ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାହାରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା। ରାଷ୍ଟ୍ରମିଷ୍ଟମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଯଶସ୍କରମ୍ ।। ୧୬.

ବନ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଅନିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦସଙ୍କୀର୍ଣଂ ଜନ୍ତୁଵ୍ଯାପ୍ତମଥାପି ଵା। ପୂତିଗନ୍ଧାଂ ତଥା ଭୂମିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୬.

ଅସୁଖଦ, ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ଭୂମିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନଦ୍ଯଃ ସାଗରପର୍ଯ୍ଯନ୍ତା ଦ୍ଵାରଂ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ୍ଵତଃ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଵର୍ଜଯେଦ୍ ଦେଶଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଯୋଜନମ୍ ।। ୧୬.

ନଦୀରୁ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱାର ସହିତ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଉତ୍ତରେଣ ମହାନଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେନ ଚ କୈକଟାତ୍। ଦେଶସ୍ତ୍ରୈଶଙ୍କଵୋ ନାମ ଵର୍ଜିତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ।। ୧୬.

ମହାନଦୀର ଉତ୍ତର ଓ କୈକଟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ତ୍ରୈଶଙ୍କବ ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବର୍ଜିତ।

କାରଙ୍କରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସିନ୍ଧୋରୁତ୍ତରମେଵ ଚ। ପ୍ରନଷ୍ଟାଶ୍ରମଧର୍ମ୍ମାଶ୍ଚ ଵର୍ଜ୍ଯା ଦେଶାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।। ୧୬.

କାରଙ୍କରା, କଳିଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ନଗ୍ନାଦଯୋ ନ ପଶ୍ଯେଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵ ଵ୍ଯଯସ୍ଥିତମ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତୈସ୍ତୈର୍ଦୃଷ୍ଟାନି ନ ପିତୄନ୍ନ ପିତାମହାନ୍ ।। ୧୬.

ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏମାନେ ଦେଖିଲେ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ପିତାମହମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନଗ୍ନାଦୀନ୍ ଭଗଵନ୍ ସମ୍ଯଙ୍ମମାଦ୍ଯ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ। କଥଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଗ୍ର ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍ ।। ୧୬.

ଭଗବନ୍, ମୁଁ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରୁଛି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।

ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରଯୀସଂଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତିନିପ୍ରକାର ବେଦୀୟ ନିୟମ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ପରିତ୍ଯଜତି ଯୋ ମୋହାତ୍ତେ ଵୈ ନଗ୍ନା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ରଲୀଯତେ ନରୋ ଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିରାଲମ୍ବଶ୍ଚ ଯୋ ଵୃଷଃ ।। ୧୬.

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ମୋହରେ ଏହି ନିୟମକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟେଁ ରାସ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ବୃଷ ନିରାଶ୍ରୟ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଵୃଷଂ ଯଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋକ୍ଷମନ୍ଯତ୍ର ମାର୍ଗତି । ଵୃଷୋ ଵେଦସମସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଯୋ ଵୈ ସମ୍ଯଙ୍ନ ପଶ୍ଯତି ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ନିଜ ବୃଷକୁ ଛାଡି ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୟଠାରେ ଖୋଜିଥାଏ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ବୃଷକୁ ସମସ୍ତ ବେଦର ରୂପ ଭାବରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିନାହିଁ—

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଵୃଷଲାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ। ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ନିର୍ଜିତୈରସୁରୈସ୍ତଦା ।। ୧୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ବୃଷଳମାନେ—ପୁରାଣ କାଳରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତାହାପରେ ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

ପାଷଣ୍ଡଵୈକୃତସ୍ଥାନେ ନୈଷା ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା। ଦ୍ଵିଶ୍ରାଦ୍ଧକଶ୍ଚ ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥାଃ ଶାକ୍ଯା ପୁଷ୍ଟିକଲଂଶକାଃ ।। ୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ପାଷଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେଠି ସ୍ୱୟଂଭୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି କରିନାହାନ୍ତି; ଦ୍ୱିଶ୍ରାଦ୍ଧକ, ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ, ଶାକ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ଟିକଳଂଶକମାନେ—

