ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଓଦନଂ ପାଯସଂ ସର୍ପିର୍ମଧୁମୂଲଫଲାନି ଚ। ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ମୋଦତେ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ, ଖୀର, ଘୃତ, ମଧୁ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିଲେ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ଶର୍କରାକ୍ଷୀରସଂଯୁକ୍ତଂ ପୃଥୁକଂ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍। ଯଶ୍ଚ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୃସରୈର୍ମସୁରେଣ ଚ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଭକ୍ତିରେ ସହିତ ଚିନି ଓ ରସ ମିଶିତ ଚିଡ଼ା, କୃସରା ଓ ମସୁର ଦାନ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ।

ସକ୍ତୁଲାଜାସ୍ତଥା ପୂପାଃ କୁଲ୍ମାଷଵ୍ଯଞ୍ଜନୈସ୍ତଥା। ସାର୍ପେଃସ୍ନିଗ୍ଧାନି ହୃଦ୍ଯାନି ଦଧ୍ନା ସକ୍ତୂଂସ୍ତୁ ଭୋଜଯେତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷ୍ଵେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପଝାନି ଲଭତେ ନିଧିମ୍ ।। ୧୮.

ସେ ଉପରେ ସକ୍ତୁ, ଲାଜା, ପିଠା, କୁଲମାଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପସାର ଦେଇ, ଘିଅ ଓ ଦହିରେ ମିଶାଇ ସକ୍ତୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଧନ ପାଏ।

ନଵସସ୍ଯାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ। ସର୍ଵଭୋଗାନଵାପ୍ନୋତି ପୂଜ୍ଯତେ ଚ ଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନୂତନ ଧାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଯତ୍ନରେ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ସମ୍ମାନ ପାଏ।

ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ଚୋଷ୍ଯାଣି ପେଯଲେହ୍ଯଵରାଣି ଚ। ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵେନ୍ନରଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ—ଖାଇବା, ଚବାଇବା, ଚୁସିବା, ପିଇବା ଓ ଲେପିବା ଯୋଗ୍ୟ—ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।

ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ ଖାଡ୍ଗମାଂସଂ ପରଂ ହଵିଃ। ଵିଷାଣଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯେତ୍ ଖାଡ୍ଗମସୂଯାଂ ନାଶଯାମହେ ।। ୧୮.

ୱୈଶ୍ୱଦେବ ଓ ସୌମ୍ୟ ହୋମ, ଖଡ଼ଗ ମାଂସ ଉତ୍ତମ ହବି; କିନ୍ତୁ ଶିଙ୍ଗ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଇର୍ଷ୍ୟା ସହିତ ଖଡ଼ଗ ଦାନ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ।

ଭୋଜନେଽଗ୍ରାସନଂ ଦଦ୍ଯାଦତିଥିଭ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ସର୍ଵଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଣାଂ ସ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଅଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ଅତିଥିମାନେକୁ ଭୋଜନର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ।

କ୍ଷିପ୍ରମତ୍ଯୁଷ୍ଣ ମକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାନ୍ନଂ ବୁଭୁକ୍ଷତେ। ଵଯଞ୍ଜନଂ ଚ ତଥା ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଖୁବ ତାଜା, ଉତ୍ତମ ଓ ଗରମ ଖାଦ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଭୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଭକ୍ତି, ସମ୍ମାନ ଓ ଯତ୍ନରେ ସହିତ ମୃଦୁ ଉପସାର ଦେଇଥାଏ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଵିମାନଂ ହଂସଵାହନମ୍। ଅନ୍ନଦୋ ଲଭତେ ତିସ୍ରଃ କଲ୍ପକୋଟୀସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହଂସ ଚାଳିତ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପାଏ, ଏବଂ ତିନି କୋଟି କଳ୍ପ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।

ଅନ୍ନଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନେହ କିଞ୍ଚନ। ଅନ୍ନାଦ୍ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ଜୀଵନ୍ତି ଚ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ ଦାନ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଦାନ ନାହିଁ। ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଓ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଜୀଵଦାନାତ୍ ପରଂ ଦାନଂ ନ କିଞ୍ଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅନ୍ନୈର୍ଜୀଵତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମନ୍ନସ୍ଯୈଵ ହି ତତ୍ଫଲମ୍ ।। ୧୮.

ଜୀବନ ଦାନ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଦାନ ନାହିଁ। ଏହି ତିନି ଲୋକ ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ୍ତି, ଏହି ଅନ୍ନର ଫଳ।

ଅନ୍ନେ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତି ଲୋକଦାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତେନ ସର୍ଵ୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ତସ୍ମାଦନ୍ନସମଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ଲୋକମାନେ ଅନ୍ନରେ ଭିତି କରି ଅଛନ୍ତି; ଏହା ଲୋକ ଦାନର ଫଳ। ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ନ ଓ ଏହି ସବୁ ତାହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତେଣୁ ଅନ୍ନ ସମାନ ଦାନ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ହେବି ନାହିଁ।

ଯାନି ରତ୍ନାନି ମେଦିନ୍ଯାଂ ଵାହନାନି ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତଥା। କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ପିତୃଭକ୍ତୋ ହି ମାନଵଃ ।। ୧୮.

ମାଟିରେ ଯେଉଁ ମଣି, ବାହନ ଓ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ପିତୃଭକ୍ତିଶୀଳ ମଣିଷ ସେମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇଯାଏ।

ପ୍ରତିଶ୍ରଯଂ ସଦା ଦଦ୍ଯାଦତିଥିଭ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଦେଵାସ୍ତେ ସଂପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାତିଥ୍ଯୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୧୮.

ଅଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ସଦା ଅତିଥିମାନେକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଡ୍ ଭଵେତ୍। ତ୍ରିଭିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଥୈକେନ ଦାନେନ ତୁ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ; ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।

ଦାନାନି ପରମୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ସଦ୍ଭିଃ ସତ୍କୃତ୍ଯ ପୂଜିତଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ହି ଦାନାଦେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୧୮.

ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ରାଜା ତୁ ଲଭତେ ରାଜ୍ଯମଧନଶ୍ଚୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍। କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଲଭତେ ଚାଯୁଃ ପିତୃଭକ୍ତଃ ସଦା ନରଃ। ଯାନ୍ କାମାନ୍ ମନସାଽର୍ଥେତ ତାଂସ୍ତସ୍ଯ ପିତରୋ ଵିଦୁଃ ।। ୧୮.

ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଏ, ଧନହୀନ ଉତ୍ତମ ଧନ ପାଏ, ପିତୃଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକ ସଦା ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ। ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ସେ ମନରେ ରଖେ, ପିତୃମାନେ ସେଥିରେ ଅବଗତ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ପୂଜିତମ୍। କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଜସ୍ରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୯.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟରେ କହିବି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ହିଁ କାମନା ପାଇଁ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ।

ପୁତ୍ର ଦାରଧନମୂଲା ଅଷ୍ଟକାସ୍ତିସ୍ର ଏଵ ଚ। ପୂର୍ଵପକ୍ଷୋ ଵରିଷ୍ଠୋ ହି ପୂର୍ଵା ଚିତ୍ରୀ ଉଦାହୃତା ।। ୧୯.

ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ ଏହି ତିନିଟି ଉପରେ ଅଷ୍ଟକା କାର୍ଯ୍ୟ ଆଧାରିତ। ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଅଷ୍ଟକାକୁ 'ଚିତ୍ରୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍ ତୃତୀଯା ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକୀ। ଆଦ୍ଯା ପୂପୈଃସଦା କାର୍ଯା ମାସୈରନ୍ଯା ଭଵେତ୍ସଦା ।। ୧୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଷ୍ଟକାକୁ 'ପ୍ରାଜାପତ୍ୟା' ଓ ତୃତୀୟକୁ 'ବୈଶ୍ୱଦେବିକୀ' କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ଅଷ୍ଟକା ସଦା ପିଠା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମାସେ ମାସେ କରିବା ଦରକାର।

ଶାକୈରନ୍ଯା ତୃତୀଯା ସ୍ଯାଦେଵଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଗତୋ ଵିଧିଃ । ଅନ୍ଵଷ୍ଟକା ପିତୄଣାଂ ଵୈ ନିତ୍ଯମେଵ ଵିଧୀଯତେ ।। ୧୯.

ତୃତୀୟ ଅଷ୍ଟକା ଶାକ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାରର ନିୟମ ଅଛି। ଅନ୍ବଷ୍ଟକା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଦ୍ଯନ୍ଯା ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ତାଞ୍ଚ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ। ତାସୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ବୁଧଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵେନାପି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୯.

ଯଦି ଚତୁର୍ଥ ଅଷ୍ଟକା ଥାଏ, ତାହାକୁ ବି ବିଶେଷ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସବୁ ଅଷ୍ଟକାରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସଦା ସମସ୍ତ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।

ପରତ୍ରେହ ଚ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ନିତ୍ଯମେଵ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ପୂଜକାନାଂ ସଦୋତ୍କର୍ଷୋ ନାସ୍ତିକା ନାମଧୋ ଗତିଃ ।। ୧୯.

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ, ଯିଏ ସଦା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ। ଯେମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ଉନ୍ନତ, ଯେମାନେ ନାମାତ୍ର ନମାନନ୍ତି ସେମାନେ ତଳକୁ ଯାନ୍ତି।

ପିତରଃ ସର୍ଵ୍ଵକାଲେଷୁ ତିଥିକାଲେଷୁ ଦେଵତାଃ। ସର୍ଵ୍ଵେ ପୁରୁଷମାଯାନ୍ତି ନିପାନମିଵ ଧେନଵଃ ।। ୧୯.

ପିତୃମାନେ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ଗାଈ ଜଳପାନ ପାଇଁ ଯାଏ।

ମା ସ୍ମ ତେ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛେଯୁରଷ୍ଟକାଃ ସୁରପୂଜିତାଃ । ମୋଘସ୍ତସ୍ଯ ଭଵେଲ୍ଲୋକୋ ଲବ୍ଧଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନଶ୍ଯତି ।। ୧୯.

ଏହି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ଅଷ୍ଟକା ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ନ ଯାଉ। ଯଦି ଏହା ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ହୁଏ ଓ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ମିଳିଥାଏ ତାହା ହରାଏ।

ଦେଵାଂସ୍ତୁ ଦାଯିନୋ ଯାନ୍ତି ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଦାଯିନଃ। ପ୍ରଜାଂ ପୁଷ୍ଟିଂ ସ୍ମୃତିଂ ମେଧାଂ ପୁତ୍ରାନୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୧୯.

ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ତଳ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ, ସମ୍ପଦ, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ପୁଅ ଓ ଶାସନ ମିଳେ।

କୁର୍ଵ୍ଵାଣଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପୂର୍ଣଂ ସମଶ୍ନୁତେ। ପ୍ରତିପଦ୍ଧନଲାଭାଯ ଲବ୍ଧଂ ଚାସ୍ଯ ନ ନଶ୍ଯତି ।। ୧୯.

ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ଯାହା ମିଳେ, ତାହା କେବେ ହରାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିପଦାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍। ଵରାର୍ଥିନା ତୃତୀଯା ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୀ ପାପନାଶିନୀ ।। ୧୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃତୀୟ ତିଥିରେ କଲେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ଓ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶତ୍ରୋଶ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି। ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଵୈ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ।। ୧୯.

ଚତୁର୍ଥ ତିଥିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିପାରିବେ। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ କଲେ ବଡ଼ ସମ୍ପଦ ମିଳେ।