ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପିତୄଣାଂ ଦୁହିତା ଯୋଗା ଗନ୍ଧକାଲୀତି ଵିଶ୍ରୁତା। ଚତୁର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାଂଶଃ ପରାଶରକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। ୧୫.

ପିତୃମାନେଙ୍କ କନ୍ୟା ଯୋଗା, ଗନ୍ଧକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଓ ପରାଶର କୁଳର ଗୌରବ।

ଵ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେକଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତୁ ଵେଦଂ ଧୀମାନ୍ ମହାମୁନିଃ। ମହାଯୋଗଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୋ ଵ୍ଯାସଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୫.

ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାମୁନି ଏକ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ। ସେ ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ଅଚ୍ଛୋଦକଂ ନାମ ସରୋ ଯତ୍ରାଚ୍ଛୋଦା ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତା । ମତ୍ସ୍ଯଯୋନୌ ପୁନର୍ଜାତା ନିଯୋଗାଦ୍ଵାରଣେନ ତୁ ।। ୧୫.

ଏଠି ଅଛୋଦକ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଛୋଦା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯା ଯତ୍ରାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ। ସକୃଦ୍ଦତ୍ତଂ ତୁ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତସ୍ଯାଂ ଯୋଗ ସମାଧାନେ ଦତ୍ତଂ ଯୁଗପଦୁଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ସେଠି ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ଏକଥର ଦିଆ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ। ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଦିଆ ଦାନ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

କୁବେରତୁଙ୍ଗେ ଵ୍ଯାମୋଚ୍ଚେ ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥେ ତଥୈଵ ଚ। ପୁଣ୍ଯଃ ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦଦ୍ଯାଛ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

କୁବେର ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚତା, ଓ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଲେ ଅନନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ସିଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସେଵିତା ନିତ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନାକୃତାତ୍ମଭିଃ। ଅନିଵର୍ତ୍ତନଂ ତୁ ନନ୍ଦାଯାଂ ଵେଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେ ଦିଶି ।। ୧୫.

ଏଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନନ୍ଦାରେ, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗର ବେଦୀରେ, ପ୍ରତିବାପସ୍ରତି ନାହିଁ।

ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁ ଵୈ ଜୁଷ୍ଟଂ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତ୍ତତେ। ମହାଲଯେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମହାଦେଵେନ ଧୀମତା ।। ୧୫.

ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରିୟ। ଏଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନି ଫେରିବା ନାହିଁ। ମହାଲୟରେ ଧୀର ମହାଦେବ ନିଜ ପଦ ରଖିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯାଲଯେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଏକପାଦେନ ଈଶ୍ଵରଃ। ନୀହାରଶ୍ଚ ଯୁଗଂ ଦିଵ୍ଯମୁମାତୁଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତଂ ଜଲମ୍ ।। ୧୫.

ଦେବୀଙ୍କ ଆଳୟରେ ଈଶ୍ୱର ଏକ ପା ଉପରେ ଦଣ୍ଡ କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ କୁହୁଡ଼ ପରି ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଅଛି।

ଉମା ତୁଙ୍ଗେ ଭୃଗୋସ୍ତୁଙ୍ଗେ ବ୍ରହ୍ମତୁଙ୍ଗେ ମହାଲଯେ। କାଦ୍ରଵତ୍ଯାଂ ଚ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଂ ଗୁହାଯାଂ ଵାମନସ୍ଯ ଚ ।। ୧୫.

ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ଭୃଗୁ ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ମହାଲୟ, କାଦ୍ରବତୀ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ।

ଗତ୍ଵା ଚୈତାନି ପୂତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯମେଵ ଚ। ଜପୋ ହୋମସ୍ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ଯତ୍କିଚିତ୍ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଯଜନ୍ତେ ଵୈ ଗୁରୁଭକ୍ତାଃ ଶତଂ ସମାଃ । ଏଵମାଦୀନି ସଦ୍ଯସ୍ତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସତ୍ଫଲ୍ମ୍ ।। ୧୫.

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଫଳ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।

କୁମାରଧାରା ତତ୍ରୈଵ ଦୃଷ୍ଟା ପାପପ୍ରଣାଶନୀ। ଯାନାସନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯତ୍ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ କୁମାରଧାରା ନାମକ ଝରଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଏଠାରେ ଯେକୌଣସି ଆସନ କିମ୍ବା ଯାନ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଏ।

କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତୀର୍ଥଂ କାଲସର୍ପିରିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା ।। ୧୫.

କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏହି ମହାତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତୀର୍ଥଂ କାଲସର୍ପିରିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା ।। ୧୫.

କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏହି ମହାତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅକ୍ଷଯଂ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶାଲଗ୍ରାମସମନ୍ତତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମକୃତାତ୍ମନା ।। ୧୫.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଚାରିପାଖରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିପାରିବେ।

ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶୋ ହ୍ଯଶିଷ୍ଟାନାଂ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ଚ ନିଵେଶନମ୍ । ତତ୍ର ଚୈଵ ହ୍ରଦେ ପୁଣ୍ଯେ ଦିଵ୍ଯୋ ଵୈ ନାଗରାଡ୍ ଯତଃ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିବାସ ଅଛି; ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦରେ ଦେବୀୟ ନାଗରାଜ ବାସ କରନ୍ତି।

ପିଣ୍ଡଂ ଗୃହ୍ଣାତି ହିସତାଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯସତାଂ ହି ସଃ। ଅତିପ୍ରଦୀପ୍ତୈର୍ଭୁଜଗୈର୍ଭୋକ୍ତୁମନ୍ନଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ସେ ନାଗରାଜ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କର ପିଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ନେନାହିଁ; ଏଠାରେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗମାନେ ଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଧର୍ମସ୍ତୀର୍ଥଯୋରନଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଦେଵଦାରୁଵନେ ଚାପି ଚାରଯେସ୍ତଂ ନିଦର୍ଶନମ୍ ।। ୧୫.

ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଦେବଦାରୁ ଅଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଛି।

ଵିଧୂତାନି ତୁ ପାପାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସୁକୃତାତ୍ମନା । ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କର ପାପଗୁଡିକ ଏଠାରେ ଦୂର ହୁଏ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଭାଗୀରଥୀ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ସଦା ଅକ୍ଷୟତା ଘୋଷିତ।

କାଲଞ୍ଜରେ ଦଶାର୍ଣାଯାଂ ନୈମିଷେ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲେ। ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ନଗର୍ଯାଂ ତୁ ଦେଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତୁ ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୫.

କାଳଞ୍ଜର, ଦଶାର୍ଣ୍ଣା, ନୈମିଷ, କୁରୁଜଙ୍ଗଳ ଓ ବାରାଣସୀ ନଗରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯାଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ତସ୍ଯାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୈତେଷୁ ପୂତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ।

ତପୋ ହୋମସ୍ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍। ଲୌହିତ୍ଯେ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଣଵେଦ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୫.

ଲୌହିତ୍ୟ, ବୈତରଣୀ ଓ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣବେଦୀରେ କରାଯାଇଥିବା ତପ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ମହାଫଳ ଦିଏ।

ସକୃଦେଵ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଭିଃ। ଗଯାଯାଂ ଧର୍ମପୃଷ୍ଠେ ଚ ସରସି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଥା ।। ୧୫.

ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଗୟା, ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ।

ଗଯାଯାଂ ଗୃଧ୍ରକୂଟେ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦତ୍ତଂ ମହାଫଲମ୍। ହିମଞ୍ଚ ପତତେ ତତ୍ର ସମନ୍ତାତ୍ ପଞ୍ଚଯୋଜନମ୍ ।। ୧୫.

ଗୟା ଓ ଗୃଧ୍ରକୂଟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ; ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ହିମପତନ ହୁଏ।

ଭରତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେଽରଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ପଦଂ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁଷା ।। ୧୫.

ଭରତଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ମତଙ୍ଗଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଖ୍ଯାପିତଂ ଧର୍ମ୍ମସର୍ଵ୍ଵସ୍ଵଂ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍। ଏଵଂ ପଞ୍ଚଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍। ଯସ୍ମିନ୍ପାଣ୍ଡୁଵିଶାଲେତି ତୀର୍ଥଂ ସଦ୍ଯୋ ନିଦର୍ଶନମ୍ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ପଞ୍ଚବନ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡୁବିଶାଳ ନାମକ ତୀର୍ଥ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଛି।

ତୁଲାମାନୈସ୍ତଥା ଚାପୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା। ଉନ୍ମଜ୍ଜନ୍ତି ତଥା ଲଗ୍ନେ ଯେ ଵୈ ପାପକୃତୋ ଜନାଃ ।। ୧୫.

ତୁଳା, ଧନୁଷ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ସଠିକ ସମୟରେ ଉତ୍ତୋଳିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତୃତୀଯାଯାଂ ତଥା ପାଦେ ନିଃସ୍ଵରେ ପାଵମଣ୍ଡଲେ। ମହାହ୍ରଦେ ଵୈ କୌଶିକ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ମହାଫଲମ୍ ।। ୧୫.

ତୃତୀୟ ପାଦରେ, ପାବମଣ୍ଡଳ ନାମକ ଦେବତାହୀନ ସ୍ଥାନରେ, କୌଶିକୀ ମହାହ୍ରଦରେ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମହାଦେଵେନ ଧୀମତା। ବହୂନ୍ଦଵେଯୁଗାଂସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍ ।। ୧୫.

ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠ ଉପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ପାଦ ରଖିଥିଲେ, ଅନେକ ଦେବଯୁଗ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।