ ଭଵାନଦ୍ଯ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭଚାରିଣୀମ୍ ।। ୨୨.

ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିପାରିନଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ହରିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଆଜି ଆପଣ ତାଙ୍କୁ, ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଦେଖିପାରିବେ।

ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନାଂ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଗୋପତେ। ଅନୁକୂଲଂ ଭଵେଦେଵଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ ସମଯୋ ମତଃ ।। ୨୨.

ଯୁବତୀ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ହେ ଗୋପାଳ, ଯଦି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ଭଲ ହେବ।