ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ରକ୍ଷଃ ସୁମାଲୀ ବଲଵାନ୍କ୍ଷୀରଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ । କପାଲପାତ୍ରେ ନିର୍ଦୁଗ୍ଧା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ । ତେନ କ୍ଷୀରେଣ ରକ୍ଷାଂସି ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସୁମାଳୀ ଖୁନ୍ ଦୁଧ ଭାବରେ ଦୁହିଲେ, ଏବଂ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ସେ ଦୁଧକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲେ। ସେଇ ଦୁଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁପ୍ରକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ପଦ୍ମପାତ୍ରେ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ଵତ୍ସଂ ଚିତ୍ରରଥଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଚୀନ୍ ଗନ୍ଧାସ୍ତଥୈଵ ଚ

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପଦ୍ମପାତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛା କରି, ପୁଣିଥରେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳିଲା।

ତେଷାଂ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ପୁତ୍ରୋ ମୁନେଃ ଶୁଚିଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋଽତିବଲୋ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁଅ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଶୈଲୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯତେ ଦୁଗ୍ଧା ପୁନର୍ଦେଵୀ ଵସୁନ୍ଧରା । ତତ୍ରୌଷଧୀର୍ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ

ପାହାଡ଼ମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରେ ଆକାରସହିତ ଔଷଧି ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳିଲା।

ଵତ୍ସସ୍ତୁ ହିମଵାଂସ୍ତେଷାଂ ମେରୁର୍ଦୋଗ୍ଧା ମହାଗିରିଃ । ପାତ୍ରନ୍ତୁ ଶୈଲମେଵାସୀତ୍ତେନ ଶୈଲଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିମବତ୍ ବଛା ହେଲେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଥିଲା, ଏହିପରି ଶୈଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

ସ୍ତୂଯତେ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଭିଃ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ପଲାଶପାତ୍ରମାଦାଯ ଦୁଗ୍ଧଂ ଛିନ୍ନପ୍ରରୋହଣମ୍

ଗଛ ଓ ଲତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ପଳାଶ ପତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିରା ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଶାଖା ଦୁଧ ଭାବେ ମିଳିଲା।

କାମଧୁକ୍ ପୁଷ୍ପିତଃ ଶୈଲଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵତ୍ସୋ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ପୃଥିଵୀ ଭୂତଭାଵିନୀ

ଫୁଲିଥିବା ପାହାଡ଼ କାମନାପୂରଣ ଗାଈ ହେଲା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବଛା ହେଲା; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଭୂମି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।

ସୈଷା ଧାତ୍ରୀ ଵିଧାତ୍ରୀ ଚ ଧାରଣୀ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା । ଦୁଗ୍ଧା ହିତାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପୃଥୁନା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଚରାଚରସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ ॥୨.୧.

ଏହି ଭୂମି ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଧନ ଦେଉଥିବା; ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୁହିଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଚଳାଅଚଳ ଜଗତର ଆଧାର ଓ ଜନନୀ।

ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧମ୍ -

ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧ—

ସୂତ ଉଵାଚ ।। ଆସୀଦିଯଂ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ମେଦିନୀତି ପରିଶ୍ରୁତା। ଵସୁ ଧାରଯତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵସୁଧା ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୨.

ସୂତ କହିଲେ: ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମେଦିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଧନ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ ବସୁଧା ନାମ ହେଲା।

ଇଯଞ୍ଚାସୀତ୍ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ମେଦିନୀତି ପରିଶ୍ରୁତା। ଦୁହିତୃତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ପୃଥିଵୀତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତତଃ ।। ୨.

ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା, ମେଦିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପରେ ଝିଅ ଭାବ ପାଇ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଥିତା ପ୍ରଵିଭକ୍ତା ଚ ଶୋଭିତା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ସସ୍ଯାକରଵତୀ ରାଜ୍ଞା ପତ୍ତନାକରମାଲିନୀ। ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମାକୀର୍ଣା ରକ୍ଷିତା ତେନ ଧୀମତା ।। ୨.

ବିସ୍ତୃତ, ବିଭାଜିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଏହି ବସୁଧା, ଖେତ ଓ ସହର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା।

ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ରାଜାସୀଦ୍ଵୈନ୍ଯଃ ସ ନୃପସତ୍ତମଃ। ନମସ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଭୂତଗ୍ରାମେଣ ସର୍ଵଶଃ ।। ୨.

ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ବେନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ।

ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ମହାଭାଗୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ। ପୃଥୁରେଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ ସନାତନଃ ।। ୨.

ଯେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କେବଳ ପୃଥୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ବଂଶଜ ଓ ସନାତନ।

ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ଚ ମହାଭାଗୈଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଦ୍ଭିର୍ମହଦ୍ଯଶଃ। ଆଦିରାଜା ନ ମସ୍କାର୍ଯଃ ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨.

ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ, ମହାନ ଯଶ ଚାହିଁ, ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁ ବେନ୍ୟଙ୍କୁ କଦାପି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯୋଧୈରପି ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରାର୍ଥଯାନୈର୍ଜଯଂ ଯୁଧି। ଆଦିକର୍ତ୍ତା ନରାଣାଂ ଵୈ ନମସ୍ଯଃ ପୃଥୁରେଵ ହି ।। ୨.

ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ସେନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ପୃଥୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯୋ ହି ଯୋଦ୍ଧା ରଣଂ ଯାତି କୀର୍ତ୍ତଯିତ୍ଵା ପୃଥୁଂ ନୃପମ୍। ସ ଘୋରରୂପେ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ଷେମୀ ତରତି କୀର୍ତିମାନ୍ ।। ୨.

ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଜୟ ପାଇ ଯଶ ଲାଭ କରେ।

ଵୈଶ୍ଯୈରପି ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିସମାସ୍ଥିତୈଃ। ପୃଥୁରେଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ଵୃତ୍ତିଦାତା ମହାଯଶାଃ ।। ୨.

ବଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଋଷି ପୃଥୁ ବଣିକଙ୍କ କାମକୁ ଅନୁସରିଥିଲେ, ସେ ଅତି ମହାନ୍ ଏବଂ ଜୀବିକା ଦାତା ଥିବାରୁ ସେଉଁଠି ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।

ଏତେ ଵତ୍ସଵିଶେଷାଶ୍ଚ ଦୋଗ୍ଧାରଃ କ୍ଷୀରମେଵ ଚ। ପାତ୍ରାଣି ଚ ମଯୋକ୍ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨.

ଏହି ବିଶେଷ ବଛାମାନେ, ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ, ଦୁଧ ଏବଂ ପାତ୍ର — ଏସବୁକୁ ମୁଁ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।

ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରଥମଂ ଦୁଗ୍ଧା ପୁରା ପୃଥ୍ଵୀ ମହାତ୍ମନା। ଵାଯୁଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଵତ୍ସଂ ବୀଜାନି ଵସୁଧାତଲେ ।। ୨.

ଆରମ୍ଭରେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ, ବାୟୁକୁ ବଛା କରି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଥିବା ବୀଜମାନେକୁ ଦୁଧ ଭାବେ ଧରି।

ତତଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ପୂର୍ଵନ୍ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଵତ୍ସଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ କୃତ୍ଵା ଦୁଗ୍ଧା ଗ୍ରୀଷ୍ମେଣ ଵୈ ମହୀ ।। ୨.

ତାପରେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା କରି ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମକୁ ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପୁଣି ଦୁହାଯାଇଥିଲା।

* ମନୌ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ଚୈତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ମନୁଂ ସ୍ଵାରୋଚିଷଂ କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ସସ୍ଯାନି ଵୈ ପୁରା ।। ୨.

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଧୀର ମନୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନିଜକୁ ବଛା କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦୁହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫସଲ ଦୁଧ ଭାବେ ଥିଲା।

ଉତ୍ତମେଽନୁତ୍ତମେନାପି ଦୁଗ୍ଧା ଦେଵଭୁଜେନ ତୁ । ମନୁଂ କୃତ୍ଵୋତ୍ତମଂ ଵତ୍ସଂ ସର୍ଵସସ୍ଯାନି ଧୀମତା ।। ୨.

ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦେବଭୁଜ ଦେବତା ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କୁ ବଛା କରି, ଅନୁତ୍ତମଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ କରି, ସମସ୍ତ ଫସଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମତାରେ ଦୁହିଥିଲେ।

ପୁନଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମେ ପୃଥ୍ଵୀ ତାମସସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ଦୁଗ୍ଧେଯଂ ତାମସଂ ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ବଲବନ୍ଧୁନା ।। ୨.

ପୁଣି ପଞ୍ଚମ ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବଳବନ୍ଧୁ ତାମସକୁ ବଛା କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାରିଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଚାନ୍ତରେ ମନୋଃ। ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ପୁରାଣେନ ଵତ୍ସଞ୍ଚାରିଷ୍ଣଵଂ ପ୍ରତି ।। ୨..

ଚାରିଷ୍ଣବ ଦେବଙ୍କ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ପୁରୁଣା ଜଣେ ଚାରିଷ୍ଣବକୁ ବଛା କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାକ୍ଷୁଷେଽପି ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତଦା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଦୁଗ୍ଧା ମହୀ ପୁରାଣେନ ଵତ୍ସଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷମ୍ ।। ୨.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ପୁରୁଣା ଜଣେ ଚାକ୍ଷୁଷକୁ ବଛା କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେଽତୀତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପୁନଃ । ଵୈନ୍ଯେନେଯଂ ମହୀ ଦୁଗ୍ଧା ଯଥା ତେ କୀର୍ତିତଂ ମଯା ।। ୨.

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସେଷ ହେବା ପରେ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ଆସିଲାବେଳେ, ବୈନ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।

ଏତୈର୍ଦୁଗ୍ଧା ପୁରା ପୃଥ୍ଵୀ ଵ୍ଯତୀତେଷ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଦେଵାଦିଭିର୍ମନୁଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଥା ଭୂତାଦିଭିଶ୍ଚ ଯା ।। ୨.

ଏଭଳି, ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ।

ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ହ୍ଯତୀତାନାଗତେଷ୍ଵିହ। ଦେଵା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵସ୍ଯ ପୃଥୋସ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୨.

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ ଥାନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥୁଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।