ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସା ତ୍ଵଂ ଵଚନମାସାଦ୍ଯ ମମ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ । ସଞ୍ଜୀଵଯ ପ୍ରଜା ନିତ୍ଯଂ ଶକ୍ତା ହ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ

'ସେହିପାଇଁ, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କଥା ଗ୍ରହଣ କର; ସଦା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଅ—ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଦୁହିତୃତ୍ଵଞ୍ଚ ମେ ଗଚ୍ଛ ଏଵମେତଂ ମହଦ୍ଵରମ୍ । ନିଯଚ୍ଛେ ତ୍ଵାନ୍ତୁ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଘୋରଦର୍ଶନେ

ମୋର କନ୍ୟା ହେଉ, ଏହିପରି ଏହା ବଡ଼ ଉପାୟ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏବେ ରୋକୁଛି, ହେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା।

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵୈନ୍ଯମେଵମୁକ୍ତା ସତୀ ମହୀ । ଏଵମେତଦହଂ ରାଜନ୍ ଵିଧାସ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ

ତାପରେ, ଏପରି କହିବା ପରେ, ସତୀ ମହୀ ବେନ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହିପରି ହେବ, ରାଜା, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହା କରିବି।'

ଵତ୍ସନ୍ତୁ ମମ ତଂ ଯଚ୍ଛ କ୍ଷରେଯଂ ଯେନ ଵତ୍ସଲା । ସମାଞ୍ଚ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ମାଂ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । ଯଥା ଵିଷ୍ଯନ୍ଦମାନଞ୍ଚ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵଯେ

ମୋତେ ଏକ ଛୁଆଁ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେଇପାରିବି; ହେ ସ୍ନେହମୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ମୋତେ ସମାନ କର, ଯେପରି ଦୁଧ ସମସ୍ତଠାରେ ବହେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ହେଉ।

ତତ ଉତ୍ସାରଯାମାସ ଶିଲାଜାଲାନି ସର୍ଵଶଃ । ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ତତୋ ଵୈନ୍ଯସ୍ତେନ ଶୈଲା ଵିଵାର୍ଦ୍ଧିତାଃ

ତାପରେ ବେନ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ର ଟିପ୍ ପକାଇ ସମସ୍ତ ପଥର ତଳକୁ ହଟାଇଦେଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଵିଷମାସୀଦ୍ଵସୁନ୍ଧରା । ସ୍ଵଭାଵେନାଭଵଂସ୍ତସ୍ଯାଃ ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ

ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ପୃଥିବୀ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅସମ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ସମ ଓ ଅସମ ଅଂଶ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।

ନ ହି ପୂର୍ଵନିସର୍ଗେ ଵୈ ଵିଷମେ ପୃଥିଵୀତଲେ । ପ୍ରଵିଭାଗଃ ପୁରାଣାଂ ଵା ଗ୍ରାମାଣାଂ ଵାପି ଵିଦ୍ଯତେ

ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଅସମ ପୃଥିବୀ ତଳରେ, ସହର ବା ଗ୍ରାମର କୌଣସି ବିଭାଗ ଥିଲା ନାହିଁ।

ନ ସସ୍ଯାନି ନ ଗୋରକ୍ଷା ନ କୃଷିର୍ନ ଵଣିକ୍ପଥଃ । ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମେତଦାସୀତ୍ପୁରା କିଲ । ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ ॥୨.୧.

ଅନ୍ନ, ଗୋପାଳନ, ଚାଷ ବା ବ୍ୟବସାୟିକ ପଥ ଥିଲା ନାହିଁ; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ଥିଲା। ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

୬୨.୧୭୨ ସମତ୍ଵଂ ଯତ୍ର ଯତ୍ରାସୀଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦେଵ ହି । ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଦା

ଯେଉଁଠାରେ ସମତା ଥିଲା, ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସଦା ବସିଥିଲେ।

ଆହାରଃ ଫଲମୂଲନ୍ତୁ ପ୍ରଜାନାମଭତ୍କିଲ । ଵୈନ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ସର୍ଵସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା, କୁହାଯାଏ; ବେନ୍ୟ ପରେ ଏହି ସଂସାରରେ ଏସବୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ସୋଽପି ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ଵୋଷଧୀଷୁ ଵୈ । ସ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵତ୍ସନ୍ତୁ ଚାକ୍ଷୁଷଂ ମନୁମୀଶ୍ଵରଃ । ପୃଥୁର୍ଦୁଦୋହ ସସ୍ଯାନି ସ୍ଵତଲେ ପୃଥିଵୀଂ ତତଃ

ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ହରାଇଦେଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଏକ ଛୁଆଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ପୃଥୁ ତାହା ପରେ ପୃଥିବୀରୁ ଅନ୍ନ ଦୋହନ କଲେ।

ସସ୍ଯାନି ତେନ ଦୁଗ୍ଧାନି ଵୈନ୍ଯେନ ତୁ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ । ମନୁଞ୍ଚ ଚାକ୍ଷୁଷଂ କୃତ୍ଵା ଵତ୍ସମ୍ପାତ୍ରେ ଚ ଭୂମଯେ । ତେନାନ୍ନେନ ତଦା ତା ଵୈ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତେ ପ୍ରଜାଃ ସଦା

ବେନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରୁ ଅନ୍ନ ଦୋହନ ହେଲା; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ଛୁଆଁ ଓ ଭୂମିକୁ ପାତ୍ର କରି, ସେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସଦା ଜୀବନ୍ତ ରହିଲେ।

ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯତେ ଵାପି ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ଵତ୍ସଃ ସୋମସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍ତେଷାଂ ଦୋଗ୍ଧା ଚାପି ବୃହସ୍ପତିଃ

ପୁଣି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ସୋମ ଛୁଆଁ ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ।

ପାତ୍ରମାସୀତ୍ତୁ ଛନ୍ଦାଂସି ଗାଯତ୍ର୍ଯାଦୀନି ସର୍ଵଶଃ । କ୍ଷୀରମାସୀତ୍ତଦା ତେଷାଂ ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍

ପାତ୍ର ହେଲା ବେଦ ଛନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି; ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଲା ତପସ୍ୟା ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।

ପୁନଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଗଣୈଃ ପୁରନ୍ଦରପୁରୋଗମୈଃ । ସୌଵର୍ଣଂ ପାତ୍ରମାଦାଯ ଅମୃତଂ ଦୁଦୁହେ ତଦା । ତେନୈଵ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତେ ଚ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ

ପୁଣି ଦେବମାନେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସୁନାର ପାତ୍ର ନେଇ, ସେମାନେ ଅମୃତ ଦୋହନ କଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ନାଗୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯତେ ଦୁଗ୍ଧା ଵିଷଂ କ୍ଷୀରଂ ତଦା ମହୀ । ତେଷାଞ୍ଚ ଵାସୁକିର୍ଦୋଗ୍ଧା କାଦ୍ରଵେଯା ମହୌଜସଃ

ନାଗମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ବିଷ ଦୁଧ ଭାବେ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସେଠାରେ ବାସୁକି ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଦ୍ରବୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଛୁଆଁ ହେଲେ।

ନାଗାନାଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ପାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ତେନୈଵ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରା ମହାକାଯା ମହୋଲ୍ବଣାଃ । ତଦାହାରାସ୍ତଦାଚାରାସ୍ତଦ୍ଵୀର୍ଯାସ୍ତୁ ସଦାଶ୍ରଯାଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାଗ ଓ ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଦେହୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଆଚରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସଦା ଏହାରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଶ୍ରାମ(ଆମ)ପାତ୍ରେ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ତ୍ଵନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମିଯଂ ମହୀ । ଵତ୍ସଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ କୃତ୍ଵା ଯକ୍ଷୈଃ ପୁଣ୍ଯଜନୈସ୍ତଥା ॥୨.୧.

ପୁଣି ଲାକ୍ ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୁପ୍ତ ଧନ ପାଇଁ ଦୋହନ ହେଲା; ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଛୁଆଁ କରି, ଯକ୍ଷ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଜନମାନେ ସହ।

୬୨.୧୮୨ ଦୋଗ୍ଧା ଚ ଜତୁନାଭସ୍ତୁ ପିତା ମଣିଵରସ୍ଯ ସଃ । ଯକ୍ଷାତ୍ମଜୋ ମହାତେଜା ଵଶୀ ସ ସୁମହାବଲଃ । ତେନ ତେ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୀତି ପରମର୍ଷିରୁଵାଚ ହ

ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ ଜଟୁନାଭ, ମଣିର ଠାକୁରଙ୍କ ପିତା; ସେ ଯକ୍ଷସନ୍ତାନ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶାନ୍ତ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏହିପରି ମହାର୍ଷି କହିଛନ୍ତି।

ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ପିଶାଚୈଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ବ୍ରହ୍ମୋପେତସ୍ତୁ ଦୋଗ୍ଧା ଵୈ ତେଷାମାସୀତ୍କୁବେରକଃ

ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ପୁଣିଥରେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତ କୁବେର ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।

ରକ୍ଷଃ ସୁମାଲୀ ବଲଵାନ୍କ୍ଷୀରଂ ରୁଧିରମେଵ ଚ । କପାଲପାତ୍ରେ ନିର୍ଦୁଗ୍ଧା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ । ତେନ କ୍ଷୀରେଣ ରକ୍ଷାଂସି ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସୁମାଳୀ ଖୁନ୍ ଦୁଧ ଭାବରେ ଦୁହିଲେ, ଏବଂ ଖୋପଡ଼ା ପାତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ସେ ଦୁଧକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲେ। ସେଇ ଦୁଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁପ୍ରକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ପଦ୍ମପାତ୍ରେ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ଵତ୍ସଂ ଚିତ୍ରରଥଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଚୀନ୍ ଗନ୍ଧାସ୍ତଥୈଵ ଚ

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପଦ୍ମପାତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବଛା କରି, ପୁଣିଥରେ ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳିଲା।

ତେଷାଂ ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଦୋଗ୍ଧା ପୁତ୍ରୋ ମୁନେଃ ଶୁଚିଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋଽତିବଲୋ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୁଅ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଶୈଲୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯତେ ଦୁଗ୍ଧା ପୁନର୍ଦେଵୀ ଵସୁନ୍ଧରା । ତତ୍ରୌଷଧୀର୍ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ

ପାହାଡ଼ମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରେ ଆକାରସହିତ ଔଷଧି ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳିଲା।

ଵତ୍ସସ୍ତୁ ହିମଵାଂସ୍ତେଷାଂ ମେରୁର୍ଦୋଗ୍ଧା ମହାଗିରିଃ । ପାତ୍ରନ୍ତୁ ଶୈଲମେଵାସୀତ୍ତେନ ଶୈଲଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିମବତ୍ ବଛା ହେଲେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ; ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଥିଲା, ଏହିପରି ଶୈଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

ସ୍ତୂଯତେ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଦ୍ଭିଃ ପୁନର୍ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁନ୍ଧରା । ପଲାଶପାତ୍ରମାଦାଯ ଦୁଗ୍ଧଂ ଛିନ୍ନପ୍ରରୋହଣମ୍

ଗଛ ଓ ଲତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦୁହିଲେ; ପଳାଶ ପତ୍ରକୁ ପାତ୍ର କରି, ଚିରା ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଶାଖା ଦୁଧ ଭାବେ ମିଳିଲା।

କାମଧୁକ୍ ପୁଷ୍ପିତଃ ଶୈଲଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵତ୍ସୋ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ପୃଥିଵୀ ଭୂତଭାଵିନୀ

ଫୁଲିଥିବା ପାହାଡ଼ କାମନାପୂରଣ ଗାଈ ହେଲା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବଛା ହେଲା; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଭୂମି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ।

ସୈଷା ଧାତ୍ରୀ ଵିଧାତ୍ରୀ ଚ ଧାରଣୀ ଚ ଵସୁନ୍ଧରା । ଦୁଗ୍ଧା ହିତାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପୃଥୁନା ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଚରାଚରସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିରେଵ ଚ ॥୨.୧.

ଏହି ଭୂମି ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ଧାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଧନ ଦେଉଥିବା; ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୁହିଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସେ ଚଳାଅଚଳ ଜଗତର ଆଧାର ଓ ଜନନୀ।

ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧମ୍ -

ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧ—