ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ପୂର୍ଵନ୍ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଵତ୍ସଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ କୃତ୍ଵା ଦୁଗ୍ଧା ଗ୍ରୀଷ୍ମେଣ ଵୈ ମହୀ ।। ୨.

ତାପରେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା କରି ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମକୁ ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପୁଣି ଦୁହାଯାଇଥିଲା।

* ମନୌ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ଚୈତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ମନୁଂ ସ୍ଵାରୋଚିଷଂ କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ସସ୍ଯାନି ଵୈ ପୁରା ।। ୨.

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଧୀର ମନୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନିଜକୁ ବଛା କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦୁହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫସଲ ଦୁଧ ଭାବେ ଥିଲା।

ଉତ୍ତମେଽନୁତ୍ତମେନାପି ଦୁଗ୍ଧା ଦେଵଭୁଜେନ ତୁ । ମନୁଂ କୃତ୍ଵୋତ୍ତମଂ ଵତ୍ସଂ ସର୍ଵସସ୍ଯାନି ଧୀମତା ।। ୨.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦେବଭୁଜ ଦେବତା ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା କରି, ଅନୁତ୍ତମଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ କରି, ସମସ୍ତ ଫସଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ଦୁହିଥିଲେ।

ପୁନଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମେ ପୃଥ୍ଵୀ ତାମସସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ତାମସଂ ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ବଲବନ୍ଧୁନା ।। ୨.

ପୁଣି ପଞ୍ଚମ ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବଳବନ୍ଧୁ ତାମସକୁ ବଛା କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାରିଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଚାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ପୁରାଣେନ ଵତ୍ସଞ୍ଚାରିଷ୍ଣଵଂ ପ୍ରତି ।। ୨..

ଚାରିଷ୍ଣବ ଦେବଙ୍କ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ପୁରୁଣା ଜଣେ ଚାରିଷ୍ଣବକୁ ବଛା କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାକ୍ଷୁଷେଽପି ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ପୁରାଣେନ ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍ ।। ୨.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ପୁରୁଣା ଜଣେ ଚାକ୍ଷୁଷକୁ ବଛା କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେଽତୀତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପୁନଃ । ଵୈନ୍ଯେନେଯଂ ମହୀ ଦୁଗ୍ଧା ଯଥା ତେ କୀର୍ତିତଂ ମଯା ।। ୨.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ଆସିଲାବେଳେ, ବୈନ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।

ଏତୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ପୁରା ପୃଥ୍ଵୀ ଵ୍ଯତୀତେଷ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଦେଵାଦିଭିର୍ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଭୂତାଦିଭିଶ୍ଚ ଯା ।। ୨.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ହ୍ଯତୀତାନାଗତେଷ୍ଵିହ। ଦେଵା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵସ୍ଯ ପୃଥୋସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୨.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ ଥାନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥୁଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ପୃଥୋସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୌ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ଜଜ୍ଞାତେଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧିପାଲିନୌ। ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ହଵିର୍ଦ୍ଧାନମନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନାଦ୍ଵ୍ଯଜାଯତ ।। ୨.

ପୃଥୁଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ — ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ଏବଂ ପାଳିନ; ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କୁ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଏବଂ ହବିର୍ଦ୍ଧାନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ହଵିର୍ଦ୍ଧାନାତ୍ଷଡାଗ୍ନେଯୀ ଧିଷଣାଽଜନଯତ୍ସୁତାନ୍। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଂ ଶୁକ୍ରଂ ଗଯଂ କୃଷ୍ଣଂ ଵ୍ରଜାଜିନୌ ।। ୨.

ହବିର୍ଦ୍ଧାନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଧିଷଣାଙ୍କଠାରୁ ଛଅଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ — ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ଶୁକ୍ର, ଗୟ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଏବଂ ଅଜିନ।

ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ଭଗଵାନ୍ ମହାନାସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ। ବଲୁଶ୍ରୁତତପୋଵୀର୍ଯୈଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଢସୌ। ପ୍ରାଚୀନାଗ୍ରାଃ କୁଶାସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଚୀନ ବର୍ହ୍ଯସୌ ।। ୨.

ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ଭଗବାନ୍ ଏବଂ ମହାନ୍ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ସେ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର କୁଶ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସମୁଦ୍ରତନଯାଯାନ୍ତୁ କୃତଦାରଃ ସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ। ମହତସ୍ତମସଃ ପାରେ ସଵର୍ଣାଯାଂ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସଵର୍ଣାଽଽଧତ୍ତ ସାମୁଦ୍ରୀ ଦଶ ପ୍ରାଚୀନ ବର୍ହିଷଃ ।। ୨.

ସେ ପ୍ରଭୁ ସମୁଦ୍ର କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ମହାନ୍ ଅନ୍ଧକାର ପାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସବର୍ଣ୍ଣାଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ଦଶଜଣ ପୁଅ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଚେତସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସର୍ଵେ ପ୍ରଚେତସୋ ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ। ଅପୃଥଗ୍ଧର୍ମଚରଣାସ୍ତେଽତପ୍ଯନ୍ତ ମହତ୍ତପଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସମୁଦ୍ରସଲିଲେଶଯାଃ ।। ୨.

ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଶୟନ କରି ମହା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ତପଶ୍ଚରତ୍ସୁ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରଚେତଃସୁ ମହୀରୁହାଃ। ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣାମାଵଵୃର୍ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯଃ ।। ୨.

