ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵମେଷା ସ୍ଥିତା ସଂସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା । ପିତୄଣାମାଦିସର୍ଗସ୍ତୁ ଲୋକାନାମକ୍ଷଯାର୍ଥିନାମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ। ପିତୃମାନେ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଆଶା କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଦେଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଃ ପୁନଃ। ଦୌହିତ୍ରା ଯଜମାନାଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ମଯାଽନଘାଃ ।। ୨୧.

ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ପିତୃ। ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ।

ଲୋକା ଦୁହିତରଶ୍ଚୈଵ ଦୌହିତ୍ରାଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତଥା। ଦାନାନି ସହ ଶୌଚେନ ତୀର୍ଥାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।। ୨୧.

ଲୋକ, ଝିଅମାନେ, ନାତିମାନେ, ପୁଅମାନେ, ଦାନ, ପବିତ୍ରତା, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ, ସବୁ ବିଷୟ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।

ଅକ୍ଷଯତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚୈଵ ଯାଯାଵରଵିଧିସ୍ତଥା । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମାଽବ୍ରଵୀତ୍ ପୁରା ।। ୨୧.

ଅକ୍ଷୟତ୍ୱ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଯାତ୍ରୀ ଆଚାର, ଏହା ସବୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ଇତ୍ଯେତଦଙ୍ଗିରାଃ ପ୍ରାହ ଋଷୀଣାଂ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ତଦା। ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ସଂଶଯଂ ସର୍ଵଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରାହ ସଂସଦି ।। ୨୧.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଏହିପରି ଅଙ୍ଗିରା ଋଷିମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କହିଥିଲେ। ପଚାରା ପଡ଼ିଲାପରେ, ସେ ସଭାରେ ପିତୃମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିଲେ।

ସତ୍ରେ ଵୈ ଵିତତେ ପୂର୍ଵଂ ତଦା ଵର୍ଷସହସ୍ରିକେ । ଯସ୍ମିନ୍ ଗୃହପତିର୍ହ୍ଯାସୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ଦେଵତା ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୧.

ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଥିବା ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସେଠି ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।

ସଂଵତ୍ସରଶତାନ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରୋପେତା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚାତ୍ର ପୁରା ଗୀତା ଋଷିଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ।। ୨୧.

ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ସେଠି ଶତଶ ଅବଧି ବ୍ୟତୀତ ହୋଇଥିଲା। ଏବଂ ସେଠି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ତଦା ସତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ। ତତ୍ରୈଵ ଜାତମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପିତୄଣାମକ୍ଷଯାର୍ଥିନା। ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଟିନା ।। ୨୧.

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ପରମ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଦୀକ୍ଷିତ ହେଇଥିଲେ। ସେଠି, ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟତ୍ୱ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ।। ଏଵଂ ବୃହସ୍ପତିଃ ପୂର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ର୍ତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ପ୍ରୋଵାଚ ପିତୃଵଂଶନ୍ତୁ ଯତ୍ତଦ୍ଵୈସମୁଦାହୃତମ୍ । ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵରୁଣସ୍ଯ ନିବୋଧତ ।। ୨୧.

ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ପଚାରିଲେ ବେଳେ, ପିତୃବଂଶ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିଲା, ସେହିପରି କହିଥିଲେ। ଏବେ ଆଉ ଆଗକୁ କହିବି—ବରୁଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣ।

ଋଷଯଶ୍ଚୈଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ପରଂ ହର୍ଷମୁପାଗତାଃ। ପରଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ସେମାନେ ସତ୍ତରେ ପଚାରିଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ ।। ଵଂଶାନାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ରାଜ୍ଞାଞ୍ଚାମିତତେଜସାମ୍। ସ୍ଥିତିଞ୍ଚୈଷାଂ ପ୍ରଭାଵଞ୍ଚ ବ୍ରୂହି ନଃ ପରିପୃଚ୍ଛତାମ୍ ।। ୨୨.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରଭାବ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆମକୁ କୁହ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂତସ୍ତଥାଽସୌ ଲୋମହର୍ଷଣଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷାମୁତ୍ତରାଖ୍ଯାନେ ଋଷୀଣାଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ ।। ୨୨.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ସୂତ, ଯିଏ ଋଷିମାନଙ୍କର କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।

ଆଖ୍ଯାନକୁଶଲୋ ଭୂଯଃ ପରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ । ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧସ୍ଵ ଋଷିରାହ ଯଥା ମମ ।। ୨୨.

କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ— 'ମୋତେ ଯେପରି ଋଷି କହିଥିଲେ, ସେଇପରି ତୁମେ ଶୁଣ।'

ଵଂଶାନାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ରାଜ୍ଞାଞ୍ଚାମିତତେଜସାମ୍। ସ୍ଥିତିଂ ଚୈଷାଂ ପ୍ରଭାଵଞ୍ଚ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବେଧତ ।। ୨୨.

ମୁଁ ଏବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ବଂଶମାନେ ଏବଂ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ କହିବି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ଵରୁଣସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସାମୁଦ୍ରୀ ଶୁନୋଦେଵୀତ୍ଯୁଦାହୃତା । ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୌ କଲିର୍ଵୈଦ୍ଯଃ ସୁତା ଚ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ ।। ୨୨.

ବରୁଣଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ସାମୁଦ୍ରୀ, ଯାହାକୁ ଶୁନୋଦେବୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ଦୁଇ ପୁଅ— କଳି ଓ ବୈଦ୍ୟ, ଏବଂ ଜଣେ ଝିଅ ସୁରସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

କଲି ପୁତ୍ରୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଜଯଶ୍ଚ ଵିଜଯଶ୍ଚ ହ। ଵୈଦ୍ଯପୁତ୍ରୌ ଘୃଣିଶ୍ଚୈଵ ମୁନିଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲୌ ।। ୨୨.

କଳିଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଜୟ ଓ ବିଜୟ, ଦୁହେଁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବୈଦ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଘୃଣି ଓ ମୁନି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ବଳବାନ।

ପ୍ରଜାନାମତ୍ତୁକାମାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭକ୍ଷିଣୌ। ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିନାଶଂ ସମଵାପତୁଃ ।। ୨୨.

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ଏକାଉଁଠିଏ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁହେଁ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

କଲିଃ ସୁରାଯାଂ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମଦଃ ସ୍ମୃତଃ । ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ହିଂସା କଲେର୍ଭାର୍ଯ୍ଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଯା ନିକୃତିଃ ସ୍ମୃତା ।। ୨୨.

କଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଦ ବୋଲି ପରିଚିତ। କଳିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭଉଣୀ ନିକୃତି, ଯାହାକୁ ହିଂସା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।

ଅସୂତାନ୍ଯାନ୍ କଲେଃ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚତୁରଃ ପୁରୁଷାଦକାନ୍। ନାକଂ ଵିଘ୍ନଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ସଦ୍ରମଂ ଵିଧମନ୍ତଥା ।। ୨୨.

ସେଇ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ, କଳିଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାନବଖାଦକ— ନାକ, ବିଘ୍ନ, ସଦ୍ରମ ଓ ବିଧମ, ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଅଶିରସ୍କସ୍ତଯୋର୍ଵିଘ୍ନୋ ନାକଶ୍ଚୈଵାଶରୀରଵାନ୍। ସଦ୍ରମଶ୍ଚୈକ ହସ୍ତୋଽଭୂଦ୍ଵିଧମଶ୍ଚୈକପାତ୍ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୨.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ଥିଲେ ମୁଣ୍ଡହୀନ, ନାକ ଥିଲେ ଦେହହୀନ, ସଦ୍ରମ ଥିଲେ ଏକହସ୍ତୀ, ଓ ବିଧମ ଏକପାଦୀ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।

ସଦ୍ରମସ୍ଯ ତଥା ପତ୍ନୀ ତାମସୀ ପୂତନା ସ୍ମୃତା । ରେଵତୀ ଵିଧମସ୍ଯାପି ତଯୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୨୨.

ସଦ୍ରମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ତାମସୀ, ଯାହାକୁ ପୁତନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ବିଧମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ରେବତୀ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ହଜାରେ ହଜାର।

ନାକସ୍ଯ ଶକୁନିଃ ପତ୍ନୀ ଵିଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଅଯୋମୁଖୀ। ରାକ୍ଷସାସ୍ତୁ ମହାଶୀର୍ଷାଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଵଯଵିଚାରିଣଃ ।। ୨୨.

ନାକଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଶକୁନୀ, ବିଘ୍ନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ଅୟୋମୁଖୀ। ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।

ରେଵତୀପୂତନାପୁତ୍ରା ନୈଋତା ନାମତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଗ୍ରହାସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ବାଲାନାନ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ। ସ୍କନ୍ଦସ୍ତେଷାମଧିପତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନୁମତେ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨.

ରେବତୀ ଓ ପୁତନାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନୈୃତ ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗ୍ରହ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍କନ୍ଦ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିପତି।

ବୃହସ୍ପତେର୍ଯା ଭଗିନୀ ଵରସ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ। ଯୋଗସିଦ୍ଧା ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନମସକ୍ତା ଚରତେ ସଦା ।। ୨୨.

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସକ୍ତ ଭାବରେ ସଦା ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ପ୍ରଭାସସ୍ଯ ତୁ ସା ଭାର୍ଯା ଵସୂନାମଷ୍ଟମସ୍ଯ ତୁ। ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ସୁତସ୍ତସ୍ଯା ଜାତଃ ଶିଲ୍ପିପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨୨.

ସେ ଥିଲେ ପ୍ରଭାସଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯିଏ ଅଷ୍ଟମ ବସୁ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ପ୍ରଜାପତି।

ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିରାଜୋ ରୂପାଣାଂ ଧର୍ମ୍ମପୌତ୍ର ଉଦାରଧୀଃ। କର୍ତ୍ତା ଶିଲ୍ପସହସ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଦଶାନାଞ୍ଚ ଵାସ୍ତୁକୃତ୍ ।। ୨୨.

ତ୍ୱାଷ୍ଟା, ଧର୍ମଙ୍କର ନାତି, ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ଓ ରୂପଶ୍ରୀମାନ, ହଜାର ଶିଳ୍ପର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଗୃହନିର୍ମାତା।

ଯଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିମାନାନି ଦେଵତାନାଞ୍ଚକାର ହ। ମାନୁଷାଶ୍ଚୋପଜୀଵନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଶିଲ୍ପଂ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୨୨.

ଏହି ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିମାନ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି।

ପ୍ରହ୍ଲାଦୀ ଵିଶ୍ରୁତା ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ପତ୍ନୀ ଵିରୋଚନା। ଵିରୋଚନସ୍ଯ ଭଗିନୀ ମାତା ତ୍ରିଶିରସସ୍ତୁ ସା ।। ୨୨.

ତ୍ୱାଷ୍ଟାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରହ୍ଲାଦୀ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଭି ଥିଲା ବିରୋଚନା। ସେ ବିରୋଚନଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ ତ୍ରିଶିରାସଙ୍କର ମାଆ।

ଦେଵାଚାର୍ଯସ୍ଯ ମହତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଵିଶ୍ଵକର୍ମାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵକର୍ମମଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୨.

ବଡ଼ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମମୟ, ଏହି ନାମରେ ସେ ପରିଚିତ।