ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ହ୍ଯେତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଵର୍ତ୍ତତେ। ଅଗ୍ନୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ବଧ୍ନୀଯାଦ୍ଧସ୍ତୌ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୬.

ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଅଗ୍ନିରେ ରଖିବା, ଗଠିବା ଓ ହସ୍ତ ଡୁବାଇ ସତର୍କତାରେ କରିବା ଉଚିତ।

ଗମଯେନ୍ମସ୍ତକଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ହି ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତଥୈଵାଵପନଂ ପୁନଃ ।। ୧୬.

ମସ୍ତକକୁ ଛୁଇବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଓ punah ଡୁବାଇବା ଉଚିତ।

ନିଧାଯ ଚାଦ୍ଭିଃ ସିଞ୍ଚେତ ତଥୈଵାପ୍ସୁ ନିଵେଶନମ୍। ଅରିଷ୍ଟତୁମୁଲେ ବିଲ୍ଵଂ ତ୍ଵିଙ୍ଗୁଦଶ୍ଵଦନାନ୍ଯପି ।। ୧୬.

ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ରଖିବା ପରେ ଜଳ ଛିଟିବା ଓ ଜଳରେ ଡୁବାଇବା ଉଚିତ; ଅରିଷ୍ଟ ଗଛର ମୂଳ, ବିଳ୍ବ ଓ ଇଙ୍ଗୁଡ଼ ଗଛର ଚାମ୍ପ ମଧ୍ୟ।

ଵିଦଲାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଧର୍ମଵଚ୍ଛୌଚମିଷ୍ଯତେ। ତଥା ଦନ୍ତାସ୍ଥିଦାରୂଣାଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଣାଞ୍ଚାଵଲେଖନମ୍ ।। ୧୬.

ସମସ୍ତ ଦାଳର ପବିତ୍ରତା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଦାନ୍ତ, ହାଡ଼, କାଠ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଖୋଇବା ନିୟମ।

ସର୍ଵେଷାଂ ମୃନ୍ମଯାନାନ୍ତୁ ପୁନର୍ଦାହ ଉଦାହୃତଃ। ମଣିଵଜ୍ରପ୍ରଵାଲାନାଂ ମୁକ୍ତାଶଙ୍ଖମଣେସ୍ତଥା ।। ୧୬.

ମାଟିର ବାଣ୍ଡା ସମସ୍ତଙ୍କୁ punah ଜଳାଇବା ନିୟମ; ମଣି, ହୀରା, ପ୍ରବାଳ, ମୁକ୍ତା, ଶଙ୍ଖ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ମଧ୍ୟ।

ସିଦ୍ଧାର୍ଥକାନାଂ କଲ୍କେନ ତିଲକଲ୍କେନ ଵା ପୁନଃ । ସ୍ଯାଚ୍ଛୌଚଂ ସର୍ଵଵାଲାନାମାଵିକାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୬.

ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବିଜ ଓ ତିଳ ବିଜର ଚେନା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା କରାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଉନ୍ନ ଓ ଭେଡ଼ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ।

ଆଵି କାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ମୃଦ୍ଭିରଦ୍ଭିର୍ଵିଧୀଯତେ। ଆଦ୍ଯନ୍ତଯୋସ୍ତୁ ଶୌଚାନାମଦ୍ଭିଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ପୁନଃ ।। ୧୬.

ସମସ୍ତ ଭେଡ଼କୁ ମାଟି ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଏ; ପବିତ୍ରତାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇବା ନିୟମ।

ତଥା କାର୍ପ୍ପାସିକାନାଞ୍ଚ ଭସ୍ମନା ସମୁଦାହୃତମ୍। ଫଲପୁଷ୍ପ ଶଲାକାନାଂ ପ୍ଲାଵନଞ୍ଚାଦ୍ଭିରିଷ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଏହିପରି, କପାସ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଭସ୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିୟମ ଅଛି; ଫଳ, ଫୁଲ ଓ କଠିଆ ହାତଲେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପାଣିରେ ଧୋଇବା ନିୟମ ଅଛି।

ସଂମାର୍ଜନଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଞ୍ଚ ଭୂମେଶ୍ଚୈଵୋପଲେପନମ୍। ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ବାହ୍ଯତୋ ଗ୍ରାମାଦ୍ଵାଯୁପୂତା ଵସୁନ୍ଧରା ।। ୧୬.

