ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୁଣ୍ଡରୀକେ ମହାତୀର୍ଥେ ପୁଣ୍ଡରୀକସମଂ ଫଲମ୍। ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥେ ମହାତୀର୍ଥେ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୧୫.

ପୁଣ୍ଡରୀକ ମହାତୀର୍ଥରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ମହାତୀର୍ଥରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।

ସିନ୍ଧୁସାଗରସମ୍ଭେଦେ ତଦା ପଞ୍ଚନଦେଽକ୍ଷଯମ୍ । କୀରକାତ୍ମା ତତଃ ପୁଣ୍ଯୋ ମଣ୍ଡଵାଯାଂ ଚ ପର୍ଵତେ ।। ୧୫.

ସିନ୍ଧୁ ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ, ପଞ୍ଚନଦରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। ତାପରେ ମଣ୍ଡବା ପର୍ବତରେ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ଦେଯଂ ସପ୍ତହ୍ରଦେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ମାନସେ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ମହାକୂଟେ ଚ ଵନ୍ଦେ ଚ ଗିରୌ ତ୍ରିରୌ ତ୍ରିକକୁଦେ ତଥା ।। ୧୫.

ସପ୍ତହ୍ରଦରେ, ବିଶେଷକରି ମାନସେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। ମହାକୂଟ, ବନ୍ଦ, ଗିରାଉ, ତ୍ରିରାଉ ଓ ତ୍ରିକକୁଡ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ଚ ମହାଵେଦ୍ଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାନ୍ନାଭ୍ଯେତି ସାଭ୍ଯେତି ଚ ଧୃତଵ୍ରତାନ୍ ।। ୧୫.

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମହାବେଦୀରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆସ୍ଥା ନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଆସନ୍ତିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ନିୟମରେ ଥିବାମାନେ ଆସନ୍ତି।

ଜାତଵେଦଃ ଶିଲା ତତ୍ର ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନେଃ ସନାତନୀ। ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଚାଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ଚ ତତ୍ର କୁର୍ଯାତ୍ ସଦାକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ଜାତବେଦ ନାମକ ପାଥର ଅଛି, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱରୂପ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଅକ୍ଷୟ ରହିଥାଏ।

ସଂଶ୍ରଯିତ୍ଵୈକମେକେନ ସାଯାହ୍ନଂ ପ୍ରତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତସ୍ମିନ୍ଦେଯଂ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄଣାମକ୍ଷଯାର୍ଥିନା ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକାକି ରୁହି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଆଶା କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

କୃତାତ୍ମା ଵାଽକୃତାତ୍ମା ଵା ଯତ୍ର ଵିଜ୍ଞାଯତେ ନରଃ। ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମାର୍ଗପ୍ରଦଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସଦ୍ଯୋ ଵରପ୍ରଦମ୍। ଵୈରାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଦିଵଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଗତାଃ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ କିଏ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ କି ଅଶୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ସେଠି ମନ୍ଦ ଭାବ ଛାଡ଼ି, ସପ୍ତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

ଅଦ୍ଯାପି ତାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵୈରାଣ୍ଯେଵ ଗତାନି ତୁ। ସ୍ନାତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୋତି ତସ୍ମିସ୍ତୀର୍ଥୋତ୍ତମେ ନରଃ ।। ୧୫.

ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଖ୍ଯାତମାଯତନଂ ତତ୍ର ନନ୍ଦିସିଦ୍ଧ ନିଷେଵିତମ୍। ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯା ମୂର୍ତ୍ତିର୍ଦୁରାଜାରୈର୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ।। ୧୫.

ସେଠି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୀଠ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନନ୍ଦି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି। ସେଠି ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କାଞ୍ଚନା ଯୂପାଃ ସଞ୍ଚିଷ୍ଯେ ଭାସ୍କରୋଦଯେ। କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତେ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନ୍ତର୍ହିତା ଦିଵମ୍ ।। ୧୫.

ସେଠି ସୁନାର ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ସର୍ଵତଶ୍ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁତୀର୍ଥଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ପୁଣ୍ଯଂ ସନତ୍କୁମାରସ୍ଯ ଯୋଗେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଚ ତିଲାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ପିତୄଣାଂ ଵୈ ସଦାଽକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

ଚାରିପଟେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିଶେଷ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହା ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। କୁହାଯାଏ, ସେଠି ତିଳ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ଓଜସେ ଚାକ୍ଷଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଧର୍ମରାଜନିଵେଶନେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦତ୍ତମମାଵସ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୫.

ଶକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ପୁନଃ ସନ୍ନିହିତାନାଂ ଵୈ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ। ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତତ୍ର ସତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵନୃଣୋ ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ପୁନି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସମ୍ମିଳିତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କରିଲେ ଏକ ସତ୍ପୁତ୍ର ପିତୃରୁଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଵିନଶନେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପ୍ଲକ୍ଷପ୍ରଶ୍ରଵଣେ ତଥା। ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ ।। ୧୫.

ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ନିଶ୍ୱାନ୍ତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନ, ପ୍ଲକ୍ଷ ପ୍ରଶ୍ରବଣ, ସରସ୍ୱତୀ ଉପରେ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ—

ଦେଯମୋଙ୍କାରପଠନୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯମିଚ୍ଛତା। ସର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଗଙ୍ଗ୍ଯାଂ ମୈନାକେ ଚ ନଗୋତ୍ତମେ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବେ, ସେଠି ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବା ଉଚିତ୍। ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଓ ମେନାକ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

ଯମୁନାପ୍ରଭଵେ ଚୈଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅତ୍ଯୁଷ୍ଣାଶ୍ଚାତିଶୀତାଶ୍ଚ ଆପସ୍ତତ୍ର ନିଦର୍ଶନମ୍ ।। ୧୫.

