ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ କଶ୍ଯପାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯାଂ ମହାଯଶାଃ। ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଽଭଵତ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ମହାଦେଵୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ସୁରେଣୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତା ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞେତି ଵିଶ୍ରୁତା ।। ୨୨.

ମହାଯଶସ୍ବୀ ବିବସ୍ବତ କଶ୍ୟପ ଓ ଦାକ୍ଷାୟଣୀଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଘରବାଧୁ ଥିଲେ ତ୍ୱଷ୍ଟାର କନ୍ୟା, ବିବସ୍ବତଙ୍କର ମହାଦେବୀ, ସୁରେଣୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପରେ ସଂଜ୍ଞା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।

ସା ତୁ ଭାର୍ଯା ଭଗଵତୋ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯାତିତେଜସଃ। ନାତୁଷ୍ଯଦ୍ଭର୍ତୃରୂପେଣ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ ।। ୨୨.

ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ଘରବାଧୁ ଥିଲେ। ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ରୂପରେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲେ।

ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ହି ତଦ୍ରୂପଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ହି ତେଜସା। ଗୋତ୍ରେଷୁ ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ନାତି କାନ୍ତମିଵାଭଵତ୍ ।। ୨୨.

ଆଦିତ୍ୟ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ତେଜରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଗୋତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକି ରହିଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

ନ ଖଲ୍ଵଯଂ ମୃତୋ ହ୍ଯଣ୍ଡେ ଇତି ସ୍ନେହାତ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଜ୍ଞାନଃ କଶ୍ଯପଃ ସ୍ନେହାନ୍ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୨୨.

ପିତା ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, 'ସେ ଡିଉଁଡା ଭିତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହିଁ।' କଶ୍ୟପ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବୋଲି କହିଥିଲେ।

ତେଜସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଧିକଂ ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯମେଵ ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଯେନାପି ତାପଯାମାସ ତ୍ରୀଲ୍ଲୋଁକାନ୍ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ ।। ୨୨.

ବିବସ୍ବତଙ୍କର ତେଜ ସଦା ବେଶି ଥିଲା। ଏହି ତେଜରେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁଅ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇଥିଲେ।

ତ୍ରୀଣ୍ଯପତ୍ଯାନି ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ଜନଯାମାସ ଵୈ ରଵିଃ । ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ତୁ ମହାଵୀର୍ଯୌ କନ୍ଯାଂ କାଲିନ୍ଦିମେଵ ଚ ।। ୨୨.

ରବି ସଂଜ୍ଞାଠାରୁ ତିନି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ: ଦୁଇ ଜଣ ବଳବାନ ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଝିଅ କାଳିନ୍ଦୀ।

ମନୁର୍ଵିଵସ୍ଵତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତତୋ ଯମୋ ଯମୀ ଚୈଵ ଯମଜୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ।। ୨୨.

ମନୁ, ବିବସ୍ବତଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଥିଲେ। ତା'ପରେ ଯମ ଓ ଯମୀ ନାମକ ଜୁମ୍ଲା ଝିଅ-ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଶାନ୍ତଵର୍ଣନ୍ତୁ ତଦ୍ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞା ଵିଵସ୍ଵତଃ। ଅସହନ୍ତୀ ସ୍ଵକାଂ ଜାଯାଂ ସଵର୍ଣାଂ ନିର୍ମମେ ପୁନଃ ।। ୨୨.

ଶାନ୍ତ ରୂପ ଦେଖି ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବିବସ୍ବାନ୍ ଅଚେତନ ହେଲେ; ସେ ନିଜ ଜନ୍ମ ଜାୟାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସବର୍ଣ୍ଣାକୁ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମହୀମଯୀ ତୁ ସା ନାରୀ ତସ୍ଯାଶ୍ଛାଯାସମୁଦ୍ଗତା। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତା ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞାମଭାଷତ ।। ୨୨.

