ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କାରଣେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଭ୍ଯୋଽଥ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଵିଯୋଜଯତି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ତେଭ୍ଯୋ ଯୋଗେନ ଯୋଗଵିତ୍ ।। ୧୫.

କାରଣ ଓ ଗୁଣ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଯୋଗଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଥାଏ।

ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଗତିସ୍ଥାନଂ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ସଂଶଯଃ। ଆସନ୍ନଃ ସଦସନ୍ନୈଵ ନୈଵ କିଞ୍ଚିତ୍ ସ୍ଥିତ ଇତି ।। ୧୫.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚଳାଚଳ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ନିକଟ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଉଭୟ, କିଛି ଅଟୁଟ ରହି ନାହିଁ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦାନାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମାଣି ମେଧ୍ଯାନି ଵର୍ଜନୀଯାନି ଯାନି ଚ ।। ୧୬.

ଏବେ ମୁଁ ଦାନ ଓ ତାହାର ଫଳ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଯାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି।

ହିମପ୍ରପତନେ କୁର୍ଯ୍ଯାଦାହରେଦ୍ଵା ହିମନ୍ତତଃ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପରମଂ ହି ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ହିମ ପଡିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୀତ ଋତୁରୁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାର ଫଳ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନେ ହୋଇଛି।

ନକ୍ତନ୍ତୁ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ରାହୋରନ୍ଯତ୍ର ଦର୍ଶନାତ୍। ସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵେନାପି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୈ ରାହୁଦର୍ଶନେ ।। ୧୬.

ରାତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିଷେଧ, କିନ୍ତୁ ରାହୁ ଦେଖାଯିବା ଦିନ ଛଡ଼ି। ରାହୁ ଦେଖିଲେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଦରକାର, ଚାହେ ଏହାପାଇଁ ସମସ୍ତ ଧନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁ।

ଉପରାଗେ ନ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଃ ପଙ୍କେ ଗୌରିଵ ସୀଦତି। କୁର୍ଵାଣସ୍ତୂଦ୍ଧରେତ୍ପାପାନ୍ମଗ୍ନାନ୍ନୌରିଵ ସାଗରେ ।। ୧୬.

ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ମାଟିରେ ଗାଈ ଫସିଯିବା ପରି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏହା ପାପରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସାଗରରେ ନୌକା ଉପରେ ଉଠାଇବା ପରି ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ଵିଶ୍ଵଦେଵଞ୍ଚ ସୌମ୍ଯଞ୍ଚ ବହୁମାଂସପରଂ ହଵିଃ । ଵିଷାଣଂ ଵର୍ଜଯେତ୍ଖାଡ୍ଗମସୂଯାନାଶନାଯ ଵୈ ।। ୧୬.

ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ସୋମ ପାଇଁ ଅଧିକ ମାଂସ ଦେବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା ପଶୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଦ୍ୱେଷୀ ଓ ନାଶକ ପାଇଁ।

ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୈ ଵାର୍ଯ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ଦେଵେଶେନ ମହାତ୍ମନା। ପିବଞ୍ଛଚୀପତେଃ ସୋମଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମପତତ୍ପୁରା ।। ୧୬.

ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶଚୀଙ୍କ ପତିଙ୍କର ସୋମ ପିଇଥିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଶ୍ଯାମାକାସ୍ତୁ ତଥୋତ୍ପନ୍ନାଃ ପିତ୍ରର୍ଥମପି ପୂଜିତାଃ। ଵିପ୍ରୁଷସ୍ତସ୍ଯ ନାସାଭ୍ଯାମସକ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୬.

ଶ୍ୟାମାକ ଧାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ଆଦର ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ନାକରୁ ଝରିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ଏହିପରି ଲାଗିଥିଲା।

ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣଃ ଶୀତଲା ହୃଦ୍ଯା ମଧୁରାଶ୍ଚ ତଥେକ୍ଷଵଃ। ଶ୍ଯାମାକୈରିକ୍ଷୁଭିଶ୍ଚୈଵ ପିତୄଣାଂ ସାର୍ଵ୍ଵକାମିକମ୍। କୁର୍ଯ୍ଯାଦାଗ୍ରଯଣଂ ଯସ୍ତୁ ସ ଶୀଘ୍ରଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୬.

ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣ, ଶୀତଳା, ହୃଦ୍ୟା ଓ ମଧୁର ଇକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଶ୍ୟାମାକ ଓ ଇକ୍ଷୁ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଆଗ୍ରୟଣ କରିବେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ପାଇବେ।

ଶ୍ଯାମାକା ହସ୍ତିନାମା ଚ ପଟୋଲଂ ବୃହତୀଫଲମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଶିଖା ତୀଵ୍ରା କଷାଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଚ ।। ୧୬.

ଶ୍ୟାମାକ, ହସ୍ତିନାମା, ପଟୋଳ ଓ ବୃହତୀ ଫଳ; ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଚୁଡ଼ା, ଏସବୁ ଭଲ ତିକ୍ତ ଓ କଷାୟ।

ଏଵମାତୀନି ଚାନ୍ଯାନି ସ୍ଵାଦୂନି ମଧୁରାଣି ଚ । ନାଗରଂ ଚାତ୍ର ଵୈ ଦେଯଂ ଦୀର୍ଘମୂଲକମେଵ ଚ ।। ୧୬.

ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ମଧୁର ଓ ସ୍ୱାଦୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ଉପରେ ଆଦା ଓ ଦୀର୍ଘ ମୂଳ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵଂଶୀକରୀରାଃ ସୁରସାଃ ସର୍ଜ୍ଜକଂ ଭୂସ୍ତୃଣାନି ଚ। ଵର୍ଜନୀଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୬.

ବାଂଶ ମୂଳ, ସୁରସା, ସର୍ଜ୍ଜକ ଓ ଭୂତୃଣ ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବର୍ଜନୀୟ। ଏହି ସବୁ ନିତ୍ୟ ନିଷେଧ ମନେ କରିବାକୁ ମୁଁ କହୁଛି।

ଲଶୁନଂ ଗୃଞ୍ଜନଞ୍ଚୈଵ ପଲାଣ୍ଡୁଃ ପିଣ୍ଡମୂଲକମ୍। କରମ୍ଭାଦ୍ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ହୀନାନି ରସଗନ୍ଧତଃ ।। ୧୬.

ଲଶୁନ, ଧନିଆ, ପିଆଜ, ମୂଳା ଓ କରମ୍ଭା ପରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରସ ଓ ଗନ୍ଧରେ ତଳ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ଵର୍ଜ୍ଯାନି କାରଣଞ୍ଚାତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯତେ। ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ନିର୍ଜିତସ୍ଯ ବଲେଃ ସୁରୈଃ ।। ୧୬.

ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବର୍ଜନୀୟ। କାହିଁକି ଏହିପରି ହେଉଛି, ଏହାର କାରଣ ଏଠି କହାଯାଉଛି: ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ବଳି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ।

ଵ୍ରଣେଭ୍ଯୋ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତୋ ଵୈ ପତିତା ରକ୍ତବିନ୍ଦଵଃ। ତତ ଏତାନି ଵର୍ଜ୍ଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୬.

ତାଙ୍କ ଘାଉରୁ ଝରିଥିବା ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ଏହିପରି ପଡ଼ିଥିଲା। ତେଣୁ ଏସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ବର୍ଜନୀୟ।

ଅଥ ଵେଦୋକ୍ତନିର୍ଯାସାନ୍ ଲଵଣାନ୍ଯୂଷରଣାନି ଚ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମ୍ମଣି ଵର୍ଜ୍ଯାନି ଯାଶ୍ଚ ନାର୍ଯୋ ରଜସ୍ଵଲାଃ ।। ୧୬.

ବେଦ ଉକ୍ତ ନିର୍ୟାସ, ଲୁଣ ଓ ଖାରା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବର୍ଜନୀୟ।

ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ଫେନିଲଂ ଚୈଵ ତଥା ଵୈ ପଲ୍ଵଲୋଦକମ୍। ନ ଲଭେଦ୍ଯତ୍ର ଗୌସ୍ତୃପ୍ତିଂ ନକ୍ତଂ ଯଚ୍ଚୈଵ ଗୃହ୍ଯତେ ।। ୧୬.

ଯେଉଁ ପାଣି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଝାଗା ଅଛି କିମ୍ବା ପୋଖରୀରୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଗାଈ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ, କିମ୍ବା ରାତିରେ ଆଣାଯାଇଛି, ସେହି ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଆଵିକଂ ମାର୍ଗମୌଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ସର୍ଵ୍ଵମେକଶଫଂ ଚ ଯତ୍। ମାହିଷଞ୍ଚାମରଞ୍ଚୈଵ ପଯୋ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଵିଜାନତା ।। ୧୬.

ମେଉଁ, ବନ୍ୟ ପଶୁ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଏକ ଖୁର ଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁ, ମହିଷ ଓ ଚମରୀଙ୍କ ଦୁଧ ଜଣା ଲୋକଙ୍କୁ ବର୍ଜନୀୟ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ ଦେଶାନ୍ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ନ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ଯୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶୌଚାଶୌଚଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୧୬.

ଏବେ ମୁଁ କହିବି, କେଉଁ ଦେଶ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କରିବା, ଶୁଚି ଅଶୁଚି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାହାରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା। ରାଷ୍ଟ୍ରମିଷ୍ଟମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଯଶସ୍କରମ୍ ।। ୧୬.

ବନ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଅନିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦସଙ୍କୀର୍ଣଂ ଜନ୍ତୁଵ୍ଯାପ୍ତମଥାପି ଵା। ପୂତିଗନ୍ଧାଂ ତଥା ଭୂମିଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୬.

ଅସୁଖଦ, ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ଭୂମିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନଦ୍ଯଃ ସାଗରପର୍ଯ୍ଯନ୍ତା ଦ୍ଵାରଂ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ୍ଵତଃ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଵର୍ଜଯେଦ୍ ଦେଶଂ ସର୍ଵ୍ଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଯୋଜନମ୍ ।। ୧୬.

ନଦୀରୁ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱାର ସହିତ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଉତ୍ତରେଣ ମହାନଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେନ ଚ କୈକଟାତ୍। ଦେଶସ୍ତ୍ରୈଶଙ୍କଵୋ ନାମ ଵର୍ଜିତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣି ।। ୧୬.

ମହାନଦୀର ଉତ୍ତର ଓ କୈକଟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ତ୍ରୈଶଙ୍କବ ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବର୍ଜିତ।

କାରଙ୍କରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସିନ୍ଧୋରୁତ୍ତରମେଵ ଚ। ପ୍ରନଷ୍ଟାଶ୍ରମଧର୍ମ୍ମାଶ୍ଚ ଵର୍ଜ୍ଯା ଦେଶାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।। ୧୬.

କାରଙ୍କରା, କଳିଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ନଗ୍ନାଦଯୋ ନ ପଶ୍ଯେଯୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵ ଵ୍ଯଯସ୍ଥିତମ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତୈସ୍ତୈର୍ଦୃଷ୍ଟାନି ନ ପିତୄନ୍ନ ପିତାମହାନ୍ ।। ୧୬.

ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏମାନେ ଦେଖିଲେ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ପିତାମହମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନଗ୍ନାଦୀନ୍ ଭଗଵନ୍ ସମ୍ଯଙ୍ମମାଦ୍ଯ ପରିପୃଚ୍ଛତଃ। କଥଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଗ୍ର ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍ ।। ୧୬.

ଭଗବନ୍, ମୁଁ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ଓ ଏହାପରି ଲୋକମାନେ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରୁଛି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।

ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରଯୀସଂଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୬.

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତିନିପ୍ରକାର ବେଦୀୟ ନିୟମ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ପରିତ୍ଯଜତି ଯୋ ମୋହାତ୍ତେ ଵୈ ନଗ୍ନା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ରଲୀଯତେ ନରୋ ଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିରାଲମ୍ବଶ୍ଚ ଯୋ ଵୃଷଃ ।। ୧୬.

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ନଗ୍ନ ସନ୍ୟାସୀ ମୋହରେ ଏହି ନିୟମକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟେଁ ରାସ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ବୃଷ ନିରାଶ୍ରୟ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।