ଯମୁନା ନଦୀର ଉତ୍ସରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠି ଅତି ତାପ୍ତ ଓ ଅତି ଶୀତଳ ଜଳ ଏହି ଚିହ୍ନ।

ଯମସ୍ଯ ଭଗିନୀ ପୁଣ୍ଯା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଦୁହିତା ତଥା। ତତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ତଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୃଭିଃ ପୂର୍ଵକୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୧୫.

ଯମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଭଉଣୀ ଏବଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ତିନି। ସେଠି ପିତୃମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଗୁଣଗାନ କରିଥିଲେ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ।

ବ୍ରହ୍ମାନୁଗହ୍ରଦେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ। ତସ୍ମିନ୍ ହି ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯଂ ଜପହୋମତପାଂସି ଚ ।। ୧୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିବା ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ। ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜପ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା ଅନନ୍ତ।

ସ୍ଥାଣୁଭୂତଶ୍ଚରଂସ୍ତତ୍ର ଵସିଷ୍ଠୋ ଵୈ ମହାତପାଃ। ଅଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପାଦପା ମଣିଚର୍ଚ୍ଚିତାଃ ।। ୧୫.

ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ମହାତପସ୍ବୀ ଥମ୍ବା ପରି ଅଚଳ ହୋଇଥିଲେ। ଆଜିଯାଏ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସଜା ଗଛଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଏ।

ତୁଲା ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶିନୀ। ଯଯା ଵୈ ତୁଲିତଂ ଵିପ୍ରୈସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ଏକ ତୁଳା ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ତୁଳାରେ ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଜଣାନ୍ତି।

ପିତୄଣାଂ ଦୁହିତା ଯୋଗା ଗନ୍ଧକାଲୀତି ଵିଶ୍ରୁତା। ଚତୁର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାଂଶଃ ପରାଶରକୁଲୋଦ୍ଵହଃ ।। ୧୫.

ପିତୃମାନେଙ୍କ କନ୍ୟା ଯୋଗା, ଗନ୍ଧକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଓ ପରାଶର କୁଳର ଗୌରବ।

ଵ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେକଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତୁ ଵେଦଂ ଧୀମାନ୍ ମହାମୁନିଃ। ମହାଯୋଗଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୋ ଵ୍ଯାସଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୫.

ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାମୁନି ଏକ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ। ସେ ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

ଅଚ୍ଛୋଦକଂ ନାମ ସରୋ ଯତ୍ରାଚ୍ଛୋଦା ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତା । ମତ୍ସ୍ଯଯୋନୌ ପୁନର୍ଜାତା ନିଯୋଗାଦ୍ଵାରଣେନ ତୁ ।। ୧୫.

ଏଠି ଅଛୋଦକ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଛୋଦା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ତସ୍ଯା ଯତ୍ରାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ। ସକୃଦ୍ଦତ୍ତଂ ତୁ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧମକ୍ଷଯଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତସ୍ଯାଂ ଯୋଗ ସମାଧାନେ ଦତ୍ତଂ ଯୁଗପଦୁଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୧୫.

ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ସେଠି ବାସ କରନ୍ତି। ସେଠି ଏକଥର ଦିଆ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ। ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଦିଆ ଦାନ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

କୁବେରତୁଙ୍ଗେ ଵ୍ଯାମୋଚ୍ଚେ ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥେ ତଥୈଵ ଚ। ପୁଣ୍ଯଃ ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦଦ୍ଯାଛ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ।। ୧୫.

କୁବେର ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚତା, ଓ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଲେ ଅନନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ସିଦ୍ଧୈସ୍ତୁ ସେଵିତା ନିତ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ନାକୃତାତ୍ମଭିଃ। ଅନିଵର୍ତ୍ତନଂ ତୁ ନନ୍ଦାଯାଂ ଵେଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେ ଦିଶି ।। ୧୫.

ଏଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନନ୍ଦାରେ, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗର ବେଦୀରେ, ପ୍ରତିବାପସ୍ରତି ନାହିଁ।

ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ତୁ ଵୈ ଜୁଷ୍ଟଂ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତ୍ତତେ। ମହାଲଯେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମହାଦେଵେନ ଧୀମତା ।। ୧୫.

ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରିୟ। ଏଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନି ଫେରିବା ନାହିଁ। ମହାଲୟରେ ଧୀର ମହାଦେବ ନିଜ ପଦ ରଖିଛନ୍ତି।

ଦେଵ୍ଯାଲଯେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଏକପାଦେନ ଈଶ୍ଵରଃ। ନୀହାରଶ୍ଚ ଯୁଗଂ ଦିଵ୍ଯମୁମାତୁଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତଂ ଜଲମ୍ ।। ୧୫.

ଦେବୀଙ୍କ ଆଳୟରେ ଈଶ୍ୱର ଏକ ପା ଉପରେ ଦଣ୍ଡ କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ କୁହୁଡ଼ ପରି ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଅଛି।

ଉମା ତୁଙ୍ଗେ ଭୃଗୋସ୍ତୁଙ୍ଗେ ବ୍ରହ୍ମତୁଙ୍ଗେ ମହାଲଯେ। କାଦ୍ରଵତ୍ଯାଂ ଚ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଂ ଗୁହାଯାଂ ଵାମନସ୍ଯ ଚ ।। ୧୫.

ଉମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ଭୃଗୁ ପର୍ବତ ଶିଖର, ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ବତ ଶିଖର, ମହାଲୟ, କାଦ୍ରବତୀ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ।