ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵତଶ୍ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ପୁଣ୍ଯଂ ସନତ୍କୁମାରସ୍ଯ ଯୋଗେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ତିଲାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ପିତୄଣାଂ ଵୈ ସଦାଽକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

ଚାରିପଟେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିଶେଷ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହା ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। କୁହାଯାଏ, ସେଠି ତିଳ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ଓଜସେ ଚାକ୍ଷଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଧର୍ମରାଜନିଵେଶନେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦତ୍ତମମାଵସ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୫.

ଶକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ପୁନଃ ସନ୍ନିହିତାନାଂ ଵୈ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ। ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତତ୍ର ସତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵନୃଣୋ ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ପୁନି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମ୍ମିଳିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କରିଲେ ଏକ ସତ୍ପୁତ୍ର ପିତୃରୁଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଵିନଶନେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପ୍ଲକ୍ଷପ୍ରଶ୍ରଵଣେ ତଥା। ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ ।। ୧୫.

ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ନିଶ୍ୱାନ୍ତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନ, ପ୍ଲକ୍ଷ ପ୍ରଶ୍ରବଣ, ସରସ୍ୱତୀ ଉପରେ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ—

ଦେଯମୋଙ୍କାରପଠନୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା। ସର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଗଙ୍ଗ୍ଯାଂ ମୈନାକେ ଚ ନଗୋତ୍ତମେ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବେ, ସେଠି ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଓ ମେନାକ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ଯମୁନାପ୍ରଭଵେ ଚୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅତ୍ଯୁଷ୍ଣାଶ୍ଚାତିଶୀତାଶ୍ଚ ଆପସ୍ତତ୍ର ନିଦର୍ଶନମ୍ ।। ୧୫.

ଯମୁନା ନଦୀର ଉତ୍ସରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠି ଅତି ତାପ୍ତ ଓ ଅତି ଶୀତଳ ଜଳ ଏହି ଚିହ୍ନ।

ଯମସ୍ଯ ଭଗିନୀ ପୁଣ୍ଯା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଦୁହିତା ତଥା। ତତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ତଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୃଭିଃ ପୂର୍ଵକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୧୫.

ଯମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଭଉଣୀ ଏବଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ତିନି। ସେଠି ପିତୃମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଗୁଣଗାନ କରିଥିଲେ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ।

ବ୍ରହ୍ମାନୁଗହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ। ତସ୍ମିନ୍ ହି ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯଂ ଜପହୋମତପାଂସି ଚ ।। ୧୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିବା ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ। ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜପ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା ଅନନ୍ତ।

ସ୍ଥାଣୁଭୂତଶ୍ଚରଂସ୍ତତ୍ର ଵସିଷ୍ଠୋ ଵୈ ମହାତପାଃ। ଅଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପାଦପା ମଣିଚର୍ଚ୍ଚିତାଃ ।। ୧୫.

ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ମହାତପସ୍ବୀ ଥମ୍ବା ପରି ଅଚଳ ହୋଇଥିଲେ। ଆଜିଯାଏ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସଜା ଗଛଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଏ।

ତୁଲା ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶିନୀ। ଯଯା ଵୈ ତୁଲିତଂ ଵିପ୍ରୈସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ଏକ ତୁଳା ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ତୁଳାରେ ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଜଣାନ୍ତି।

ପିତୄଣାଂ ଦୁହିତା ଯୋଗା ଗନ୍ଧକାଲୀତି ଵିଶ୍ରୁତା। ଚତୁର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାଂଶଃ ପରାଶରକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। ୧୫.

ପିତୃମାନେଙ୍କ କନ୍ୟା ଯୋଗା, ଗନ୍ଧକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଓ ପରାଶର କୁଳର ଗୌରବ।

ଵ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେକଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତୁ ଵେଦଂ ଧୀମାନ୍ ମହାମୁନିଃ। ମହାଯୋଗଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୋ ଵ୍ଯାସଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୫.

ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାମୁନି ଏକ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ। ସେ ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ଅଚ୍ଛୋଦକଂ ନାମ ସରୋ ଯତ୍ରାଚ୍ଛୋଦା ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତା । ମତ୍ସ୍ଯଯୋନୌ ପୁନର୍ଜାତା ନିଯୋଗାଦ୍ଵାରଣେନ ତୁ ।। ୧୫.

ଏଠି ଅଛୋଦକ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଛୋଦା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯା ଯତ୍ରାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ। ସକୃଦ୍ଦତ୍ତଂ ତୁ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତସ୍ଯାଂ ଯୋଗ ସମାଧାନେ ଦତ୍ତଂ ଯୁଗପଦୁଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ସେଠି ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ଏକଥର ଦିଆ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ। ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଦିଆ ଦାନ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

କୁବେରତୁଙ୍ଗେ ଵ୍ଯାମୋଚ୍ଚେ ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥେ ତଥୈଵ ଚ। ପୁଣ୍ଯଃ ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦଦ୍ଯାଛ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

କୁବେର ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚତା, ଓ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଲେ ଅନନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ସିଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସେଵିତା ନିତ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନାକୃତାତ୍ମଭିଃ। ଅନିଵର୍ତ୍ତନଂ ତୁ ନନ୍ଦାଯାଂ ଵେଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେ ଦିଶି ।। ୧୫.

ଏଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନନ୍ଦାରେ, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗର ବେଦୀରେ, ପ୍ରତିବାପସ୍ରତି ନାହିଁ।

ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁ ଵୈ ଜୁଷ୍ଟଂ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତ୍ତତେ। ମହାଲଯେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମହାଦେଵେନ ଧୀମତା ।। ୧୫.

ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରିୟ। ଏଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନି ଫେରିବା ନାହିଁ। ମହାଲୟରେ ଧୀର ମହାଦେବ ନିଜ ପଦ ରଖିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯାଲଯେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଏକପାଦେନ ଈଶ୍ଵରଃ। ନୀହାରଶ୍ଚ ଯୁଗଂ ଦିଵ୍ଯମୁମାତୁଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତଂ ଜଲମ୍ ।। ୧୫.

ଦେବୀଙ୍କ ଆଳୟରେ ଈଶ୍ୱର ଏକ ପା ଉପରେ ଦଣ୍ଡ କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ କୁହୁଡ଼ ପରି ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଅଛି।

ଉମା ତୁଙ୍ଗେ ଭୃଗୋସ୍ତୁଙ୍ଗେ ବ୍ରହ୍ମତୁଙ୍ଗେ ମହାଲଯେ। କାଦ୍ରଵତ୍ଯାଂ ଚ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଂ ଗୁହାଯାଂ ଵାମନସ୍ଯ ଚ ।। ୧୫.

ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ଭୃଗୁ ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ମହାଲୟ, କାଦ୍ରବତୀ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ।

ଗତ୍ଵା ଚୈତାନି ପୂତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯମେଵ ଚ। ଜପୋ ହୋମସ୍ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ଯତ୍କିଚିତ୍ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଯଜନ୍ତେ ଵୈ ଗୁରୁଭକ୍ତାଃ ଶତଂ ସମାଃ । ଏଵମାଦୀନି ସଦ୍ଯସ୍ତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସତ୍ଫଲ୍ମ୍ ।। ୧୫.

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଫଳ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।

କୁମାରଧାରା ତତ୍ରୈଵ ଦୃଷ୍ଟା ପାପପ୍ରଣାଶନୀ। ଯାନାସନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯତ୍ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ କୁମାରଧାରା ନାମକ ଝରଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଏଠାରେ ଯେକୌଣସି ଆସନ କିମ୍ବା ଯାନ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଏ।

କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତୀର୍ଥଂ କାଲସର୍ପିରିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା ।। ୧୫.

କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏହି ମହାତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତୀର୍ଥଂ କାଲସର୍ପିରିତି ଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା ।। ୧୫.

କାଶ୍ୟପଙ୍କର ଏହି ମହାତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅକ୍ଷଯଂ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଶାଲଗ୍ରାମସମନ୍ତତଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମକୃତାତ୍ମନା ।। ୧୫.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଚାରିପାଖରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିପାରିବେ।

ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶୋ ହ୍ଯଶିଷ୍ଟାନାଂ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ଚ ନିଵେଶନମ୍ । ତତ୍ର ଚୈଵ ହ୍ରଦେ ପୁଣ୍ଯେ ଦିଵ୍ଯୋ ଵୈ ନାଗରାଡ୍ ଯତଃ ।। ୧୫.

ଏଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିବାସ ଅଛି; ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦରେ ଦେବୀୟ ନାଗରାଜ ବାସ କରନ୍ତି।

ପିଣ୍ଡଂ ଗୃହ୍ଣାତି ହିସତାଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯସତାଂ ହି ସଃ। ଅତିପ୍ରଦୀପ୍ତୈର୍ଭୁଜଗୈର୍ଭୋକ୍ତୁମନ୍ନଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ସେ ନାଗରାଜ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କର ପିଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ନେନାହିଁ; ଏଠାରେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗମାନେ ଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଧର୍ମସ୍ତୀର୍ଥଯୋରନଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ। ଦେଵଦାରୁଵନେ ଚାପି ଚାରଯେସ୍ତଂ ନିଦର୍ଶନମ୍ ।। ୧୫.

ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଦେବଦାରୁ ଅଟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଛି।

ଵିଧୂତାନି ତୁ ପାପାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସୁକୃତାତ୍ମନା । ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କର ପାପଗୁଡିକ ଏଠାରେ ଦୂର ହୁଏ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଭାଗୀରଥୀ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ସଦା ଅକ୍ଷୟତା ଘୋଷିତ।