ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବହ୍ଵଯୋ ନାର୍ଯ୍ଯଃ ସୁରୂପାସ୍ତୁ ପୁତ୍ରା ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ କିଙ୍କରାଃ। ଵଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭୂତାନି ଅସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ତ୍ଵନାମଯମ୍ ।। ୧୮.

ଏହିପରି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଜନନୀମାନେ, ପୁଅ, ଦାସ-ଦାସୀ ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ରୋଗ ରହିତ ହୁଏ।

କୌଶେଯଂ କ୍ଷୌମକାର୍ପାସଂ ଦୁକୂଲସହିତଂ ତଥା। ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷ୍ଵେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ କାମାନାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲାନ୍ ।। ୧୮.

ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ରେଶମ, କତା, କପାସ ଓ ଉତ୍ତମ ପାଡ଼ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ।

ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵିନୁଦତ୍ଯାଶୁ ତମଃ ସୂର୍ଯ୍ଯୋଦଯେ ଯଥା। ଭ୍ରାଜତେ ସ ଵିମାନାଗ୍ରେ ନକ୍ଷତ୍ରେଷ୍ଵିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।। ୧୮.

ସେ ତ୍ୱରିତ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଦୂର କରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ହଟିଯାଏ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ମହଲରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

ଵାସୋ ହି ସର୍ଵଦୈଵତ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵୈସ୍ତ୍ଵଭିଷ୍ଟୁତମ୍। ଵସ୍ତ୍ରାଭାଵେ କ୍ରିଯା ନାସ୍ତି ଯଜ୍ଞା ଵେଦାସ୍ତପାଂସି ଚ ।। ୧୮.

ବସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହାକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ବସ୍ତ୍ର ଛଡ଼ା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ତପସ୍ୟା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦେଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଵିଶେଷତଃ। ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯଵାପ୍ନାପ୍ନୋତି ଯଜ୍ଞଵେଦତପାଂସି ଚ ।। ୧୮.

ସେଥିପାଇଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ବସ୍ତ୍ର ବିଶେଷ ଭାବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳେ।

ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଯତସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ । ସର୍ଵାନ୍ କାମାନଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୟାସ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ। ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ଧାନାଃ କରମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ପିଷ୍ଟକାନ୍ ଘୃତଶର୍କରାଃ ।। ୧୮.

ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ଭାତ, ଧାନ, ମୁଢ଼ି, ଚିନି ଓ ଘଉଁ ମିଶା ଲଡ଼ୁ ଦାନ କଲେ—

କୃଶରାନ୍ମଧୁ କର୍କଞ୍ଚ ପଯଃ ପାଯସମେଵ ଚ। ସ୍ନିଗ୍ଧାଂଶ୍ଚ ପୂପାନ୍ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସ୍ଯ ଯତ୍ ଫଲମ୍ ।। ୧୮.

ଖିଚୁଡ଼ି, ମଧୁ, ଅଖୁ ଚିନି, ଦୁଧ ଓ ପାୟସ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ମଞ୍ଜୁ ଲଡ଼ୁ ଦାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଦଧି ଗଵ୍ଯମସଂସୃଷ୍ଟଂ ଭକ୍ଷ୍ଯା ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା। ତଦନ୍ନଂ ଶୋଚତି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵର୍ଷାସୁ ଚ ମଘାସୁ ଚ ।। ୧୮.

ଦହି, ଶୁଦ୍ଧ ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ, ଏହି ଭୋଜନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

ଘୃତେନ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ଘୃତଂ ଭୂମୌ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ଗଯାଯାଂ ହସ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନ ଶୋଚତି ।। ୧୮.

ଘୃତ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଘୃତକୁ ଭୂମିରେ ଢାଳିବା, ଏବଂ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ହାତୀ ଦାନ କରିଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଇବେ ନାହିଁ।

ଓଦନଂ ପାଯସଂ ସର୍ପିର୍ମଧୁମୂଲଫଲାନି ଚ। ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ମୋଦତେ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ, ଖୀର, ଘୃତ, ମଧୁ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିଲେ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ଶର୍କରାକ୍ଷୀରସଂଯୁକ୍ତଂ ପୃଥୁକଂ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍। ଯଶ୍ଚ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୃସରୈର୍ମସୁରେଣ ଚ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଭକ୍ତିରେ ସହିତ ଚିନି ଓ ରସ ମିଶିତ ଚିଡ଼ା, କୃସରା ଓ ମସୁର ଦାନ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ।

ସକ୍ତୁଲାଜାସ୍ତଥା ପୂପାଃ କୁଲ୍ମାଷଵ୍ଯଞ୍ଜନୈସ୍ତଥା। ସାର୍ପେଃସ୍ନିଗ୍ଧାନି ହୃଦ୍ଯାନି ଦଧ୍ନା ସକ୍ତୂଂସ୍ତୁ ଭୋଜଯେତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷ୍ଵେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପଝାନି ଲଭତେ ନିଧିମ୍ ।। ୧୮.

ସେ ଉପରେ ସକ୍ତୁ, ଲାଜା, ପିଠା, କୁଲମାଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପସାର ଦେଇ, ଘିଅ ଓ ଦହିରେ ମିଶାଇ ସକ୍ତୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଧନ ପାଏ।

ନଵସସ୍ଯାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ। ସର୍ଵଭୋଗାନଵାପ୍ନୋତି ପୂଜ୍ଯତେ ଚ ଦିଵଂ ଗତଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନୂତନ ଧାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଯତ୍ନରେ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ସମ୍ମାନ ପାଏ।

ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ଚୋଷ୍ଯାଣି ପେଯଲେହ୍ଯଵରାଣି ଚ। ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵେନ୍ନରଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ—ଖାଇବା, ଚବାଇବା, ଚୁସିବା, ପିଇବା ଓ ଲେପିବା ଯୋଗ୍ୟ—ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।

ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ ଖାଡ୍ଗମାଂସଂ ପରଂ ହଵିଃ। ଵିଷାଣଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯେତ୍ ଖାଡ୍ଗମସୂଯାଂ ନାଶଯାମହେ ।। ୧୮.

ୱୈଶ୍ୱଦେବ ଓ ସୌମ୍ୟ ହୋମ, ଖଡ଼ଗ ମାଂସ ଉତ୍ତମ ହବି; କିନ୍ତୁ ଶିଙ୍ଗ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଇର୍ଷ୍ୟା ସହିତ ଖଡ଼ଗ ଦାନ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ।

ଭୋଜନେଽଗ୍ରାସନଂ ଦଦ୍ଯାଦତିଥିଭ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ସର୍ଵଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଣାଂ ସ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଅଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ଅତିଥିମାନେକୁ ଭୋଜନର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଏ।

କ୍ଷିପ୍ରମତ୍ଯୁଷ୍ଣ ମକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚାନ୍ନଂ ବୁଭୁକ୍ଷତେ। ଵଯଞ୍ଜନଂ ଚ ତଥା ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଖୁବ ତାଜା, ଉତ୍ତମ ଓ ଗରମ ଖାଦ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଭୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଭକ୍ତି, ସମ୍ମାନ ଓ ଯତ୍ନରେ ସହିତ ମୃଦୁ ଉପସାର ଦେଇଥାଏ।

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଵିମାନଂ ହଂସଵାହନମ୍। ଅନ୍ନଦୋ ଲଭତେ ତିସ୍ରଃ କଲ୍ପକୋଟୀସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହଂସ ଚାଳିତ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପାଏ, ଏବଂ ତିନି କୋଟି କଳ୍ପ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।

ଅନ୍ନଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନେହ କିଞ୍ଚନ। ଅନ୍ନାଦ୍ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ଜୀଵନ୍ତି ଚ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୮.

ଅନ୍ନ ଦାନ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଦାନ ନାହିଁ। ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଓ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଜୀଵଦାନାତ୍ ପରଂ ଦାନଂ ନ କିଞ୍ଚିଦିହ ଵିଦ୍ଯତେ। ଅନ୍ନୈର୍ଜୀଵତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମନ୍ନସ୍ଯୈଵ ହି ତତ୍ଫଲମ୍ ।। ୧୮.

ଜୀବନ ଦାନ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଦାନ ନାହିଁ। ଏହି ତିନି ଲୋକ ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ୍ତି, ଏହି ଅନ୍ନର ଫଳ।

ଅନ୍ନେ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତି ଲୋକଦାନସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ । ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତେନ ସର୍ଵ୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ତସ୍ମାଦନ୍ନସମଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ଲୋକମାନେ ଅନ୍ନରେ ଭିତି କରି ଅଛନ୍ତି; ଏହା ଲୋକ ଦାନର ଫଳ। ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ନ ଓ ଏହି ସବୁ ତାହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତେଣୁ ଅନ୍ନ ସମାନ ଦାନ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ହେବି ନାହିଁ।

ଯାନି ରତ୍ନାନି ମେଦିନ୍ଯାଂ ଵାହନାନି ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତଥା। କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ପିତୃଭକ୍ତୋ ହି ମାନଵଃ ।। ୧୮.

ମାଟିରେ ଯେଉଁ ମଣି, ବାହନ ଓ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ପିତୃଭକ୍ତିଶୀଳ ମଣିଷ ସେମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇଯାଏ।

ପ୍ରତିଶ୍ରଯଂ ସଦା ଦଦ୍ଯାଦତିଥିଭ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଦେଵାସ୍ତେ ସଂପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାତିଥ୍ଯୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୧୮.

ଅଞ୍ଜଳି ମିଳାଇ ସଦା ଅତିଥିମାନେକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଅତିଥି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଡ୍ ଭଵେତ୍। ତ୍ରିଭିର୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଥୈକେନ ଦାନେନ ତୁ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ; ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।

ଦାନାନି ପରମୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ସଦ୍ଭିଃ ସତ୍କୃତ୍ଯ ପୂଜିତଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ହି ଦାନାଦେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।। ୧୮.

ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ରାଜା ତୁ ଲଭତେ ରାଜ୍ଯମଧନଶ୍ଚୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍। କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଲଭତେ ଚାଯୁଃ ପିତୃଭକ୍ତଃ ସଦା ନରଃ। ଯାନ୍ କାମାନ୍ ମନସାଽର୍ଥେତ ତାଂସ୍ତସ୍ଯ ପିତରୋ ଵିଦୁଃ ।। ୧୮.

ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଏ, ଧନହୀନ ଉତ୍ତମ ଧନ ପାଏ, ପିତୃଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକ ସଦା ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ। ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ସେ ମନରେ ରଖେ, ପିତୃମାନେ ସେଥିରେ ଅବଗତ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ପୂଜିତମ୍। କାମ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାଜସ୍ରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୯.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟରେ କହିବି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ହିଁ କାମନା ପାଇଁ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ।

ପୁତ୍ର ଦାରଧନମୂଲା ଅଷ୍ଟକାସ୍ତିସ୍ର ଏଵ ଚ। ପୂର୍ଵପକ୍ଷୋ ଵରିଷ୍ଠୋ ହି ପୂର୍ଵା ଚିତ୍ରୀ ଉଦାହୃତା ।। ୧୯.

ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ ଏହି ତିନିଟି ଉପରେ ଅଷ୍ଟକା କାର୍ଯ୍ୟ ଆଧାରିତ। ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଅଷ୍ଟକାକୁ 'ଚିତ୍ରୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।