ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କୃତଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ମଧୁକ୍ଷୀରସ୍ରଵା ଧେନୁର୍ଦାତାରମୁପତିଷ୍ଠତି ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧାତୁର କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ପାଏ।

ଚକ୍ରାଵିଦ୍ଧଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ଧେନୁଂ ସ ଲଭତେ ଦିଵ୍ଯାଂ ପଯୋଦାଂ କାମ୍ଯଦୋହିନୀମ୍ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବେଳେ ଚକ୍ର ଲାଗିଥିବା କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈ ପାଏ।

ପୂର୍ଣସଯ୍ଯାଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପମାଲାଵିଭୂଷିତାମ୍। ପ୍ରାସାଦୋ ହ୍ଯୁତ୍ତମୋ ଭୂତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବେଳେ ଫୁଲମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଲାଗିଥିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟା ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଯିବାବେଳେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାସାଦ ସହଯାତୀ ହୁଏ।

ଭଵନଂ ରତ୍ନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସଶଯ୍ଯାସନଭୋଜନମ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯତିଭ୍ଯସ୍ତୁ ନାକପୃଷ୍ଠେ ସ ମୋଦତେ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯତିମାନେଙ୍କୁ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଘର, ଶୋଇବା ପାଇଁ ଶଯ୍ୟା, ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ ଓ ଖାଇବା ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।

ମୁକ୍ତା ଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵାସାଂସି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଵାହନାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଅଯୁତାନ୍ଯର୍ବ୍ବୁଦାନି ଚ ।। ୧୮.

ମୁକ୍ତା, ବୈଡୂର୍ୟ ଚିରା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ଯାନ, ଦଶ ହଜାର ଓ କୋଟି-କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ, ସେ ପାଇଥାଏ।

ସୁମହଜ୍ଜ୍ଵଲନପ୍ରଖ୍ଯଂ ରତ୍ନକାମସମନ୍ଵିତମ୍ । ସୂର୍ଯ୍ଯଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନଂ ଲଭତେଽକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୮.

ସେ ଏକ ବଡ଼, ଦୀପ୍ତିମାନ, ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଅଲୋକିତ ଦେବମାନ୍ୟ ଅମର ମହଳ ପାଇଥାଏ।

ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତଂ କାମଗଂ ତୁ ମନୋଜଵମ୍। ଵସତେ ସ ଵିମାନାଗ୍ରେ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୧୮.

ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ମନର ଭଳି ତ୍ୱରିତ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମହଳର ମୁହାଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥାଏ ଓ ସବୁଦିକୁ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

ଦିଵ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈଃ ପ୍ରସିଞ୍ଚନ୍ତି ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିରେଵ ଚ। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତତ୍ର ଗାଯନ୍ତେ ଵାଦଯନ୍ତି ଚ ।। ୧୮.

ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦେବମାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଝରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଗୀତ ଗାଇ ଓ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି।

କନ୍ଯା ଯୁଵତଯୋ ମୁଖ୍ଯାଃ ସହିତାଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ସୁସ୍ଵରୈସ୍ତଂ ଵିବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ସତତଂ ହି ମନୋରମୈଃ ।। ୧୮.

ମୁଖ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଯୁବତୀମାନେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ, ସେଠି ସବୁବେଳେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମନୋହର ଭାବରେ ସେଉଁଠିକୁ ଜାଗେଇ ଦିଅନ୍ତି।

ଅଶ୍ଵଦାନସହସ୍ରେଣ ରଥଦାନଶତେନ ଚ। ଦନ୍ତିନାଂ ଚ ସହସ୍ରେଣ ଯୋଗିନ୍ଯା ଵସତେ ନରଃ ।। ୧୮.

ଏକ ଲୋକ ହଜାରଟି ଘୋଡ଼ା ଦାନ, ଶତ ରଥ ଦାନ ଓ ହଜାର ହାତୀ ଦାନ କରି, ଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ବସିଥାଏ।

ଦଦ୍ଯାତ୍ ପିତୃଭ୍ଯୋ ଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଯସ୍ତୂଜ୍ଜ୍ଵଲନମମ୍ଭସି। ଅଥ ନିଷ୍କସହସ୍ରାଣାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ।। ୧୮.

ଯିଏ ପିତୃମାନେ ଓ ଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ପାଣିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଦାନ କରେ, ସେ ହଜାର ନିଷ୍କ ମୂଲ୍ୟର ଫଳ ପାଏ।

ଜୀଵିତସ୍ଯ ପ୍ରଦାନାଦ୍ଧି ନାନ୍ଯଦ୍ଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦେଯଂ ପ୍ରାଣାଭିରକ୍ଷଣମ୍ ।। ୧୮.

ଜୀବନ ଦାନରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରାଣର ରକ୍ଷା କରିବା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅହିଂସା ସର୍ଵ୍ଵଦେଵେଭ୍ଯଃ ପଵିତ୍ରା ସର୍ଵ୍ଵଦାଯିନୀ। ଦାନଂ ହି ଜୀଵିତସ୍ଯାହୁଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରମଂ ବୁଧାଃ ।। ୧୮.

