ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ସୋଽପି ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ଵୋଷଧୀଷୁ ଵୈ । ସ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵତ୍ସନ୍ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷଂ ମନୁମୀଶ୍ଵରଃ । ପୃଥୁର୍ଦୁଦୋହ ସସ୍ଯାନି ସ୍ଵତଲେ ପୃଥିଵୀଂ ତତଃ

ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ହରାଇଦେଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଏକ ଛୁଆଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ପୃଥୁ ତାହା ପରେ ପୃଥିବୀରୁ ଅନ୍ନ ଦୋହନ କଲେ।

ସସ୍ଯାନି ତେନ ଦୁଗ୍ଧାନି ଵୈନ୍ଯେନ ତୁ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ । ମନୁଞ୍ଚ ଚାକ୍ଷୁଷଂ କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସମ୍ପାତ୍ରେ ଚ ଭୂମଯେ । ତେନାନ୍ନେନ ତଦା ତା ଵୈ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସଦା

ବେନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରୁ ଅନ୍ନ ଦୋହନ ହେଲା; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ଛୁଆଁ ଓ ଭୂମିକୁ ପାତ୍ର କରି, ସେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସଦା ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ।

ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯତେ ଵାପି ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ଵତ୍ସଃ ସୋମସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍ତେଷାଂ ଦୋଗ୍ଧା ଚାପି ବୃହସ୍ପତିଃ

ପୁଣି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ସୋମ ଛୁଆଁ ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ।

ପାତ୍ରମାସୀତ୍ତୁ ଛନ୍ଦାଂସି ଗାଯତ୍ର୍ଯାଦୀନି ସର୍ଵଶଃ । କ୍ଷୀରମାସୀତ୍ତଦା ତେଷାଂ ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍

ପାତ୍ର ହେଲା ବେଦ ଛନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି; ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଲା ତପସ୍ୟା ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।

ପୁନଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଗଣୈଃ ପୁରନ୍ଦରପୁରୋଗମୈଃ । ସୌଵର୍ଣଂ ପାତ୍ରମାଦାଯ ଅମୃତଂ ଦୁଦୁହେ ତଦା । ତେନୈଵ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତେ ଚ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ

ପୁଣି ଦେବମାନେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସୁନାର ପାତ୍ର ନେଇ, ସେମାନେ ଅମୃତ ଦୋହନ କଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ନାଗୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯତେ ଦୁଗ୍ଧା ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ତଦା ମହୀ । ତେଷାଞ୍ଚ ଵାସୁକିର୍ଦୋଗ୍ଧା କାଦ୍ରଵେଯା ମହୌଜସଃ

ନାଗମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ବିଷ ଦୁଧ ଭାବେ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ବାସୁକି ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଦ୍ରବୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଛୁଆଁ ହେଲେ।

ନାଗାନାଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ତେନୈଵ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରା ମହାକାଯା ମହୋଲ୍ବଣାଃ । ତଦାହାରାସ୍ତଦାଚାରାସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯାସ୍ତୁ ସଦାଶ୍ରଯାଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାଗ ଓ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଦେହୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଆଚରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସଦା ଏହାରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଶ୍ରାମ(ଆମ)ପାତ୍ରେ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ତ୍ଵନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମିଯଂ ମହୀ । ଵତ୍ସଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ କୃତ୍ଵା ଯକ୍ଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଜନୈସ୍ତଥା ॥୨.୧.

ପୁଣି ଲାକ୍ ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୁପ୍ତ ଧନ ପାଇଁ ଦୋହନ ହେଲା; ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଛୁଆଁ କରି, ଯକ୍ଷ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଜନମାନେ ସହ।

୬୨.୧୮୨ ଦୋଗ୍ଧା ଚ ଜତୁନାଭସ୍ତୁ ପିତା ମଣିଵରସ୍ଯ ସଃ । ଯକ୍ଷାତ୍ମଜୋ ମହାତେଜା ଵଶୀ ସ ସୁମହାବଲଃ । ତେନ ତେ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୀତି ପରମର୍ଷିରୁଵାଚ ହ

ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ ଜଟୁନାଭ, ମଣିର ଠାକୁରଙ୍କ ପିତା; ସେ ଯକ୍ଷସନ୍ତାନ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶାନ୍ତ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏହିପରି ମହାର୍ଷି କହିଛନ୍ତି।

ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ବ୍ରହ୍ମୋପେତସ୍ତୁ ଦୋଗ୍ଧା ଵୈ ତେଷାମାସୀତ୍କୁବେରକଃ

ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ପୁଣିଥରେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତ କୁବେର ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।

ରକ୍ଷଃ ସୁମାଲୀ ବଲଵାନ୍କ୍ଷୀରଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ । କପାଲପାତ୍ରେ ନିର୍ଦୁଗ୍ଧା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ । ତେନ କ୍ଷୀରେଣ ରକ୍ଷାଂସି ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସୁମାଳୀ ଖୁନ୍ ଦୁଧ ଭାବରେ ଦୁହିଲେ, ଏବଂ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ସେ ଦୁଧକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲେ। ସେଇ ଦୁଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁପ୍ରକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ପଦ୍ମପାତ୍ରେ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ଵତ୍ସଂ ଚିତ୍ରରଥଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଚୀନ୍ ଗନ୍ଧାସ୍ତଥୈଵ ଚ

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପଦ୍ମପାତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛା କରି, ପୁଣିଥରେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳିଲା।

ତେଷାଂ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ପୁତ୍ରୋ ମୁନେଃ ଶୁଚିଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋଽତିବଲୋ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁଅ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଶୈଲୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯତେ ଦୁଗ୍ଧା ପୁନର୍ଦେଵୀ ଵସୁନ୍ଧରା । ତତ୍ରୌଷଧୀର୍ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ

ପାହାଡ଼ମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରେ ଆକାରସହିତ ଔଷଧି ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳିଲା।

ଵତ୍ସସ୍ତୁ ହିମଵାଂସ୍ତେଷାଂ ମେରୁର୍ଦୋଗ୍ଧା ମହାଗିରିଃ । ପାତ୍ରନ୍ତୁ ଶୈଲମେଵାସୀତ୍ତେନ ଶୈଲଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିମବତ୍ ବଛା ହେଲେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଥିଲା, ଏହିପରି ଶୈଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

ସ୍ତୂଯତେ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଭିଃ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ପଲାଶପାତ୍ରମାଦାଯ ଦୁଗ୍ଧଂ ଛିନ୍ନପ୍ରରୋହଣମ୍

ଗଛ ଓ ଲତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ପଳାଶ ପତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିରା ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଶାଖା ଦୁଧ ଭାବେ ମିଳିଲା।

କାମଧୁକ୍ ପୁଷ୍ପିତଃ ଶୈଲଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵତ୍ସୋ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ପୃଥିଵୀ ଭୂତଭାଵିନୀ

ଫୁଲିଥିବା ପାହାଡ଼ କାମନାପୂରଣ ଗାଈ ହେଲା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବଛା ହେଲା; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଭୂମି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।

ସୈଷା ଧାତ୍ରୀ ଵିଧାତ୍ରୀ ଚ ଧାରଣୀ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା । ଦୁଗ୍ଧା ହିତାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପୃଥୁନା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଚରାଚରସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ ॥୨.୧.

ଏହି ଭୂମି ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଧନ ଦେଉଥିବା; ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୁହିଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଚଳାଅଚଳ ଜଗତର ଆଧାର ଓ ଜନନୀ।

ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧମ୍ -

ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧ—

ସୂତ ଉଵାଚ ।। ଆସୀଦିଯଂ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ମେଦିନୀତି ପରିଶ୍ରୁତା। ଵସୁ ଧାରଯତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵସୁଧା ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ ।। ୨.

ସୂତ କହିଲେ: ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମେଦିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଧନ ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ ବସୁଧା ନାମ ହେଲା।

ଇଯଞ୍ଚାସୀତ୍ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ମେଦିନୀତି ପରିଶ୍ରୁତା। ଦୁହିତୃତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ପୃଥିଵୀତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତତଃ ।। ୨.

ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା, ମେଦିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପରେ ଝିଅ ଭାବ ପାଇ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଥିତା ପ୍ରଵିଭକ୍ତା ଚ ଶୋଭିତା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ସସ୍ଯାକରଵତୀ ରାଜ୍ଞା ପତ୍ତନାକରମାଲିନୀ। ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମାକୀର୍ଣା ରକ୍ଷିତା ତେନ ଧୀମତା ।। ୨.

ବିସ୍ତୃତ, ବିଭାଜିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଏହି ବସୁଧା, ଖେତ ଓ ସହର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା।

ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ରାଜାସୀଦ୍ଵୈନ୍ଯଃ ସ ନୃପସତ୍ତମଃ। ନମସ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଭୂତଗ୍ରାମେଣ ସର୍ଵଶଃ ।। ୨.

ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ବେନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ।

ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ମହାଭାଗୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ। ପୃଥୁରେଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ ସନାତନଃ ।। ୨.

ଯେମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କେବଳ ପୃଥୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ବଂଶଜ ଓ ସନାତନ।

ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ଚ ମହାଭାଗୈଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଦ୍ଭିର୍ମହଦ୍ଯଶଃ। ଆଦିରାଜା ନ ମସ୍କାର୍ଯଃ ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨.

ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ, ମହାନ ଯଶ ଚାହିଁ, ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁ ବେନ୍ୟଙ୍କୁ କଦାପି ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯୋଧୈରପି ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ପ୍ରାର୍ଥଯାନୈର୍ଜଯଂ ଯୁଧି। ଆଦିକର୍ତ୍ତା ନରାଣାଂ ଵୈ ନମସ୍ଯଃ ପୃଥୁରେଵ ହି ।। ୨.

ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ସେନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ପୃଥୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯୋ ହି ଯୋଦ୍ଧା ରଣଂ ଯାତି କୀର୍ତ୍ତଯିତ୍ଵା ପୃଥୁଂ ନୃପମ୍। ସ ଘୋରରୂପେ ସଂଗ୍ରାମେ କ୍ଷେମୀ ତରତି କୀର୍ତିମାନ୍ ।। ୨.

ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଜୟ ପାଇ ଯଶ ଲାଭ କରେ।

ଵୈଶ୍ଯୈରପି ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିସମାସ୍ଥିତୈଃ। ପୃଥୁରେଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ଵୃତ୍ତିଦାତା ମହାଯଶାଃ ।। ୨.

ବଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଋଷି ପୃଥୁ ବଣିକଙ୍କ କାମକୁ ଅନୁସରିଥିଲେ, ସେ ଅତି ମହାନ୍ ଏବଂ ଜୀବିକା ଦାତା ଥିବାରୁ ସେଉଁଠି ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।

ଏତେ ଵତ୍ସଵିଶେଷାଶ୍ଚ ଦୋଗ୍ଧାରଃ କ୍ଷୀରମେଵ ଚ। ପାତ୍ରାଣି ଚ ମଯୋକ୍ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୨.

ଏହି ବିଶେଷ ବଛାମାନେ, ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ, ଦୁଧ ଏବଂ ପାତ୍ର — ଏସବୁକୁ ମୁଁ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।