ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କାରସ୍କରାଃ ପୁଲିନ୍ଦାଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଧଶବରାଦଯ। ପୀତ୍ଵା ଚାପୋଭୂତିଲଯେ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଯୁଗନ୍ଧରାମ୍ ।। ୧୬.

ଚୋର, ପୁଲିନ୍ଦ, ଆନ୍ଧ ଓ ଶବର ମାନେ ପାଖରେ ଜଳ ପିଇବା କିମ୍ବା ଯୁଗନ୍ଧର ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା ପରେ—

ସିନ୍ଧୋରୁତ୍ତରପର୍ଯ୍ଯନ୍ତଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯନ୍ତରେ ଶତମ୍। ପାପଦେଶାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ପାପରଧ୍ଯୁଷିତା ଜନୈଃ ।। ୧୬.

ସିନ୍ଧୁର ଉତ୍ତର ସୀମା ଓ ଦିବ୍ୟନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଞ୍ଚଳ ମନ୍ଦ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି—

ଶିଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଵର୍ଜିତା ଯେ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ଗତ୍ଵା ଦେଶାନପୁଣ୍ଯାଂସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଂ ପାପଂ ସମଶ୍ନୁତେ ।। ୧୬.

ଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁ ଅପବିତ୍ର ଦେଶକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଲାଗିଯାଏ।

ମନୋଵ୍ଯକ୍ତିରଥାଗ୍ନିଶ୍ଚ କାଲେ ଚୈଵୋପଲେପନମ୍। ଵିଖ୍ଯାପନଞ୍ଚ ଶୌଚାନାଂ ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାନମେଵ ଚ ।। ୧୬.

ମନର ଅଶୁଦ୍ଧି, ଅଗ୍ନି, କାଳ ଓ ମାଟି ଲଗାଇବା ମଧ୍ୟ ଶୌଚର ଉପାୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନିୟମ ଅଜ୍ଞାନ ସଦା ରହିଥାଏ।

ଅତୋନ୍ଯଥା ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ମୋହାଚ୍ଛୌଚସ୍ଯ ସଙ୍କରମ୍। ପିଶାଚାନ୍ ଯାତୁଧାନାଂଶ୍ଚ ଫଲଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୧୬.

ଏହି ନିୟମ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମୋହରେ ଯେଉଁଠି ଶୌଚ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଫଳ ପାଏ।

ଶୌଚମଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତିଷୁ ଜାଯତେ। ଅଯଜ୍ଞାଶ୍ଚୈଵ ପାପୋ ଵା ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତୋଽପି ଵା ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଚିତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଅଭାବ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଦେଶୀ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅପରାଧୀ, କିମ୍ବା ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଶୌଚେନ ମୋକ୍ଷଂ କୁର୍ଵାଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଵାସୀ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଶୁଚିକାମା ହି ଦେଵା ଵୈ ଦେଵୈରେତଦୁଦାହୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଶୁଚିତା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ; ଦେବତାମାନେ ଶୁଚିତାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଆନ୍ତି—ଏହି କଥା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି।

ବୀଭତ୍ସମଶୁଚିଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଜଯନ୍ତି ସୁରାଃ ସଦା। ତ୍ରୀଣି ଶୌଚାନି କୁର୍ଵନ୍ତି ନ୍ଯାଯତଃ ଶୁଭକର୍ମଣଃ ।। ୧୬.

ଦେବତାମାନେ ସଦା ଘୃଣିତ ଓ ଅଶୁଚି ଜିନିଷକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ନ୍ୟାୟରେ ଏବଂ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ତିନି ପ୍ରକାର ଶୁଚିତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଯାତିଥେଯାଯ ଶୌଚଯୁକ୍ତାଯ ଧୀମତେ। ପିତୃଭକ୍ତାଯ ଦାନ୍ତାଯ ସାନୁକ୍ରୋଶାଯ ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୧୬.

ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଅତିଥି, ଶୁଚିତା ଓ ବୁଦ୍ଧିମତ୍, ପିତୃଭକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୟାଳୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ନ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତୈସ୍ତୈଃ ପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତରୋ ଯୋଗଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ମନସା କାଂକ୍ଷିତାନ୍ କାମାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରଭଵାନିତି ।। ୧୬.

ଏପରି ଲୋକମାନେ କୁ ଦେଖି ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଯୋଗ ବଢ଼ାଇଥିବା, ମନରେ ଚାହିଥିବା ଇଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁ ଇଛା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖିଥାଏ।

ଅହୋ ଧୀମଂସ୍ତ୍ଵଯା ସୂତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପସ୍ତୁ କୀର୍ତିତଃ। ଶ୍ରୁତୋ ନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପୋ ଵୈ ଋଷିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୭.

ହେ ସୂତ, ତୁମେ କେତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ! ତୁମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧି ବଖ୍ୟା କରିଛ; ଆମେ ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଶୁଣିଛୁ।

ଅତୀଵ ଵିସ୍ତରୋ ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ଵଦ ଶେଷଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ଯଥାମତମ୍ ।। ୧୭.

ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ବିଶେଷ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ଏବେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁନିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା କହ।

କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଵିପ୍ରା ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ମତନ୍ତୁ ତତ୍। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରତି ମହାଭାଗାସ୍ତନ୍ମେ ଶ୍ରୃଣୁତ ଵିସ୍ତରାତ୍ ।। ୧୭.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି; ମୋ ଉପରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ।

ଉକ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିଧିଶ୍ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି। ପରିଶିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୭.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଏହାର ବିଧି ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ ବଖ୍ୟା କରିବି।

ନ ମୀମାଂସ୍ଯାଃ ସଦା ଵିପ୍ରାଃ ପଵିତ୍ରଂ ହ୍ଯେତଦୁତ୍ତମମ୍। ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ସତତଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଵୈ ପରୀକ୍ଷଣମ୍ ।। ୧୭.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ କେବେ ନିଶ୍ଚୟ ନ କରନ୍ତୁ; ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର; ଦେବତା ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ପରୀକ୍ଷା ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଯସ୍ମିନ୍ ଦୋଷାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେରନ୍ ସଦ୍ଭିର୍ଵା ଵର୍ଜିତସ୍ତୁ ଯଃ। ଜାନୀଯାଦ୍ଵାପି ସଂଵାସାଦ୍ଵର୍ଜ୍ଜଯେତ୍ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।। ୧୭.

ଯାହାରେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ସାଙ୍ଗ ହେବାରେ ଜାଣିବା—ସେ ଲୋକକୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଅଵିଜ୍ଞାତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପରୀକ୍ଷେତ ସଦା ବୁଧଃ । ସିଦ୍ଧା ହି ଵିପ୍ରରୂପେଣ ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ।। ୧୭.

ଏକ ଅଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ, ସିଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦତିଥିମାଯାନ୍ତମଭିଗଚ୍ଛେତ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ପୂଜଯେଚ୍ଚାପି ପାଦ୍ଯେନ ପାଦାଭ୍ଯଞ୍ଜନଭୋଜନୈଃ ।। ୧୭.

ତେଣୁ, ଅତିଥି ଆସିଲେ ହାତ ଜୋଡି ଗଲା କରି ଯିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ପାଦ ମାର୍ଜନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଉର୍ଵୀଂ ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ ଦେଵା ଯୋଗେଶ୍ଵରାସ୍ତଥା। ନାନା ରୂପୈଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ପ୍ରଜା ଧର୍ମ୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ ।। ୧୭.

ଦେବତା ଓ ଯୋଗେଶ୍ବରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀ, ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଲୋକମାନେକୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯାତିଥଯେ ନରଃ। ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୭.

ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଏକ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ।

ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ତୁ ପଯସା ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଵୈ ତଥାଶ୍ରୁତମ୍। ସର୍ପିଷା ତୁ ଶୁଭଂ ଚକ୍ଷୁଃ ଷୋଡଶାହଫଲଂ ଲଭେତ୍। ମଧୁନା ତ୍ଵତିରାତ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ଚ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୭.

