ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଚଫଲାନାଂ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣାମନ୍ନତସ୍ତଥା। ଅଗ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସି ।। ୧୪.

ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶକୁ ନେଇ, ସେଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜାଟବେଦସ୍‌ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଭକ୍ଷ୍ଯମନ୍ନଂ ତଥା ପେଯମନୁତ୍ତମଫଲାନି ଚ। ହୁତ୍ଵା ଚାଗ୍ନୌ ତତଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ନିର୍ଵପେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ ।। ୧୪.

ଭୋଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ଭାତ, ପାନୀୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଫଳଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ପିଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ସୁଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ତର୍ପଯେତ ରସୈସ୍ତଥା। ଏକାଗ୍ରଃ ପର୍ଯୁପାସୀତ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସ୍ଥିତଃ। ତତ୍ପରଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ କାମାନାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ।। ୧୪.

ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭୋଜ୍ୟ, ରସାଳ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ହାତ ଯୋଡି ବସି କରିଲେ, ଏମିତି ମଣିଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଅକ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ଵଂ କୃତଜ୍ଞତ୍ଵଂ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ସତ୍କୃତଞ୍ଚ ଯତ୍। ତତୋ ଯଜ୍ଞଞ୍ଚ ଦାନଞ୍ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୪.

ଅଳ୍ପମନ୍ତା, କୃତଜ୍ଞତା, ଦାନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ମାନ—ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଅତଃ ପରଂ ଵିଧିଂ ସୌମ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵିଧିନା ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୧୪.

ଏବେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୋଜନ କରି ସାରିବା ପରେ ଯେ ମୃଦୁ ବିଧି ଅଛି, ତାହା କ୍ରମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିମଥୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ପିତୃପରାଯଣଃ। ତତୋଽତ୍ର ଵିକିରଂ କୁର୍ଯାତ୍ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ।। ୧୪.

ଭୂମିକୁ ଛିଟି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରଥମେ ଉଠାଇ, ପିତୃପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ, ଏଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵଧାଂ ଵାଚ୍ଯ ତତୋ ଵିପ୍ରା ଵିଧିଵଦ୍ଭୂରି ଦକ୍ଷିଣାନ୍। ଅନ୍ନଶେଷମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍ । ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତଶ୍ଚୈଵ ଅନୁଗମ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୪.

ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ 'ସ୍ୱଧା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ଦେବେ। ଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁମତି ନେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।

ସକୃଦଭ୍ଯର୍ଚିତାଃ ପ୍ରୀତା ଭଵନ୍ତି ପିତରୋଽନ୍ଯଯାଃ। ଯୋଗାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଵିପାପ୍ମାନୋ ମହୌଜସଃ ।। ୧୫.

ଏକଥର ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୋଗୀ, ମହାତ୍ମା, ପାପରହିତ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ସ୍ଵର୍ଗଲାଭାଯ କାମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଯେଷାଂ ଚାପ୍ଯନୁଗୃହ୍ଣନ୍ତି ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତିକ୍ରମେଣ ତୁ ।। ୧୫.

ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ବିପୁଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଯାହାଙ୍କୁ ପିତୃମାନେ କୃପା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରେ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସୌମ୍ଯାଃ ସରାଂସି ସରିତସ୍ତଥା। ତୀର୍ଥାନି ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାନି ଦେଶାଞ୍ଜୈଲାଂସ୍ତଥାଶ୍ରମାନ୍ ।। ୧୫.

ହେ ସୁମନା, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସରୋବର, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେଶ ଓ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କହିବି।

ପୁଣ୍ଯୋ ଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵମରକଣ୍ଟକପର୍ଵତଃ। ପର୍ଵତଃ ପ୍ରଵରଃ ପୁଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।। ୧୫.

ତିନି ଲୋକରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ ପବିତ୍ର। ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସନ୍ତି।

ଯତ୍ର ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ତପଃ ସୁଦୁଶ୍ଚରଂ ତେପେ ଭଗଵାନଙ୍ଗିରାଃ ପୁରା ।। ୧୫.

ସେଠାରେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଓ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି, ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା ମହାତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଯତ୍ର ମୃତ୍ଯୋର୍ଗତିର୍ନାସ୍ତି ତଥୈଵାସୁରରକ୍ଷସାମ୍। ନ ଭଯଂ ଚୈଵ ଵାଽଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯାଵଦ୍ଭୂମିର୍ଧରିଷ୍ଯତି ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯିବା ପଥ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଭୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ରହିବ, ସେଠାରେ ନାହିଁ।

ତେଜସା ଯଶସା ଚୈଵ ଭ୍ରାଜତେ ସ ନଗୋତ୍ତମଃ। ଶ୍ରୃଙ୍ଗମାଲ୍ଯଵତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵହ୍ନିଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଯଥା ।। ୧୫.

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ତାର ତେଜ ଓ କୀର୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାର ଶିଖରଗୁଡିକ ସଦା ଶୋଭାମାନ, ବିନାଶାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥାଏ।

ମୃଦଵଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ହେମାଭାଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ଶାନ୍ତାଃ କୁଶା ଇତି ଖ୍ଯାତାଃ ପିବନ୍ଦକ୍ଷିଣନର୍ମଦାମ୍ ।। ୧୫.

ସେଠାର କୁଶ ଘାସ ମୃଦୁ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଓ ଶାନ୍ତ। ଏହି କୁଶ ଦକ୍ଷିଣ ନର୍ମଦା ନଦୀର ଜଳ ପିଏ, ଏହିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗସୋପାନଂ ଭଗଵାନଙ୍ଗିରାଃ ପୁରା। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରସ୍ତରାର୍ଥକୁଶୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୧୫.

ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ବଡ଼ ତେଜ ଓ ପ୍ରସ୍ତର ମଞ୍ଚ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କୁଶ ଦେଖିଥିଲେ।

ତେଷୁ ଦର୍ଭେଷୁ ଯଃ ପିଣ୍ଡାନମରକଣ୍ଟକପର୍ଵତେ। ଦଦ୍ଯାତ୍ସକୃଦପି ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ଫଲମ୍ ।। ୧୫.

ସେଇ କୁଶ ଘାସରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ଏକଥର ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ତାହାର ଫଳ କଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

ତଦ୍ଭଵତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ସଦା ।। ୧୫.

ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନ୍ତି ନାହିଁ।

ତତ୍ର ଜ୍ଵାଲାରସଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେଽଦ୍ଯାପି ସର୍ଵଶଃ। ସଶଲ୍ଯାନାଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ନଦୀ ।। ୧୫.

ସେଠାରେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ରସ ଦେଖାଯାଏ। ତୀର୍ଥରେ ଥିବା ଏକ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ତୀର୍ଥରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।

ପ୍ରାଗ୍ଦକ୍ଷିଣା ତୁ ସାଵର୍ତ୍ତା ଵାପୀ ସା ପର୍ଵତୋତ୍ତମେ। କଲିଙ୍ଗଦେଶପାର୍ଶ୍ଵାର୍ଦ୍ଧେ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ୧୫.

ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଗୋଲାକାର ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯାହା କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ସୀମା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରମୃଷିଶ୍ରେଷ୍ଟା ଯଦୁକ୍ତଂ ପରମଂ ଭୁଵି। ସମ୍ମତୋ ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଶ୍ଲୋକମପ୍ଯୁଶନା ଜଗୌ ।। ୧୫.

ଏହି ସିଦ୍ଧି ସ୍ଥଳୀକୁ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହାକୁ ଗୌରବ କରନ୍ତି। ଉଶନା ମଧ୍ୟ ଏହାର ମହିମା ଶ୍ଲୋକରେ ଗାଇଛନ୍ତି।

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ପୁରୁଷା ଲୋକେ ଯେ ପ୍ରାପ୍ଯାମରକଣ୍ଟକମ୍। ପିତୄନ୍ସନ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପିତୃପରାଯଣାଃ ।। ୧୫.

ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅମରକଣ୍ଟକକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।

ଅଲ୍ପେନ ତପସା ସିଦ୍ଧିଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ। ସକୃଦେଵାର୍ଚିତାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗମମରକଣ୍ଟକେ ।। ୧୫.

ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ।

ମହେନ୍ଦ୍ରପର୍ଵତେ ରମ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଂ ଶକ୍ରନିଷେଵିତମ୍। ତତ୍ରାରୁହ୍ଯ ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚୈଵ ମହତ୍ଫଲମ୍ ।। ୧୫.

ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ପବିତ୍ର, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜିଥିଲେ। ସେଠାକୁ ଚଢ଼ିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହତ୍ ଫଳ ମିଳେ।

ବିଲ୍ଵାଧଃଶିଖରେ ଯୁକ୍ତା ଦିଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଅଦୃଶ୍ଯଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ଦେଵଵଚ୍ଚରତେ ମହୀମ୍ ।। ୧୫.

ବିଲ୍ବ ଗଛ ତଳର ଶିଖରରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଗିଥାଏ। ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ଭ୍ରମଣ କରିପାରିବେ।

ସପ୍ତଗୋଦାଵରେ ଚୈଵ ଗୋକର୍ଣେ ଚ ତପୋଵନେ। ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଲଭତେନରଃ ।। ୧୫.

ସପ୍ତଗୋଦାବରୀ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତପୋବନରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

ଧୂତପାପସ୍ଥଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୂତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭଵେନ୍ନରଃ। ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ।। ୧୫.

ପାପ ଧୋଇଯିବା ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଗୋକର୍ଣେ ଵର୍ଣିତଂ ଵିପ୍ରୈର୍ନସ୍ତିକାନାଂ ନିଦର୍ଶନମ୍। ଅବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀ ପଠତଃ ସମ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ।। ୧୫.

ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଯେପରି ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନାସ୍ଥାବାନ୍ମାନେ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁଥିବା ଲୋକ ଯଦି ସାବିତ୍ରୀ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଦେଵର୍ଷିଭଵନେ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ। ଆରୁହ୍ଯ ତଂ ତୁ ନିଯମାତ୍ତତୋ ଯାନ୍ତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। ୧୫.

ଦେବଋଷିଙ୍କ ଗୃହରେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ଶିଖରରେ, ନିୟମ ରେ ଚଢ଼ିଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।