ଅହିଂସା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଓ ସବୁକିଛି ଦେଇଥିବା; ଜୀବନ ଦାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଲକ୍ଷଣାନି ସୁଵର୍ଣାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପାତ୍ରାଣି ଦାପଯେତ୍। ରସାସ୍ତମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗଵାଂ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସୁନାର ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ସେଉଁଠି ରସ ଓ ଗାଈର ପୁଷ୍ଟି ମିଳେ।

ପାତ୍ରଂ ଵୈ ତୈଜସଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମନୋଜ୍ଞଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୋଜନେ। ପାତ୍ରଂ ଭଵତି କାମାନାଂ ରୂପସ୍ଯ ଚ ଧନସ୍ଯ ଚ ।। ୧୮.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନରେ ମନୋହର ସୁନାର ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ପାତ୍ର ଇଚ୍ଛା, ରୂପ ଓ ଧନର ସ୍ରୋତ ହୁଏ।

ରାଜତଂ କାଞ୍ଚନଂ ଵାପି ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ କର୍ମ୍ମଣି। ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଲଭତେ ଦାତା ପ୍ରକାମଂ ଧର୍ମ୍ମମେଵ ଚ ।। ୧୮.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁନାର ପାତ୍ର ଦେଇପାରିବେ; ଦେଇଲେ ଦାତା ବହୁତ ଧର୍ମ ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଫଳ ପାଏ।

ଧେନୁଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ଵୃଷ୍ଟି କୁମ୍ଭୋପଦୋହନାମ୍। ଗାଵସ୍ତମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗଵାଂ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଓ ଘଡ଼ା ଭରିପାରୁଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଗାଈର ପୁଷ୍ଟି ପାଏ।

ଶିଶିରେଷୁ ତଥା ତ୍ଵଗ୍ନିଂ ବହୁକାଷ୍ଠଂ ତଥୈଵ ଚ। ଇନ୍ଧନାନି ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ ଶିଶି ରାଗମେ ।। ୧୮.

ଶୀତକାଳରେ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁତ କାଠ ଓ ଇନ୍ଧନ ଦେଇ ତାପ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ନିତ୍ଯଂ ଜଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଶ୍ଚଦୀପ୍ଯତେ। ସୁରଭୀଣି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୮.

ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଥିବା ମାଳା ମିଳେ।

ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ପାତ୍ରାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍। ଗନ୍ଧଵାହା ମହାନଦ୍ଯଃ ସୁଖାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୧୮.

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ, ବଡ଼ ନଦୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଖ ସାଥି ହୁଏ।

ଦାତାରମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯୁଵତ୍ଯଶ୍ଚ ମନୋରମାଃ। ଶଯନାସନାନି ରମ୍ଯାଣି ଭୂମଯୋ ଵାହନାନି ଚ ।। ୧୮.

ଦାତାଙ୍କୁ ମନୋହର ଯୁବତୀମାନେ, ରମ୍ୟ ଶଯ୍ୟା, ଆସନ, ଜମି ଓ ଯାନ ସାଥି ହୁଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽପ୍ଯେତାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେନିଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଦର୍ଶଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତେ ।। ୧୮.

ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରିଥାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ବିଶେଷକରି ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିପ୍ରାଣାଂ ଗୁଣଯୁକ୍ତାନାଂ ସ୍ମୃତିଂ ମେଧାଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି। ସର୍ପିଷ୍ପୂର୍ଣାନି ପାତ୍ରାଣି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ ।। ୧୮.

ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଗଉଣ୍ଡ ଭରା ପାତ୍ର ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ, ଦାତା ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।

କୁମ୍ଭଦୋହନଧେନୂନାଂ ବହ୍ଵୀନାଂ ଚ ଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଅସ୍ମିସ୍ତୁ ମୋଦତେ ଲୋକେ ସ୍ଯନ୍ଦନୈଶ୍ଚ ସୁଵାହନୈଃ ।। ୧୮.

ଏହିପରି ଅନେକ କୁମ୍ଭ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଦାତା ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଓ ଉତ୍ତମ ଯାନ ଉପଭୋଗ କରେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯଥେପ୍ସିତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲମ୍। ରମ୍ଯମାଵସଥଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜସୂଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୧୮.

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଯେଉଁ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହାରେ ପଦ୍ମ ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦାନ କଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଵନଂ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୌରଭମଶ୍ନୁତେ। କୂପାରାମତଡାଗାନି କ୍ଷେତ୍ରଘୋଷଗୃହାଣି ଚ ।। ୧୮.

ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଦାନ କଲେ, ଦାତା ସୁଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏହିପରି କୂଆଁ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ, ଜମି, ଗାଁ ଓ ଘର ଦାନ କଲେ—

ଦତ୍ତ୍ଵୈତାନ୍ ମୋଦତେ ସ୍ଵର୍ଗେ ନିତ୍ଯମାଚନ୍ଦ୍ରତାରକମ୍। ଆସ୍ତୀର୍ଣଶଯନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୧୮.

ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଶୟନ ଦାନ କଲେ—

ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ। ରାଜଭିଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଚାପି ଧନଧାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ।। ୧୮.

ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପଭୋଗ କରେ। ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ଊର୍ଣାକୌଶେଯଵସ୍ତ୍ରାଣି ତଥା ପ୍ରଵରକମ୍ବଲୌ। ଅଜିନଂ କାଞ୍ଚନଂ ପଟ୍ଟଂ ପ୍ରଵେଣୀ ମୃଗଲୋମକମ୍ ।। ୧୮.

ଉନ, ପଟ, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତମ କମ୍ବଳ, ମୃଗଚର୍ମ, ସୁନା, ପଟ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର, ଚୁଆଁ ଓ ମୃଗ ଚର୍ମ—