ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ହିମଵତ୍ପ୍ରଭଵା ନଦ୍ଯୋ ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଋଷିପୂଜିତାଃ । ସରସ୍ତୀର୍ଥାଭିସଂଵେଦ୍ଯା ନଦୀ ନଵଵହାସ୍ତଥା ।। ୧୭.

ହିମାଳୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ସର, ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ନବ ଧାରା ନଦୀମାନେ—

ଗତ୍ଵୈତାନ୍ ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ନିତ୍ଯଂ ମହୀଯତେ। ଦଶରାତ୍ରମଶୌଚନ୍ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈ ମୃତସୂତକେ ।। ୧୭.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯାଇ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ବର୍ଗରେ ସଦା ସମ୍ମାନ ମିଳେ; ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଦଶ ରାତି ଅଶୁଚି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।

ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯେ ଦ୍ଵାଦଶ ସ୍ମୃତମ୍। ଅର୍ଦ୍ଧଂ ମାସନ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ମାସାଚ୍ଛୂଦ୍ରସ୍ତୁ ଶୁଧ୍ଯତି ।। ୧୭.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ମାସ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ଏକ ମାସ ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

ଉଦକ୍ଯା ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ତ୍ରିରାତ୍ରେଣ ତୁ ଶୁଦ୍ଧଯତି। ଉଦକ୍ଯାଂ ସୂତିକାଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ଵାନମନ୍ତ୍ଯାଵସାଯିନମ୍ ।। ୧୭.

ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ, ଜଳ ଆଣିବା ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ତିନି ରାତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଜନ୍ମଦେଇଥିବା ମହିଳା, ଶ୍ବାନ ଚାଲାଇଥିବା, ଏବଂ ଶବ ଉଠାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ନଗ୍ନାଦୀନ୍ ମୃତହାରାଂଶ୍ଚ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଶୌଚଂ ଵିଧୀଯତେ। ସ୍ନାତ୍ଵା ସଚୈଲୋ ମୃଦ୍ଭିସ୍ତୁ ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ତୁ ଶୁଧ୍ଯତି ।। ୧୭.

ନଗ୍ନ ଲୋକ, ମୃତ ଉଠାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅଶୁଚି ହୁଏ; ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଥର ମାଟି ଦେଇ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

ଏତଦେଵ ଭଵେଚ୍ଛୌଚଂ ମୈଥୁନେ ନଵଭିସ୍ତଥା। ମୃଦା ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ହସ୍ତୌ ତୁ କୁର୍ଯାଚ୍ଛୌଚଵିଧିନ୍ନରଃ ।। ୧୭.

ଏହି ଅଶୁଚି ନିୟମ ମିଥୁନ ପରେ ନବ ଥର ମାଟି ଦେଇ ଲାଗୁ ହୁଏ; ହାତ ମାଟି ଦେଇ ଧୋଇ, ଏକ ଲୋକ ଶୁଚି ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚାଦ୍ଭିର୍ହସ୍ତୌ ଚ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚୈଵ ମୃଦା ପୁନଃ। ମୃଦଂ ଗୁହ୍ଯେ ତତୋ ଦ୍ଵିସ୍ତୁ ପୁନରେଵ ମୃଦଂ ବୁଧଃ ।। ୧୭.

ହାତକୁ ପାଣି ଦେଇ ଧୋଇ, ପୁଣି ମାଟି ଦେଇ ସ୍ନାନ କରି, ଗୁପ୍ତଂଗରେ ଦୁଇଥର ମାଟି ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁଣି ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଶୌଚ ଵିଧିର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ନିତ୍ଯଦା। ପରିଦଦ୍ଯାନ୍ମୃଦସ୍ତିସ୍ରୋ ହସ୍ତପାଦାଵସେଚନମ୍ ।। ୧୭.

ଏଭଳି ଶୁଚି ନିୟମ ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ସଦା ଚାଲିଥାଏ; ହାତ ଏବଂ ପାଦ ଧୋଇବାକୁ ତିନିଥର ମାଟି ଦେବା ଉଚିତ।

ଆରଣ୍ଯଂ ଶୌଚମେତତ୍ତୁ ଗ୍ରାମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍। ମୃଦସ୍ତିସ୍ରଃ ପାଦଯୋସ୍ତୁ ହସ୍ତଯୋସ୍ତିସ୍ର ଏଵ ଚ ।। ୧୭.

ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଶୁଚି ନିୟମ; ଏବେ ଗ୍ରାମର ନିୟମ କୁହିବି: ପାଦକୁ ତିନିଥର ମାଟି ଦେବା, ହାତକୁ ମଧ୍ୟ ତିନିଥର।

ମୃଦଃ ପଞ୍ଚଦଶାମେଧ୍ଯେ ହସ୍ତାଦୀନାଂ ଵିଭାଗଶଃ। ଅନିର୍ଣିକ୍ତେ ମୃଦଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମୃଦନ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଭିରେଵ ତୁ ।। ୧୭.

ଅପବିତ୍ର ହାତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ପନ୍ଦର ଥର ମାଟି ଦେବା ନିୟମ; ସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନ ହେଲେ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଶେଷରେ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।

କଣ୍ଠଂ ଶିରୋ ଵା ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ରଥ୍ଯା ପାଦଗତସ୍ତୁ ଵା। ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚମାଚାନ୍ତୋଽପ୍ଯଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ ।। ୧୭.

ଯଦି କଣ୍ଠ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଢାକି, କିମ୍ବା ରାସ୍ତାରେ ଅପବିତ୍ର ପାଦରେ ଚାଲି, ପାଦ ଶୁଚି କରିନାହିଁ, ମୁଖ ଧୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି ରହିଯାଏ।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାତ୍ରଂ ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ଆଚମ୍ଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ପୁନଃ। ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ତଥା କୁର୍ଯାଦଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ପୁନଃ ।। ୧୭.

ପାତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ଦୂରେ ରଖିବା ପରେ, ପୁନି ଜଳ ଚିପିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ପୁନି କରିବା ଦରକାର।

ପୁଷ୍ପାଦୀନାଂ ତୃଣାନାଞ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ ହଵିଷାନ୍ତଥା। ପରାହୃତାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ନିଧାଯାଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ତଥା ।। ୧୭.

ଫୁଲ ଓ ଘାସ ଭଳି ଦ୍ରବ୍ୟ, ହବିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯାହା ଅନ୍ୟଠାରୁ ଆଣାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ରଖିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋକ୍ଷିତନ୍ତୁ ହରେତ୍ କିଞ୍ଚି ଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ଦୈଵ ତଥା ପୁନଃ। ଉତ୍ତରେଣ ହରେଦ୍ଵେଦ୍ଯାଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୭.

ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରାଯାଇଛି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡିକୁ ଉଠାଇବା ଓ ପୁନି ଏହି କାମ କରିବା ଦରକାର। ବେଦୀରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଉଠାଇବା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଛାଡିବା ଉଚିତ।

ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପର୍ଯାସେ ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ। ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ହସ୍ତେନ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵେଦିମାଲିଖେତ୍ ।। ୧୭.

ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା କିମ୍ବା ଭୁଲ ହେଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

କରାଭ୍ଯାମେଵ ଦେଵାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଵିକରଂ ଶୁଭମ୍। କ୍ଷୁଭିତସ୍ଵପ୍ନଯୋଶ୍ଚୈଵ ତଥା ମୂତ୍ରପୁରୀଷଯୋଃ ।। ୧୭.

ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅସ୍ଥିର ଶୟନ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ ପରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଷ୍ଠୀଵିତେ ଯଥା ଵ୍ଯକ୍ତେ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପରିଧାଯ ଚ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟସ୍ଯ ଚ ସଂସ୍ପର୍ଶେ ତଥା ପାଦାଵସେଚନେ ।। ୧୭.

ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଥୁଇବା ପରେ, ଖାଇବା ପରେ ଓ ଉପର ଜାମା ପିନ୍ଧିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟକୁ ଛୁଇଁବା, ପାଦ ଧୋଇବା ପରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟସ୍ଯ ସୁମମ୍ଭାଷେ ହ୍ଯଶୁଚିଂ ପ୍ରଯତସ୍ଯ ଚ। ସନ୍ଦେହେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଶିଖାଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୭.

ଜଳ ଫେଙ୍ଗିବା, କଠୋର କଥା କହିବା, ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ, ସନ୍ଦେହ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ଖୋଲି ରଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିନା ଯଜ୍ଞୋପଵୀତେନ ମୋହାତ୍ତୁ ଯଦ୍ଯୁପସ୍ପୃଷେତ୍। ଔଷ୍ଠସ୍ଯ ଦନ୍ତସଂସ୍ପର୍ଶେ ଦର୍ଶନେ ଚାନ୍ତ୍ଯଵାସିନାମ୍ ।। ୧୭.

ଯଦି ଭୁଲରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ବିନା ଜଳ ଚିପିବା କିମ୍ବା ଠୋଡ଼ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଛୁଇଁବା, ଗ୍ରାମ ଶେଷରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ଜିଙ୍ଵଯା ଚୈଵ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦନ୍ତାସକ୍ତଂ ତଥୈଵ ଚ। ସଶବ୍ଦମଙ୍ଗୁଲୀଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଣତଶ୍ଚାଵଲୋ କଯନ୍ ।। ୧୭.

ଜିଭରେ ଦାନ୍ତ ଛୁଇଁଲେ, ଦାନ୍ତରେ କିଛି ଲାଗିଥିଲେ, ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଶବ୍ଦ କରିଲେ, କିମ୍ବା ନମସ୍କାର କରି ଉପରକୁ ଦେଖିଲେ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଯଶ୍ଚାଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ମୋହାଦାଯାନ୍ତୋଽପ୍ଯଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍। ଉପଵିଶ୍ଯ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରାଗୁଦଙ୍ମୁଖଃ ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି ଭୁଲରେ ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବେ, ସେ ଶୁଚି ଥାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସି, ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।

ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ହସ୍ତୌ ତୁ ଅନ୍ତର୍ଜାନୁରୁପ ସ୍ପୃଶେତ୍। ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ତ୍ରିଃ ପିବେଚ୍ଚାପଃ ପ୍ରଯତଃ ସୁସମାହିତଃ ।। ୧୭.

ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ହାତରେ ଜାଙ୍ଘା ଛୁଇଁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ତିନିଥର ଜଳ ଚିପିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିରେଵ ମାର୍ଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ସକୃଦଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ତତଃ। ଖାନି ମୂର୍ଦ୍ଧାନମାତ୍ମାନଂ ହସ୍ତୌ ପାଦୌ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୭.

ଦୁଇଥର ମାର୍ଜନ କରି, ଏକଥର ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିବା ପରେ, ମୁଖ, ମୁଣ୍ଡ, ଶରୀର, ହାତ ଓ ପାଦ ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ତଥା ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଯମୀମାଂସିତଂ ଭଵେତ୍। ଏଵମାଚମନଂ ତସ୍ଯ ଵେଦା ଯଜ୍ଞାସ୍ତପାଂସି ଚ ।। ୧୭.

ଯଦି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ରହିଥାଏ, ତେବେ ପୁନି ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଆଚମନ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।

ଦାନାନି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଞ୍ଚ ଭଵନ୍ତି ସଫଲାସ୍ତଥା। କ୍ରିଯାଂ ଯଃ କୁରୁତେ ମୋହାଦନାଚମ୍ଯୈଵ ନାସ୍ତିକଃ ।। ୧୭.

ଦାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୁଲ କିମ୍ବା ଅନାସ୍ଥାରେ ଆଚମନ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

ଭଵନ୍ତି ଚ ଵୃଥା ତସ୍ଯ କ୍ରିଯା ହ୍ଯେତା ନ ସଂଶଯଃ। ଵାଗ୍ଭାଵଶୁଦ୍ଧନିର୍ଣିକ୍ତମଦୁଷ୍ଟଂ ଵାପ୍ଯନିନ୍ଦିତମ୍ ।। ୧୭.

ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କଥାରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ନଥିଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।

ମେଧ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଜ୍ଞେଯାନି ଦୁଷ୍ଟମେଭ୍ଯୋ ଵିପର୍ଯଯଃ। ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସଦା ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷୁଧିତୋ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ।। ୧୭.

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଶୁଚି ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏହାର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଶୁଚି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ 'ମୁଁ ଖାଲି, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ' ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ତସ୍ମୈ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଯୂପୋ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ। ଅପ୍ଲୁଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଶ୍ରୃତାନ୍ନନ୍ତୁ କୃଶଵୃତ୍ତିମଯାଚକମ୍ ।। ୧୭.

ଯଦି କେହି ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଜଳ ଶୁଦ୍ଧି ବିନା ଖାଦ୍ୟ, କିମ୍ବା ଖରାପ ଆଚରଣର ଭିକ୍ଷା ଖାଦ୍ୟ ଏହିପରି ନୁହେଁ।

ଏକାନ୍ତଶୀଲଂ ହ୍ରୀମନ୍ତଂ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଭୋଜଯେତ୍ । ଯୋ ଦଦାତ୍ଯାନ୍ତିମଭ୍ଯେଶ୍ଚ ସ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ ।। ୧୭.

ଏକାନ୍ତ ଶୀଳ ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଶେଷରେ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।