ଭୂମିକୁ ବୁହାଇବା, ପାଣି ଛିଟିବା ଓ ମାଟି ଲଗାଇବା ନିୟମ ଅଛି; ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରିଲା ପରେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଭୂମିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଧନୁଷ୍ମତ୍ପକ୍ଷିଣାଞ୍ଚୈଵ ମୃଦ୍ଭିଃ ଶୌଚଂ ଵିଧୀଯତେ। ଏଵମେଷ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ଶୌଚାନାଂ ଵିଧିରୁତ୍ତମଃ। ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୧୬.

ଧନୁ ଦ୍ୱାରା କାମ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ହାତଲେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୌଚ ପାଇଁ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଶୌଚ ନିୟମ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ଆଉ ଅଗ୍ରେ କହିବି, ମୋ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।

ପ୍ରାତର୍ଗୃହାତ୍ପଶ୍ଚିମଦକ୍ଷିଣେନ ଇଷୁକ୍ଷେପଞ୍ଚାକ୍ଷମାତ୍ରଂ ପଦଞ୍ଚ। କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପୁରୀଷଂ ଶିରୋଵଗୁଣ୍ଠ୍ଯ ନ ଚ ସ୍ପୃଶେତ୍ତତ୍ର ଶିରଃ କରେଣ ।। ୧୬.

ପ୍ରଭାତରେ ଘରରୁ ପଶ୍ଚିମ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଞ୍ଚ ତୀର ଦୂରରେ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଢାକି ନିଜ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଶୁଷ୍କୈସ୍ତୃଣୈର୍ଵା କାଷ୍ଠୈର୍ଵା ପତ୍ରୈର୍ଵେଣୁଦଲେନ ଵା। ମୃଣ୍ମଯୈର୍ଭାଜନୈର୍ଵାପି ତିରୋଧାଯ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୧୬.

ଶୁଖିଲା ଘାସ, କଠ, ପତ୍ର, ବାଁସ ଟୁକୁଡ଼ା କିମ୍ବା ମାଟି ଦେଇ ଭୂମିକୁ ଢାକିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଧୃତୋଦକମାଦାଯ ମୃତ୍ତିକାଞ୍ଚୈଵ ଵାଗ୍ଯତଃ। ଦିଵା ଉଦଙ୍ମୁଖଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ରାତ୍ରୌ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ ।। ୧୬.

ଉଠାଇଥିବା ପାଣି ଓ ମାଟି ନେଇ, ଚୁପ ରହି, ଦିନରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଓ ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣେନ ଚ ହସ୍ତେନ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵୈ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ଶୌଚଞ୍ଚ ଵାମହସ୍ତେନ ଗୁଦେ ତିସ୍ରସ୍ତୁ ମୃତ୍ତିକାଃ ।। ୧୬.

ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିବା ଓ ବାମ ହାତରେ ଗୁଦେ ଶୌଚ ପାଇଁ ତିନି ଟିଏ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଦଶ ଚାପି ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାମହସ୍ତକ୍ରମେଣ ତୁ । ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଵାପି ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତାନାଂ ପଞ୍ଚ ମୃତ୍ତିକାଃ ।। ୧୬.

ବାମ ହାତରେ ପରେ ପରେ ଦଶ ଟିଏ ମାଟି ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ଦୁଇ ଟିଏ ମାଟି ଆଉ ଲଗାଇ ମୋଟେ ପାଞ୍ଚ ଟିଏ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ମୃଦା ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦୌ ଚ ଆଚମ୍ଯ ଚ ଯଥାଵିଧି। ଆପସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଶ୍ଚୈଵ ସୂର୍ଯ୍ଯାଗ୍ନିପଵନାମ୍ଭସାମ୍ ।। ୧୬.

ମାଟି ଦେଇ ପାଦ ଧୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଚମନ କରି, ପାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ପାଣିକୁ ତିନି ଥର ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସନ୍ନିହିତଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତୀର୍ଥେ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ଅସତ୍କାର୍ଯଂ କାର୍ଯମେତୈର୍ଯଥାଵତ୍ପାଦଧାଵନମ୍ ।। ୧୬.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ତୀର୍ଥରେ ସଦା କମଣ୍ଡଳୁ ତୟାରି ରଖିବା ଉଚିତ; ଅସତ୍ କାମ କିମ୍ବା ସତ୍ କାମ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ।

ଆଚମନଂ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ଦେଵକାର୍ଯଂ ତତଃ ପରମ୍। ଉପଵାସ ସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟହସ୍ତେ ହ୍ଯୁଦାହୃତଃ ।। ୧୬.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଣି ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କର କାମ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ହାତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ନିୟମ।

ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମୁଦାହୃତମ୍। ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵାନଂ ଶ୍ଵପାକଂ ଵା ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସମାଚରେତ୍ ।। ୧୬.