ଦୁଧ ଦେଇ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଘିଅ ଦେଇ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଷୋଡଶାହ ବିଧିର ଫଳ ମିଳେ; ମଧ ଦେଇ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ନରୋ ଵୈ ସର୍ଵୈଃ କାମୈର୍ଭୋଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାନ୍। ସର୍ଵାର୍ଥଦଃ ସର୍ଵଵିପ୍ରାତିଥୌ ଯଃ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ଵମେଧସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ ।। ୧୭.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଚାହିଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଯେଉଁ ଲୋକ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସଦା ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽତିଥିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୈଵେ ଵାପ୍ଯଵମନ୍ଯତେ। ତଂ ଵୈ ଦେଵା ଵିଶ୍ଵଯନ୍ତି ହୋତା ଯଦ୍ଵତ୍ ପରାଂ ଵସୁମ୍ ।। ୧୭.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିଥିକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଦେବତାମାନେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ହୋତା ଅପାୟା ଦାନ କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି।

ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଵହ୍ନିଶ୍ଚୈଵ ହି ତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ଆଵିଶ୍ଯ ଭୁଞ୍ଜତେ ତଦ୍ଵୈ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ।। ୧୭.

ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଦାନ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଅପୂଜିତା ଦହନ୍ତ୍ଯେତେ ଦଦ୍ଯୁଃ କାମାଂଶ୍ଚ ପୂଜିତାଃ। ସର୍ଵସ୍ଵେନାପି ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ପୂଜଯେଦତିଥୀନ୍ ସଦା ।। ୧୭.

ଯଦି ଅତିଥିମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯଦି ସମ୍ମାନିତ କରାଯାନ୍ତି, ତେବେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଅତିଥିମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତି ଦେଇ ମଧ୍ୟ।

ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଗୃହମଭ୍ଯାଗତୋଽଥଵା। ବାଲାଃ ଖିନ୍ନା ଯତିଶ୍ଚୈଵ ଜାନୀଯାଦତିଥୀନ୍ ସଦା ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି ବନବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଘରକୁ ଆସିଥିବା, ଶିଶୁ, କ୍ଲାନ୍ତ, ଏବଂ ସନ୍ୟାସୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଅତିଥି ଭାବରେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଯାଚକଃ ସ୍ଯାଦତିଥିଃ ସ୍ଯାଦଯାଚକଃ। ଅତିଥେରତିଥିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୋଽତିଥିର୍ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି କିଏ ଦାନ ଚାହିଁ ଆସନ୍ତି, ସେ ଅତିଥି; ଯେଉଁଠି ଦାନ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅତିଥି। ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଏହି ଅତିଥିକୁ ଏକ ଖରା ଅତିଥି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।

ନ ଘୋରୋ ନାପି ସଙ୍କୀର୍ଣୋ ନାଵିଦ୍ଯୋ ନ ଵିଶେଷଵିତ୍। ନ ଚ ସନ୍ତୋ ନ ସମୃଦ୍ଧୋ ନ ସେଵୀ ନାଚରୋଽତିଥିଃ ।। ୧୭.

ଅତିଥି କୌଣସି ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର, ଅଜ୍ଞାନୀ, ବିଭିନ୍ନତା ଜାଣିଥିବା ନୁହେଁ; ନ ସେ ସାଧୁ, ନ ସେ ଧନୀ, ନ ସେ ଦାସ, ନ ସେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା।

ପିପାସିତାଯ ଶ୍ରାନ୍ତାଯ ଭ୍ରାନ୍ତାଯାତିବୁଭୁକ୍ଷତେ। ତସ୍ମୈ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମିଚ୍ଛତା ।। ୧୭.

ଯେଉଁଠି କିଏ ପିଆସି, କ୍ଲାନ୍ତ, ଭ୍ରମିତ, ବହୁତ ଭୋକା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।