ପ୍ରଚେତସମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ପୃଥିବୀରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା, ଏହାର ଫଳରେ ପ୍ରଜାମାନେ କମିଗଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯାହତେ ତଦା ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ । ନାଶକନ୍ ମାରୁତୋ ଵାତୁଂ ଵୃତଂ ଖମଭଵଦ୍ଦ୍ରୁମୈଃ। ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନ ଶେକୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଜାଃ ।। ୨.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ବାୟୁ ବହିପାରିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ଆକାଶ ଗଛମାନେ ଅଟକାଇଦେଇଥିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚଳାଚଳ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ତପସା ସର୍ଵେ ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଚେତସଃ। ମୁଖେଭ୍ଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଞ୍ଚ ସସୃଜୁର୍ଜ୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ ।। ୨.

ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଚେତସମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ।

ଉନ୍ମୂଲାନଥ ତାନ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ କୃତ୍ଵା ଵାଯୁରଶୋଷଯତ୍। ତାନଗ୍ନିରଦହଦ୍ଵୋର ଏଵମାସୀଦ୍ ଦ୍ରୁମକ୍ଷଯଃ ।। ୨.

ତାପରେ ବାୟୁ ଗଛମାନେକୁ ଉଖଳି ଶୁଖାଇଦେଲେ; ଅଗ୍ନି ସେମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଗଛମାନଙ୍କର ନାଶ ହେଲା।

ଦ୍ରୁମକ୍ଷଯମଥୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା କିଞ୍ଚିଚ୍ଛେଷେଷୁ ଶାଖିଷୁ। ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦେତାନ୍ ରାଜା ସୋମଃ ପ୍ରଚେତସଃ ।। ୨.

ଗଛମାନଙ୍କ ନାଶ ଦେଖି, କେବଳ କିଛି ଡାଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ରାଜା ସୋମ ପ୍ରଚେତସମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଯୋଜନଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକସନ୍ତାନକାରଣାତ୍। କୋପନ୍ତ୍ଯଜତ ରାଜାନଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ।। ୨.

ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ଏହାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳାଫଳ ଦେଖି, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡିଦେଲେ।

ଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଷିତ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯନ୍ତି ଶାମ୍ଯେତାମଗ୍ନିମାରୁତୌ। ରତ୍ନଭୂତା ତୁ କନ୍ଯେଯଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୨.

ଗଛମାନେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବେ; ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଏହି କନ୍ୟା, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ।

ଭଵିଷ୍ଯଂ ଜାନତା ହ୍ଯେଷା ମଯା ଗୋଭିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧିତା। ମାରିଷା ନାମ ନାମ୍ନୈଷା ଵୃକ୍ଷୈରେଵ ଵିନିର୍ମିତା। ଭାର୍ଯା ଭଵତୁ ଵୋ ହ୍ଯେଷା ସୋମଗର୍ଭଵିଵର୍ଦ୍ଧିତା ।। ୨.

ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହିଁକୁ ଗାଁଧେଇ ପାଳିଛି। ଏହାର ନାମ ମାରିଷା, ଏହିଁ ଗଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଏହିଁ, ତୁମମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।

ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେଜସୋଽର୍ଦ୍ଧେନ ମମ ଚାର୍ଦ୍ଧେନ ତେଜସଃ। ଅସ୍ଯାମୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨.

ତୁମମାନଙ୍କ ତେଜର ଅର୍ଧ ଓ ମୋର ତେଜର ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ଏହିଁଠାରୁ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ—ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ।

ସ ଇମାଂ ଦଗ୍ଧଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ତେଜୋମଯେନ ଵୈ। ଅଗ୍ନିନାଗ୍ନିସମୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂଵର୍ଦ୍ଧଯିଷ୍ଯତି ।। ୨.

ସେ, ତୁମମାନଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏହି ଜଳିଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ବଢ଼ାଇବେ।

ତତଃ ସୋମସ୍ଯ ଵଚନାଜ୍ଜଗୃହୁସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସଃ। ସଂହୃତ୍ଯ କୋପଂ ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପତ୍ନୀଂ ଧର୍ମେଣ ମାରିଷାମ୍ ।। ୨.

ତାପରେ, ସୋମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଗଛମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଧର୍ମରେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ମାରିଷାଯାଂ ତତସ୍ତେ ଵୈ ମନସା ଗର୍ଭମାଦଧୁଃ। ଦଶଭ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯୋ ମାରିଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨.

ପ୍ରଚେତସମାନେ ମାରିଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମନରେ ଇଚ୍ଛା କରି ପୁଅ ଧରାଇଲେ। ଦଶ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମାରିଷାଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ ସୋମସ୍ଯାଂଶେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅସୃଜନ୍ମାନସାନାଦୌ ପ୍ରଜା ଦକ୍ଷୋଽଥ ମୈଥୁନାତ୍ ।। ୨.

ଦକ୍ଷ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୋମଙ୍କ ଅଂଶରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପରେ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଯୋଗରେ।

ଅଚରାଂଶ୍ଚ ଚରାଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିପଦୋଽଥ ଚତୁଷ୍ପଦାନ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ମନସା ଦକ୍ଷଃ ପଶ୍ଚାଦସୃଜତ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୨.

ଦକ୍ଷ ମନରେ ଭାବି ଅଚଳ ଓ ଚଳ, ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ସେ ଜନନୀମାନେକୁ ତିଆରି କଲେ।

ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ। କାଲସ୍ଯ ନଯନେ ଯୁକ୍ତାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିମିନ୍ଦଵେ ।। ୨.

ସେ ଦଶଜଣୀକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଜଣୀକୁ ସୋମଙ୍କୁ କାଳ ନିୟମ ପାଇଁ ଦେଲେ।