ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସିଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରୀତିଜନନୈଃ ପାପା ନାଞ୍ଚ ଭଯଙ୍କରୈଃ। ଲେଲିହାନୈର୍ମହାଭୋଗୈ ରକ୍ଷିତନ୍ତୁ ଦିଵାନିଶମ୍ ।। ୧୫.

ସେଠା ଦିନ ରାତି ମହାନ ଫଣିଅଳି ସାପମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାପୀମାନେଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ନାମ୍ନା କନକନନ୍ଦୀତି ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷି ଗଣସେଵିତମ୍। ତତ୍ର ସ୍ରାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାନ୍ତି କାମଚାରା ଵିହଙ୍ଗମାଃ ।। ୧୫.

କନକନନ୍ଦୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠର ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଦେବଋଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଇଚ୍ଛାମତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଦତ୍ତଂ ଚାପି ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ଋଣୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତଦା ସ୍ନାତ୍ଵା ନିକ୍ଷିଣୋତି ନରୋତ୍ତମଃ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନି। ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ତିନୋଟି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ତୀରେ ତୁ ସରସସ୍ତତ୍ର ଦେଵସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍। ଆରୁହ୍ଯ ତଜ୍ଜପଂସ୍ତତ୍ର ସିଦ୍ଧୋ ଯାତି ଦିଵଂ ତତଃ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ସରୋବର ତୀରେ ଦେବତାଙ୍କର ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ଅଛି। ସେଠାକୁ ଚଢ଼ି ଜପ କରିଲେ, ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ସେଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।

ଉତ୍ତରଂ ମାନସଂ ଗତ୍ଵା ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ।। ୧୫.

ଉତ୍ତର ମାନସକୁ ଯାଇଲେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାବଲମ୍। କାମାନ୍ ସ ଲଭତେ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ମୋକ୍ଷୋପାଯଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଏବଂ ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ସବୁବେଳେ ମିଳେ।

ମାନସେ ସରସି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଦୃଶ୍ଯତେ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତା ମହାଭାଗା ହ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵିରାଜତେ ।। ୧୫.

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନସ ସରୋବରରେ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ: ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵୀ ସୋମପାଦାଚ୍ଚ୍ଯୁତା ଭୁଵି। ଆକାଶେ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ତୋରଣଂ ସୂର୍ଯ୍ଯସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୧୫.

ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ସୋମଙ୍କର ପାଦରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ଜାମ୍ବୂନଦମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମିଵାଯତମ୍। ଯତଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ଭୂଯଃ ପୂର୍ଵ୍ଵସାଗରମନ୍ତିମମ୍ ।। ୧୫.

ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱାର, ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ପରି ବିଶାଳ, ଯାଠାରୁ ନଦୀ ପୁଣି ପୂର୍ବ ଏବଂ ଶେଷ ସାଗରକୁ ବହିଯାଏ।

ପାଵନୀ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ଵିଶେଷତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଚ ସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଉଭୌ ମାନସସନ୍ନିଭୌ। ସାଗରଂ ପଶ୍ଚିମଂ ଯାତି ଦିଵ୍ଯସିନ୍ଧୁର୍ନଦୀଵରଃ ।। ୧୫.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ, ମାନସ ସମାନ ହୋଇ, ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ବହେ। ଦିବ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ସମସ୍ତ ନଦୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପର୍ଵ୍ଵତୋ ହିମଵାନ୍ନାମ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଆଯତୋଽଶୀତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଏହା ଅସୀ ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସିଦ୍ଧଚାରଣସଙ୍କୀର୍ଣଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ। ତତ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ ରମ୍ଯା ସୁଷୁମ୍ନା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ।। ୧୫.

ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ଭରିଥିବା, ସେମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସେଠାରେ ସୁଷୁମ୍ନା ନାମକ ମନୋହର ପୋକରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍ର ଜାତସ୍ତୁ ଜୀଵତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଭଵତି ଚାନନ୍ତ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଂ ମହୋଦଯମ୍। ତାରଯେଚ୍ଚ ଯଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦଶପୂର୍ଵ୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ, ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହିମଵତୋ ଗଙ୍ଗା ପୁଣ୍ଯା ଚ ସର୍ଵ୍ଵତଃ। ସମୁଦ୍ରଗାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵେ ପୁଣ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୧୫.

ହିମବନ୍ତର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ, ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର।

ଏଵମାଦିଷୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେଦ୍ବୁଧଃ । ପୂତୋ ଭଵତି ସ୍ନାତ୍ଵା ନୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୫.

ଏପରି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଇଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଦାନ କରିଲେ, ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ଶୈଲସାନୁଷୁ ତୁଙ୍ଗେଷୁ କନ୍ଦରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ। ଉପହ୍ଵରନିତମ୍ବେଷୁ ତଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ ।। ୧୫.

ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ, ଗହ୍ବର ଓ ଗୁହା, ଉପତ୍ୟକାର କୋଳ ଓ ଝରଣା ପାଖରେ।

ପୁଲିନେଷ୍ଵାପଗାନାଂ ଚ ତଥୈଵ ପ୍ରଭଵେ ଯୁଗେ। ମହୋଦଧୌ ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ସଙ୍ଗମେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ।। ୧୫.

ନଦୀର କୂଳ, ତାହାର ଉତ୍ସ, ବଡ଼ ସାଗର, ଗୋଖାଟି, ସଂଗମ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ।

ଅସଂସୃଷ୍ଟୋପଲିପ୍ତାସୁ ହୃଦ୍ଯାସୁ ସୁରଭୀଷୁ ଚ। ଗୋମଯେନୋପଲିପ୍ତେଷୁ ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ ।। ୧୫.

ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଦୂର, ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ଗୋମୟ ଲେପିଥିବା ଏବଂ ନିଜେ ଘରରେ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମଥୈତେଷୁ ନିତ୍ଯମେଵ ଯଥାଵିଧି। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦିଶଂ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵକାମଚିକୀର୍ଷଵଃ ।। ୧୫.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଦିଗକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ।

ଏଵମେତେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଏଵମେଵ ତୁ ମେଧାଵୀ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୫.

ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କରି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।

ତ୍ରୈଵର୍ଣ୍ଯେ ଵିହିତେ ସ୍ଥାନେ ଧର୍ମ୍ମଵର୍ଣାଶ୍ରମେ ତଥା। କୋପସ୍ଥାନସ୍ଯ ସଂତ୍ଯାଗାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପିତୃପୂଜନମ୍ ।। ୧୫.

ତିନି ଜାତି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମରେ, କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ପିତୃପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ତୀର୍ଥାନ୍ଯନୁସରନ୍ ଧୀରଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। କୃତପାପଶ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେତ କିଂ ପୁନଃ ଶୁଭକର୍ମ୍ମକୃତ୍ ।। ୧୫.

ଉତ୍ସାହୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ତୀର୍ଥ ଅନୁସରଣ କରି ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; ନିଜେ ଭଲ କାମ କରୁଥିଲେ ତାହା ଅଧିକ।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଂ ନ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ କୁଦେଶେ ନ ଚ ଜାଯତେ। ସ୍ଵର୍ଗୀ ଭଵତି ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ମୋକ୍ଷୋପାଯଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି ।। ୧୫.

ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ବର୍ଗୀୟ ହୁଏ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ମିଳେ।

ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପାପ୍ମାନୋ ନାସ୍ତିକାଃ ସ୍ଥିତସଂଶଯାଃ। ହେତୁଦ୍ରଷ୍ଟା ଚ ପଞ୍ଚୈତେ ନ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ର୍ନୁତେ ।। ୧୫.

ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ପାପୀ, ନାସ୍ତିକ, ସନ୍ଦେହରେ ଅଟୁଟ, କାରଣ ଖୋଜୁଥିବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଜନ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

ଗୁରୁତୀର୍ଥେ ପରା ସିଦ୍ଧିସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ତୀର୍ଥପରଂ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ସନାତନମ୍ ।। ୧୫.

ଗୁରୁତୀର୍ଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି, ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ; ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଏହି ସନାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ତୀର୍ଥ।

ଉପଵାସାତ୍ପରଂ ଧ୍ଯାନମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ନିଵର୍ତ୍ତନମ୍। ଉପଵାସନିବଦ୍ଧା ହି ପ୍ରାଣୈରିହ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୧୫.

ଉପବାସ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବାରଣ; ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ଏଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ବନ୍ଧାଯାଏ।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମୌ କୃତ୍ଵା ଵିଷଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ବୁଦ୍ଧିଂ ମନସି ସଂଯମ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ତୁ ନିଵର୍ତ୍ତନମ୍ ।। ୧୫.

ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ସମ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷୟରୁ ଦୂର କରି, ବୁଦ୍ଧିକୁ ମନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତର ନିବାରଣ ହୁଏ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ପୁନର୍ଵିଦ୍ଧି ମୋକ୍ଷୋପାଯମସଂଶଯମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ମନୋ ଘୋରଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍ ।। ୧୫.

ପ୍ରତ୍ୟାହାରକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଭାବିବା; ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ମନ ଭୟଙ୍କର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ ମନର କ୍ରିୟା।

ଅନାହାରାତ୍କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଵିଦ୍ଯାଦନଶନଂ ତପଃ। ନିଗ୍ରହାଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନସୋ ରମ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଜାଯତେ ।। ୧୫.

ଖାଇବା ଛାଡ଼ିଲେ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଉପବାସକୁ ତପସ୍ୱି ଭାବିବା; ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ ଶୁଭ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।