ଅତି ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ନିୟମ; କୁକୁର କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳକୁ ଛୁଇଁଲେ 'ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର' ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ମାନୁଷାସ୍ଥୀନି ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଉପୋଷ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧିକାରଣମ୍ । ତ୍ରିରାତ୍ରମୁକ୍ତଂ ସସ୍ନେହମେକରାତ୍ରମତୋଽନ୍ଯଥା ।। ୧୬.

ମାନବ ହାଡ଼ ଛୁଇଁଲେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଘିଅ ସହିତ ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଥା ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

କାରସ୍କରାଃ ପୁଲିନ୍ଦାଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଧଶବରାଦଯ। ପୀତ୍ଵା ଚାପୋଭୂତିଲଯେ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଯୁଗନ୍ଧରାମ୍ ।। ୧୬.

ଚୋର, ପୁଲିନ୍ଦ, ଆନ୍ଧ ଓ ଶବର ମାନେ ପାଖରେ ଜଳ ପିଇବା କିମ୍ବା ଯୁଗନ୍ଧର ପାହାଡ଼କୁ ଯିବା ପରେ—

ସିନ୍ଧୋରୁତ୍ତରପର୍ଯ୍ଯନ୍ତଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯନ୍ତରେ ଶତମ୍। ପାପଦେଶାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ପାପରଧ୍ଯୁଷିତା ଜନୈଃ ।। ୧୬.

ସିନ୍ଧୁର ଉତ୍ତର ସୀମା ଓ ଦିବ୍ୟନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଞ୍ଚଳ ମନ୍ଦ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି—

ଶିଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଵର୍ଜିତା ଯେ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ଗତ୍ଵା ଦେଶାନପୁଣ୍ଯାଂସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଂ ପାପଂ ସମଶ୍ନୁତେ ।। ୧୬.

ଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁ ଅପବିତ୍ର ଦେଶକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଲାଗିଯାଏ।

ମନୋଵ୍ଯକ୍ତିରଥାଗ୍ନିଶ୍ଚ କାଲେ ଚୈଵୋପଲେପନମ୍। ଵିଖ୍ଯାପନଞ୍ଚ ଶୌଚାନାଂ ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାନମେଵ ଚ ।। ୧୬.

ମନର ଅଶୁଦ୍ଧି, ଅଗ୍ନି, କାଳ ଓ ମାଟି ଲଗାଇବା ମଧ୍ୟ ଶୌଚର ଉପାୟ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନିୟମ ଅଜ୍ଞାନ ସଦା ରହିଥାଏ।

ଅତୋନ୍ଯଥା ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ମୋହାଚ୍ଛୌଚସ୍ଯ ସଙ୍କରମ୍। ପିଶାଚାନ୍ ଯାତୁଧାନାଂଶ୍ଚ ଫଲଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୧୬.

ଏହି ନିୟମ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମୋହରେ ଯେଉଁଠି ଶୌଚ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଫଳ ପାଏ।

ଶୌଚମଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତିଷୁ ଜାଯତେ। ଅଯଜ୍ଞାଶ୍ଚୈଵ ପାପୋ ଵା ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତୋଽପି ଵା ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଚିତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଅଭାବ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଦେଶୀ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅପରାଧୀ, କିମ୍ବା ପଶୁର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଶୌଚେନ ମୋକ୍ଷଂ କୁର୍ଵାଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଵାସୀ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଶୁଚିକାମା ହି ଦେଵା ଵୈ ଦେଵୈରେତଦୁଦାହୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଶୁଚିତା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ; ଦେବତାମାନେ ଶୁଚିତାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଆନ୍ତି—ଏହି କଥା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି।

ବୀଭତ୍ସମଶୁଚିଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଜଯନ୍ତି ସୁରାଃ ସଦା। ତ୍ରୀଣି ଶୌଚାନି କୁର୍ଵନ୍ତି ନ୍ଯାଯତଃ ଶୁଭକର୍ମଣଃ ।। ୧୬.

ଦେବତାମାନେ ସଦା ଘୃଣିତ ଓ ଅଶୁଚି ଜିନିଷକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ନ୍ୟାୟରେ ଏବଂ ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ତିନି ପ୍ରକାର ଶୁଚିତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଯାତିଥେଯାଯ ଶୌଚଯୁକ୍ତାଯ ଧୀମତେ। ପିତୃଭକ୍ତାଯ ଦାନ୍ତାଯ ସାନୁକ୍ରୋଶାଯ ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୧୬.

ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଅତିଥି, ଶୁଚିତା ଓ ବୁଦ୍ଧିମତ୍, ପିତୃଭକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୟାଳୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ନ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି।