ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

୦ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପରୀକ୍ଷେତ ସଦା ଦେଯେ ତୁ ମାନଵଃ। ଦୈଵେ କର୍ମଣି ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ଶ୍ରୂଯତେ ଵୈ ପରୀକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୧.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ମଣିଷ ଦାନ କରିବାବେଳେ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁମୋଦନ କରିଛି।

ସର୍ଵଵେଦଵ୍ରତସ୍ନାତାଃ ପଙ୍କ୍ତୀନାଂ ପାଵନା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଯେ ଚ ଭାଷ୍ଯ ଵିଦୋ ମୁଖ୍ଯା ଯେ ଚ ଵ୍ଯାକରଣେ ରତାଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଉପରେ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଭାଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରମୁଖ ଓ ବ୍ୟାକରଣରେ ଆସକ୍ତ—

ଅଧୀଯତେ ପୁରାଣଂ ଚ ଧର୍ମ୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ। ତ୍ରିଣାଚିକେତପଞ୍ଚାଗ୍ନିସ୍ତ୍ରିସୁପର୍ଣଃ ଷଡଙ୍ଗଵିତ୍ ।। ୨୧.

ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ତିନି ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନି, ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦର ଷଡ଼ଅଙ୍ଗ ଜାଣନ୍ତି—

ବ୍ରହ୍ମଦେଯ ସୁତଶ୍ଚୈଵ ଛନ୍ଦୋଗୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମଗଃ। ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଅଭିଷେକକୃତଵ୍ରତାଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀର ପୁଅ, ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ପାଠକ, ସାମବେଦର ପ୍ରଧାନ ଗାୟକ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରତ କରିଛନ୍ତି—

ମୁଖ୍ଯେଷୁ ଯେଷୁ ସତ୍ରେଷୁ ଭଵନ୍ତ୍ଯଵଭୃଥଶ୍ରୁତାଃ। ଯେ ଚ ସଦ୍ଯୋଵ୍ରତା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵକର୍ମନିରତାଶ୍ଚ ଯେ ।। ୨୧.

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରମୁଖ ଯଜ୍ଞରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ରବଣ କରିଛନ୍ତି, ସଦା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—

ଅକ୍ରୋଧନାଃ ଶାନ୍ତିପରାସ୍ତାନ୍ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିମନ୍ତ୍ରଯେତ୍। ଯେ ଚାପି ନିତ୍ଯଂ ଦଶସୁ ସୁକୃତେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୧.

ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ଶାନ୍ତିରେ ଲିନ ଓ ସଦା ଦଶ ପ୍ରକାର ନିକ ମାନେ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଏତେଷୁ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯ୍ଯମେତେ ଵୈ ପଙ୍କ୍ତିପାଵନାଃ। ଶ୍ରଦ୍ଧେଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ତୁ ଯୋଗଧର୍ମ୍ମମନୁଵ୍ରତାଃ ।। ୨୧.

ଏମାନେ ଯାହାକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏମାନେ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯୋଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଆଦର ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଧର୍ମାଶ୍ରମଵରିଷ୍ଠାସ୍ତେ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯେଷୁ ତେ ଵରାଃ। ତ୍ରଯୋଽପି ପୂଜିତାସ୍ତେନ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ଵରାଃ ।। ୨୧.

ଏମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।

ପିତୃଭିଃ ସହ ଲୋକାଶ୍ଚ ଯୋ ହ୍ଯେତାନ୍ ପୂଜଯେନ୍ନରଃ। ପଵିତ୍ରାଣା ପଵିତ୍ରଞ୍ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ।। ୨୧.

ଯିଏ ଏମାନେଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଵଧର୍ମାଣାଂ ଯୋଗଧର୍ମୋ ନିଗଦ୍ଯତେ । ଅପାଙ୍କ୍ତେଯାଂସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗଦତୋ ମେ ନିବୋଧତ ।। ୨୧.

ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋପରି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।

କିତଵୋ ମଦ୍ଯପୋ ଯକ୍ଷ୍ମୀ ପଶୁପାଲୋ ନିରାକୃତିଃ। ଗ୍ରାମପ୍ରେଷ୍ଯୋ ଵାର୍ଦ୍ଧୁଷିକୋ ଗାଯନୋ ଵଣିଜସ୍ତଥା ।। ୨୧.

ଜୁଆରି, ମଦପାନ କରୁଥିବା, କଷ୍ଟଦାୟକ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ପଶୁଚାରକ, ଖରାପ ଦେଖା, ଗ୍ରାମ ଦୂତ, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଗାୟକ ଏବଂ ବଣିକ—

ଅଗାରଦାହୀ ଗରଦଃ କୁଣ୍ଡାଶୀ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ। ସମୁଦ୍ରଯାଯୀ ଦୁଶ୍ଚର୍ମା ତୈଲିକଃ କୂଟକାରକଃ ।। ୨୧.

ଘରକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିବା, ବିଷ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏକ ପାତ୍ରରେ ଖାଇଥିବା, ସୋମ ଚାଲାଣ କରୁଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା, ଚର୍ମ ବ୍ୟବସାୟୀ, ତେଲ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ନକଲୀ ସାମଗ୍ରୀ ବନେଇଥିବା—

ପିତ୍ରା ଵିଵଦମାନଶ୍ଚ ଯସ୍ଯ ଚୋପପତିର୍ଗୃହେ। ଅଭିଶସ୍ତସ୍ତଥା ସ୍ତେନଃ ଶିଲ୍ପୈର୍ଯଶ୍ଚୋପଜୀଵତି ।। ୨୧.

ଜେଉଁଠାରେ ପିତା ସହିତ ଝଗଡ଼ା କରେ, ଘରେ ଯାହାର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ଯାଏ, ଶାପିତ, ଚୋର ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ—

ସୂଜକଃ ପର୍ଵକାରୀ ଚ ଯସ୍ତୁ ମିତ୍ରେଷୁ ଦ୍ରୁହ୍ଯତି। ଗଣଯାଚନକଶ୍ଚୈଵ ନାସ୍ତିକୋ ଵେଦଵର୍ଜିତଃ ।। ୨୧.

ମିଳାନ କରାଉଥିବା, ପର୍ବଦିନରେ ନିଷିଦ୍ଧ କାମ କରୁଥିବା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଉଥିବା, ପେଶାଦାର ଭିକାରି, ନାସ୍ତିକ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ନଥିବା—

ଉନ୍ମତ୍ତଃ ଷଣ୍ଡକଶଠୌ ଭ୍ରୂଣହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ଭିଷକ୍‌ଜୀଵଃ ପ୍ରୈଷଣିକଃ ପରସ୍ତ୍ରୀଂ ଯଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛତି ।। ୨୧.

ପାଗଳ, ନପୁଂସକ, ଅପବାଦ କରୁଥିବା, ଗର୍ଭହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିବା, ଚିକିତ୍ସା କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ଦୂତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯାଏ—

ଵିକ୍ରୀଣାତି ଚ ଯୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ରତାନି ଚ ତପାଂସି ଚ। ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତିକେ ଦତ୍ତଂ କୃତଘ୍ନେ ଚୈଵ ଶଂସକେ ।। ୨୧.

ଯେଉଁଠି ବେଦ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରାଯାଏ; ନାସ୍ତିକ, କୃତଘ୍ନ କିମ୍ବା ଅପବାଦକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଯଚ୍ଚ ଵାଣିଜକେ ଚୈଵ ନେହ ନାମୁତ୍ର ତଦ୍ଭଵେତ୍। ନିକ୍ଷେପହାରିଣେ ଚୈଵ କିତଵେ ଵେଦନିନ୍ଦକେ ।। ୨୧.

ଏଠାରେ ବଣିକଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେ ନ ଏଠାରେ, ନ ଆଗକୁ କୌଣସି ଫଳ ଦେଉଛି; ଯେଉଁଠି ଅମାନତ ଚୋରି କରେ, ଜୁଆରି କିମ୍ବା ବେଦ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତଥା ଵାଣିଜକେ ଚୈଵ କାରୁକେ ଧର୍ମ୍ମଵର୍ଜିତେ। ନିନ୍ଦନ୍ କ୍ରୀଣାତି ପଣ୍ଯାନି ଵିକ୍ରୀଣଂଶ୍ଚ ପ୍ରଶଂସତି ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଏକ ଅଧର୍ମୀ ବଣିକ, କାରିଗର, କିଣିବା ବେଳେ ମାଲକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ବିକ୍ରୟ ବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କରେ—

ଅନୃତସ୍ଯ ସମାଵାସୋ ନ ଵଣିକ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧମର୍ହତି। ଭସ୍ମ ନୀଵ ହୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ପୌନର୍ଭଵେ ଦ୍ଵିଜେ ।। ୨୧.

ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା ରହେ, କିମ୍ବା ବଣିକ, ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ପୁନର୍ବିବାହିତ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ହବି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଖାଲି ଖାକ ଭଳି; ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।

ଷଷ୍ଟିଂ କାଣଃ ଶତଂ ଷଣ୍ଡଃ ଶ୍ଵିତ୍ରୀ ଯାଵତ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯତି। ପାପରୋଗୀ ସହସ୍ରସ୍ଯ ଦାତୁର୍ନାଶଯତେ ଫଲମ୍ ।। ୨୧.

ଏକ ଚକ୍ଷୁ ବିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ସାଠି ଦାତାଙ୍କର ଫଳ ନଷ୍ଟ କରେ, ନପୁଂସକ ଏକଶଏ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ଅପବିତ୍ର ରୋଗୀ ହଜାର ଦାତାଙ୍କର ଫଳ ନଷ୍ଟ କରେ।

ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ସତ୍ଫଲାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦାତା ଯସ୍ଯ ତୁ ବାଲିଶଃ। ଯୋ ଵେଷ୍ଟିତଶିରା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ ।। ୨୧.

ଏହିପରି, ଯଦି ଦାତା ଅବିବେକୀ ହୁଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଭଲ ଫଳ ହରାଇଦିଏ; ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ଖାଏ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଖାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ହରାଇଦିଏ।

ସୋପାନତ୍କଶ୍ଚ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯଚ୍ଚ ଦଦ୍ଯାତ୍ତିରସ୍କୃତମ୍ । ସର୍ଵଂ ତଦସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଭାଗମକଲ୍ପଯତ୍ ।। ୨୧.

ଯେଉଁଠି ଚପ୍ପଳ ପିନ୍ଧି ଖାଏ, କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନ ସହ ଦେଉଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଦାନବପତିଙ୍କ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଯାଏ।

ଶ୍ଵାନଶ୍ଚ ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ନାଵେକ୍ଷେରନ୍ କଥଞ୍ଚନ। ତସ୍ମାତ୍ପରିଵୃତିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତିଲୈଶ୍ଚାନ୍ଵଵକୀରଯନ୍ ।। ୨୧.

କୁକୁର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ କେବେ ବି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତିଳ ଛିଟି ଚାରିପାଖରେ ଘେର ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

ରାକ୍ଷସାନାଂ ତିଲାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶୁନାଂ ପରିଵୃତିସ୍ତଥା। ଦର୍ଶନାତ୍ସୂକରୋ ହନ୍ତି ପକ୍ଷପାତେନ କୁକ୍କୁଟଃ ।। ୨୧.

ତିଳ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର, ଘେର କୁକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଲାଯାଇଛି; ଦେଖିଲେ ଶୁଆ ନଷ୍ଟ କରେ, ପକ୍ଷପାତ କଲେ କୁକୁଡ଼ି ନଷ୍ଟ କରେ।

ରଜସ୍ଵଲାନୁସ୍ପର୍ଶେନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଯସ୍ଯ ମିତ୍ରପ୍ରଦେ ଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଚ ହଵୀଂଷି ଚ। ନ ପ୍ରୀଣାତି ପିତୄନ୍ ଦେଵାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ ଚ ସ ଗଚ୍ଛତି ।। ୨୧.

ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ଦିଆଯାଏ, କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ହବି ଦିଆଯାଏ, ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ ନାହିଁ।

ନଦୀତୀରେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ସରିତ୍ସୁ ଚ ସରସ୍ସୁ ଚ। ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଚ ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ଦତ୍ତେନେହ ପିତାମହାଃ ।। ୨୧.

ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଏବଂ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ନ ଚାଶ୍ରୁଂ ପାତଯେଜ୍ଜାତୁ ନ ଯୁକ୍ତୋ ଵାଚମୀରଯେତ୍। ନ ଚ କୁର୍ଵୀତ ଭୁଞ୍ଜାନୋ ହ୍ଯନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ମତ୍ସରସ୍ତଦା ।। ୨୧.

କେବେ ବି କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନୁଚିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଖାଇବା ବେଳେ ଏକାପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅପସଵ୍ଯେ କୃତେ ତେନ ଵିଧିଵଦ୍ଦର୍ଭପାଣିନା । ପିତ୍ର୍ଯମାନିଧନଂ କାର୍ଯମେଵଂ ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ପିତୄନ୍ ।। ୨୧.

ବାମପକ୍ଷରେ ଯଥାବିଧି ଦର୍ଭା ଧରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପିତୃମାନ୍ଧିନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରିଲେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

ଅନୁମତ୍ଯାଦିତୋ ଵିପ୍ରାନଗ୍ନୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି। ପିତୄଣାଂ ନିର୍ଵ୍ଵପେଦ୍ଭୂମୌ ଶୂର୍ପେ ଵା ଦର୍ଭସଂସ୍ତରେ ।। ୨୧.

ଅନୁମତି ଆଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଭୂମିରେ, କିମ୍ବା ଝାଲିରେ, କିମ୍ବା ଦର୍ଭା ଛାଡ଼ରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।