ଯେ ଧର୍ମ୍ମଂ ନାନୁଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ତେ ଵୈ ନଗ୍ନାଦଯୋ ଜନାଃ। ଵୃଥାଜଟୀ ଵୃଥାମୁଦ୍ରୀ ଵୃଥାନଗ୍ନଶ୍ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକ; ଅନାବଶ୍ୟକ ଜଟାଧାରୀ, ଅନାବଶ୍ୟକ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ, ଅନାବଶ୍ୟକ ନଗ୍ନ ଦ୍ୱିଜ—

ଵୃଥାଵ୍ରତୀ ଵୃଥା ଜାପୀ ତେ ଵୈ ନଗ୍ନାଦଯୋ ଜନାଃ। କୁଲନ୍ଧମା ନିଷାଦାଶ୍ଚ ତଥା ପୁଷ୍ଟିଵିନାଶକାଃ ।। ୧୬.

ଅନାବଶ୍ୟକ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଜପ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକ; କୁଲନ୍ଧମା, ନିଷାଦ ଓ ପୁଷ୍ଟିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ।

କୃତକର୍ମ୍ମାକ୍ଷିତାସ୍ତ୍ଵେତେ କୁପଥାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଏଭିର୍ନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୧୬.

ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଓ ଜୁଆ ଖେଳୁଥିବା ଏମାନେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ପଥରେ ଅଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନଶ୍ଚ କୃତଘ୍ନଶ୍ଚ ନାସ୍ତିକା ଗୁରୁତଲ୍ପଗାଃ। ଦସ୍ଯଵଶ୍ଚ ନୃଶଂସାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନେନୈଵ ଵର୍ଜିତାଃ ।। ୧୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, କୃତଘ୍ନ, ନାସ୍ତିକ, ଗୁରୁର ଶୟନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଚୋର ଓ ନିର୍ଦୟ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପାପ କର୍ମ୍ମାଣଃ ସର୍ଵ୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍। ଦେଵଦେଵର୍ଷିନିନ୍ଦାଯାଂ ରତାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ ।। ୧୬.

ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ମଜା ପାଉଛନ୍ତି।

ଅସୁରାନ୍ ଯାତୁଧାନାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟମେଭିର୍ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯୁତ। ବ୍ରାହ୍ମଂ କୃତଯୁଗଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରେତା ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଏମାନେ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅସୁର ଓ ଯାତୁଧାନମାନେଙ୍କୁ ଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁଗକୁ କୃତ ଯୁଗ କୁହାଯାଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଗକୁ ତ୍ରେତା କୁହାଯାଏ।

ଵୈଶ୍ଯଂ ଦ୍ଵାପରମିତ୍ଯାହୁଃ ଶୂଦ୍ରଂ କଲିଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍ ପିତର ଊଚୁଃ ୧୬.

ବୈଶ୍ୟ ଯୁଗକୁ ଦ୍ୱାପର କୁହାଯାଏ, ଶୂଦ୍ର ଯୁଗକୁ କଳି ଯୁଗ କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ପିତୃପୁରୁଷମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଯୁଦ୍ଧାନି ଦ୍ଵାପରେ ନିତ୍ଯଂ ପାଷଣ୍ଡାଶ୍ଚ କଲୌ ଯୁଗେ। ଅପମାନାପଵିତ୍ରଶ୍ଚ କୁକ୍କୁଟୋ ଗ୍ରାମସୂକରଃ ।। ୧୬.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କଳି ଯୁଗରେ ଅନ୍ୟମତୀ ଲୋକ ଅଧିକ ହୁଏ; ଗ୍ରାମର କୁକୁଡ଼ି ଓ ଗ୍ରାମର ଶୁଅ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅପମାନଜନକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଶ୍ଵା ଚୈଵ ଦର୍ଶନାଦେଵ ହନ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ ସଂଶଯଃ। ଶାଵସୂତକସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘରୋଗିଭିରେଵ ଚ ।। ୧୬.

କୁକୁରକୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କୁକୁର, ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା ଜନନୀ, ଓ ଦୀର୍ଘ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ମଲିନୈଃ ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ନ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ କଥଞ୍ଚନ। ଅନ୍ନଂ ପଶ୍ଯେଯୁରେତେ ଵୈ ନୈତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଧଵ୍ଯକଵ୍ଯଯୋଃ ।। ୧୬.

ଅପବିତ୍ର ଓ ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେଉ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏମାନେ ଦେଖିଲେ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ରହିନାହିଁ।

ତତ୍ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଧାନାର୍ଥଂ ସଂସ୍କାରଶ୍ଵାପଦୋ ଭଵେତ୍। ହଵିଷାଂ ସଂହତାନାଂ ତୁ ପୂର୍ଵ୍ଵମେଵ ଵିଵର୍ଜିତମ୍। ମୃତ୍ସଂଯୁକ୍ତାଭିରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ ଚ ଵିଧୀଯତେ ।। ୧୬.

ଏମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଶବ ଅବଶେଷ ପରି ହୋଇଯାଏ; ହବି ଦେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଏକଠା କରାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ମାଟି ମିଶା ଜଳରେ ପବିତ୍ର କରିବା ନିୟମ ଅଛି।

ସିଦ୍ଧାର୍ଥକୈଃ କୃଷ୍ଣତିଲୈଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଵାପ୍ଯଵକୀରଣମ୍। ଗୁରୁସୂର୍ଯ୍ଯାଗ୍ନିଵସ୍ତୂନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଵାପି ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୬.

ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଓ କଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ଛିଟିବା କିମ୍ବା ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର।

ଆସନାରୂଢମାନେଷୁ ପାଦୋପହତମେଵ ଚ। ଅମେଧ୍ଯୈର୍ଜଙ୍ଗମୈର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଶୁଷ୍କଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚ ଯତ୍ ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ବସାଯାଇଛି, ପା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଯାଇଛି, ଅପବିତ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଛି, ଶୁଖା ଅଟୁ ଅଟୁ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଅସିତଂ ପରିଦୁଷ୍ଟଂ ଚ ତଥୈଵାଗ୍ରାଵଲେହିତମ୍। ଶର୍କରାକେଶପାଷାଣୈଃ କୀଟୈର୍ଯଚ୍ଚାପ୍ଯୁପଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ କଳା ହୋଇଯାଇଛି, ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାଟିଯାଇଛି, ଚିପି, କେଶ, ପଥର କିମ୍ବା ପୋକା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ପିଣ୍ଯାକମଥିତଂ ଚୈଵ ତଥା ତିଲଯଵାଦିଷୁ। ସିଦ୍ଧାକ୍ଷତାଶ୍ଚ ଯେ ଭକ୍ଷ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଲଵଣୀକୃତାଃ ।। ୧୬.

ପିଣ୍ୟାକ, ତିଳ, ଯବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲୁଣ ଦେଇ ତିଆରି ଚାଉଳ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକୁ ବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଵାସସା ଚାଵଧୂତାନି ଵର୍ଜ୍ଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି। ସନ୍ତି ଵେଦଵିରୋଧେନ କେଚିଦ୍ଵିଜ୍ଞାନମାନିନଃ ।। ୧୬.

କପଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବଦ୍ଧ; କିଛି ଲୋକ ବେଦ ବିରୋଧ କରି ଜ୍ଞାନ ଦାବି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ।

ଅଜଜ୍ଞପତଯୋ ନାମ ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଥା ରଜଃ। ଦଧି ଶାକଂ ତଥାଽଭକ୍ଷ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ତଂ ଚୈଵ ଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।। ୧୬.

ଯେଉଁମାନେ 'ଅଜଜ୍ଞପତି' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଧୂଳି ପରି; ଦହି, ଶାକ ଓ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।