ମାଟିରୁ ଗଠିତ ସେ ନାରୀ ନିଜ ଛାୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେ ପୁଣି ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵଦସ୍ଵ କିଂ ମଯା କାର୍ଯଂ ସା ସଂଜ୍ଞା ତାମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ପିତୁଃ ।। ୨୨.

"ମୁଁ କଣ କରିବି?" ବୋଲି ସେ ପଚାରିଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାକୁ କହିଲେ: "ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବି।"

ତ୍ଵଯେହ ଭଵନେ ମହ୍ଯଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କଯା। ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨୨.

"ତୁମେ ଭୟ ଛାଡି ଏଠି ମୋର ସ୍ଥାନରେ ରୁହ; ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଏବଂ ମୋର ଚମତ୍କାର ରୂପ ଥିବା ଝିଅକୁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଦେଖ।"

ଭର୍ତ୍ରେ ଵୈ ନୈଵମାଖ୍ଯେଯମିଦଂ ଭଗଵତେ ତ୍ଵଯା। ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀତ୍ ସଂଜ୍ଞାଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଃ ପାର୍ଥିଵୀ ତୁ ସା ।। ୨୨.

"ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କେବେ ବି କହିବା ନୁହେଁ।" ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ନାରୀ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଆକାଶଗ୍ରହଣାଦ୍ଦେଵି ଆଶଯଂ ନୈଵ କର୍ହିଚିତ୍। ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ମତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵି ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ।। ୨୨.

"ଦେବୀ, ଆକାଶକୁ ଧରିବାରେ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ମତ ମାନିବି। ଦେବୀ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।"

ସମାଧାଯ ଚ ତାଂ ସଂଜ୍ଞା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ତଯା ଚ ସା। ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମଗମଦ୍ଵ୍ରୀଡିତେଵ ତପସ୍ଵିନୀ ।। ୨୨.

ଏହି କଥାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ଲଜ୍ଜାଭିନ୍ନ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ପିତା ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂଜ୍ଞାମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଭର୍ତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମା ଜୁଗୁପ୍ସ ଦିଵାକରମ୍ ।। ୨୨.

ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ଦିନକରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"

ସୈଵମୁକ୍ତା ତଦା ପିତ୍ରା ନିଯୁକ୍ତା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵର୍ଷାଣାନ୍ତୁ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଵସତି ସ୍ମ ପିତୁର୍ଗୃହେ ।। ୨୨.

ଏଭଳି କହାଯିବା ଏବଂ ପୁଣିପୁଣି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିବା ପରେ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।

ଭର୍ତୁଃ ସମୀପଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନିଯୁକ୍ତା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଅଗମଦ୍ଵଡଵା ଭୂତ୍ଵାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୂପମନିନ୍ଦିତା। ଉତ୍ତରାନ୍ ସା କୁରୂନ୍ ଗତ୍ଵା ତୃଣାନ୍ଯଥ ଚଚାର ସା ।। ୨୨.

ପୁଣିପୁଣି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ କହାଯିବା ପରେ, ସେ ନିଜ ରୂପ ଲୁଚାଇ ଏକ ଘୋଡ଼ି ହେଲେ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଯାଇ, ତାହାଁରେ ଘାସ ଚରିଲେ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଯାନ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ଆଦିତ୍ଯୋ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରାଵାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସୌ ।। ୨୨.

ଦ୍ୱିତୀୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଠାରୁ, ଏହିପରି ଭାବିବା ଉଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ପୂର୍ଵଜସ୍ଯ ମନୋସ୍ତୁଲ୍ଯୌ ସାଦୃଶ୍ଯେନ ତୁ ତୌ ପ୍ରଭୂ । ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞଂ ଶ୍ରୁତକର୍ମ୍ମାଣମେଵ ଚ ।। ୨୨.

ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପରେ ସମାନ ଥିଲେ; ଏଉଁଥିରେ ଜଣେ ଥିଲେ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା, ଅନ୍ୟଜଣ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତକର୍ମା।

ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵା ମନୁଃ ସୋଽପି ସାଵର୍ଣିର୍ଵୈଭଵିଷ୍ଯତି। ଶ୍ରୁତକର୍ମ୍ମା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵୈ ଯଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ।। ୨୨.

ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ହେଉଛନ୍ତି ମନୁ, ଯିଏ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ; ଶ୍ରୁତକର୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଗ୍ରହ ଶନି, ଯାହାକୁ ଶନୈଶ୍ଚର କୁହାଯାଏ।

ମନୁରେଵାଭଵତ୍ସୋ ଵୈ ସାଵର୍ଣ୍ଯ ଇତି ବୁଧ୍ଯତେ। ସଂଜ୍ଞା ତୁ ପାର୍ଥିଵୀ ସା ଵୈ ସ୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ତଦା ।। ୨୨.

ସେ ନିଜେ ମନୁ ହେଲେ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।

ଚକାରାଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ନ ତଥା ପୂର୍ଵଜେଷୁ ଵୈ। ମନୁସ୍ତଚ୍ଚାକ୍ଷମତ୍ସର୍ଵଂ ଯମସ୍ତଦ୍ଵୈ ନ ଚାକ୍ଷମତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ପୂର୍ବ ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ; ମନୁ ସେଥିରେ ସବୁ ମାନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହାକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

ବହୁଶୋ ଯସ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସାପତ୍ନ୍ଯାଦତିଦୁଃଖିତଃ। ତାଂ ଵୈ ରୋଷାଚ୍ଚ ବାଲ୍ଯାଚ୍ଚ ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ।। ୨୨.

ସେ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ତାଡ଼ିଯାଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ—

ପଦା ସନ୍ତର୍ଜଯାମାସ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚୈଵ ସ୍ଵତୋ ଯମଃ। ସା ଶଶାଵ ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଵର୍ଣା ଜନନୀ ଯମମ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ସବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କ ମାଆ, ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

ପଦା ତର୍ଜଯସେ ଯସ୍ମାତ୍ ପିତୃଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତଵୈଷ ଚରଣଃ ପତିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୨୨.

"ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ମହିମାଶାଳୀ ଜନନୀକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଧମକ ଦେଲୁଥିବାରୁ, ତେଣୁ ତୁମର ଏହି ପାଦ ନିଶ୍ଚୟ ଖସିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ଯମସ୍ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସଃ। ମନୁନା ସହ ଧର୍ମ୍ମାତ୍ମା ପିତୁଃ ସର୍ଵ୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୨.

ଯମ ତାହା ସପ୍ତିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନୁ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭୃଶଂ ଶାପଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଂଜ୍ଞାଵାକ୍ଯୈର୍ଵିନିର୍ଜିତଃ। ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାନ୍ମାଂ ଭଵାଂସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ।। ୨୨.

ଶାପର ଭୟରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କର ବୁଝାଇବା କଥାରେ ମୁଁ ଅପରାଜିତ ହୋଇଛି। ଛୋଟବେଳେ କିମ୍ବା ମୂଢତାରୁ ଯେଉଁ ଭଳି ହେଉ, ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଶପ୍ତୋଽହମସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେଶ ଜନନ୍ଯା ତପତାଂ ଵର। ତଵ ପ୍ରସାଦୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁଂ ହ୍ଯେତସ୍ମାନ୍ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୨୨.

ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମୁଁ ମୋ ମାଆଙ୍କର ଶାପ ପାଇଛି; ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଏହି ବଡ଼ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

ଵିଵସ୍ଵାନେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯମଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ଅସଂଶଯଂ ପୁତ୍ର ମହଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଂ ତତ୍ର କାରଣମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିବସ୍ବାନ୍ତ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋ ପୁଅ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ପଛରେ କିଛି ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି।'