ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶୁଦ୍ଧେନ ମନସା ପ୍ରୀତାଃ ପିତରସ୍ତାନଥାବ୍ରୁଵନ୍। ଵରଂ ଵୃଣୀଧ୍ଵଂ ପ୍ରୀତାଃସ୍ମ କଂ କାମଂ କରଵାମହେ ।। ୧୪.

ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପିତୃମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ବର ଚୟନ କର; ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ। କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବୁ?'

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ପିତୃଭିସ୍ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭାଵନଃ। ପ୍ରଜାନାମଧିପୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶଵାନିତୀଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୧୪.

ଏପରି ପିତୃମାନେ କହିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।

ମହାତେଜା ମହାଦେଵସ୍ତପସା ତୈସ୍ତୁ ତାପିତଃ। ତପସା ତେନ ସୁପ୍ରୀତଃ କଂ କାମଂ ଵିଦଧାମି ଵଃ ।। ୧୪.

ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାଦେବ, ସେମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଚାହଁ, ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି?'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ଵିଶ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ଊଚୁସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଲୋକଭାଵିନମ୍ ।। ୧୪.

ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିର୍ମାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽସ୍ମାକଂ ଭଵେଦଂଶୋ ହ୍ଯେଷ ନଃ କାଂକ୍ଷିତୋ ଵରଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତାନ୍ଵୈ ତ୍ରିଦିଵପୂଜିତାନ୍ ।। ୧୪.

'ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆମ ପାଇଁ ଅଂଶ ମିଳୁ; ଏହି ବର ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂଜିତ ସେମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେଵେତି କାଂକ୍ଷିତୋ ଵୋ ଵରସ୍ତୁ ଯଃ। ପିତୃଭିସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୪.

'ଏହିପରି ହେବ; ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଲ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।' ପିତୃମାନେ ଏପରି କହି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ନିଶ୍ୱାସ କଲେ।

ସହାସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ଵୋ ଭାଵ୍ଯଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵିହ। ଅସ୍ମାକଂ କଲ୍ପିତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୁଷ୍ମାନଗ୍ରାସନଂ ହ ଵୈ ।। ୧୪.

'ଏଠାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ତାହାରେ ତୁମେ ଆମ ସହ ଅଂଶୀ ହେବ। ଆମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ପ୍ରଥମ ଭାଗ ତୁମେ ପାଇବ।'

ଭଵିଷ୍ଯତି ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ମାଲ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈସ୍ତଥାନ୍ନେନ ଯୁଷ୍ମାନଗ୍ରେର୍ଜଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୪.

'ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ହେବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଥମ ଭେଟ ତୁମେ ପାଇବ।'

ପ୍ରଦାତା ଚେତି ଯୁଷ୍ମାକମସ୍ମାକଂ ଦାସ୍ଯତେ ତତଃ। ଵିସର୍ଜନମଥାସ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ।। ୧୪.

'ଦାତା ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେବେ, ତାପରେ ଆମକୁ। ପ୍ରଥମେ ଆମ ବିଦାୟ ଓ ପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ।'

ରକ୍ଷଣଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଆତିଥ୍ଯଞ୍ଚ ଵିଧିଦ୍ଵଯମ୍। ଭୂତାନାଂ ଦେଵତାନାଞ୍ଚ ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମଣି। ଏଵଂ ଵିଧିକୃତଃ ସମ୍ଯକ୍ ସର୍ଵ୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୪.

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ଓ ଆତିଥ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ବିଧି ଜୀବ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହିପରି ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେବ।

ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃଗଣୈଃ ସହ ୧୪.

ଏହିପରି ବର ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃମାନେଙ୍କ ସହିତ...

ଵେଦେ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞା ନରାଣାଂ ସମୁଦାହୃତାଃ । ଏତାନ୍ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ସତତଂ ନରଃ ।। ୧୪.

ବେଦରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ ସଦା ମନୁଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।

ଯତ୍ର ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦାତାରଃ ସଂସ୍ଥାନଂ ଵୈ ନିଭୋଧତ। ନିର୍ଭଯଂ ନିରହଙ୍କାରଂ ନିଃଶୋକଂ ନିର୍ଵ୍ଯଥକ୍ଲମମ୍। ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵକାମପୁରସ୍କୃତମ୍ ।। ୧୪.

ଦାତାମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ସେଠି ସେମାନେ ଭୟରହିତ, ଅହଂକାର ଓ ଶୋକ ଛାଡି, କ୍ଲେଶ ଓ ଦୁଃଖ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।

ଶୂଦ୍ରେଣାପି ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚୈତେ ମନ୍ତ୍ରଵର୍ଜିତାଃ। ଅତୋଽନ୍ଯଥା ତୁ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ ଋଣଂ ନିତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୧୪.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଯଜ୍ଞ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ଛାଡି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହା କରିନଥିବାବେଳେ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଋଣୀ ହୁଅନ୍ତି ।

ଋଣଞ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପାତ୍ମା ଯଃ ପଚେଦାତ୍ମକାରଣାତ୍। ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ସଦା ବୁଧଃ ।। ୧୪.

ଯିଏ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଇବା ପାଇଁ ରନ୍ଧେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଋଣ ଭୋଗ କରେ । ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ ।

ନୈଵେଦ୍ଯଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ଜୀଵତ୍ଯପି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଉଦକ୍ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ବଲିଂ କୁର୍ଯାଦୁଦକୁମ୍ଭଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୪.

କେତେକ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ । ପ୍ରଥମେ ପାଣି ସହିତ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହିପରି ଜଳକୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ।

ବଲିଂ ସୁଵିଦିତଂ କୁର୍ଯାଦୁଚ୍ଚାଦୁଚ୍ଚତରଂ କ୍ଷିପେତ୍ । ପରଶ୍ରୃଙ୍ଗଗଵାଂ ପୂର୍ଵ୍ଵ ବଲିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପେତ୍ ।। ୧୪.

ଭଲଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଯାଉଛି । ଅନ୍ୟ ଗାଈଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଥିବାଠାରେ, ବଳିକୁ ସାମ୍ନାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

ନ ଵିନେଦ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ ପିଣ୍ଡଃ ପିତୄଣାଂ ଯସ୍ତୁ ଜୀଵତି। ଇଷ୍ଟେନାନ୍ନେନ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୋଜଯେତ ଯଥାଵିଧି। ଵିଧାନଂ ଵେଦଵିହିତମେତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୪.

ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ୍ତ, ସେଠି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଇବା ଦେଇ ସେମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ବିଧି ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କିପରି କରିବା ଯାଉଛି, ମୁଁ ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିବି ।

ଦେଵଦେଵା ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯେତେପି ପିତରୋ ହ୍ଯୁତ। ଇଚ୍ଛନ୍ତି କିଞ୍ଚିଦାଚାର୍ଯ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପିଣ୍ଡନିଵେଦନମ୍ ।। ୧୪.

ଏହି ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା, ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ ପରେ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି ।

ପୂଜନଞ୍ଚୈଵ ଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵ୍ଵମେଵ ହି ନିତ୍ଯଶଃ। ତଦ୍ଧି ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲାନିତ୍ଯୁଵାଚ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୧୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପୂଜା ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସଦା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି କଥା ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି, ଏହା ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଦକ୍ଷତାର ଉପାୟ ।

ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ନିଵେଦଯେତ୍ପିଣ୍ଡଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯେତ୍। ଯୋଗାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନଃ ପିତରୋ ଯୋଗ ସମ୍ଭଵାଃ। ସୋମମାପ୍ଯାଯଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଯୋଗମାସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୪.

ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍‌ଛୁଚିଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଯୋଗିଭ୍ଯସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ । ପିତୄଣାଂ ହି ଭଵେଦେତତ୍ସାକ୍ଷାଦିଵ ହୁତଂ ହଵିଃ ।। ୧୪.

ଏହିପରି ଯିଏ ଏହାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ଶୁଚିତା ସହିତ ଯୋଗୀମାନେକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ । ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହା ସିଧାସଳଖ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବା ପରି ହୁଏ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯୋଗୀ ଚାଗ୍ରାସନେ ଯଦି। ଯଜମାନଞ୍ଚ ଭୋକ୍ତୄଂଶ୍ଚ ନୌରିଵାମ୍ଭସି ତାରଯେତ୍ ।। ୧୪.

ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକ ଯୋଗୀ ପ୍ରଥମ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ନୌକା ପରି ଯଜମାନ ଓ ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେକୁ ପାର କରାନ୍ତି ।

ଅସତାଂ ପ୍ରଗ୍ରହୋ ଯତ୍ର ସତାଞ୍ଚୈଵ ଵିମାନନା। ଦଣ୍ଡୋ ଦେଵକୃତସ୍ତତ୍ର ସଦ୍ଯଃ ପତତି ତାରୁଣଃ ।। ୧୪.

ଯେଉଁଠି ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଯୁବାବୟସର ତ୍ୱରାରେ ସତ୍ୱରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।

ହିତ୍ଵାଗମଂ ସଧର୍ମାଣଂ ବାଲିଶଂ ଯତ୍ର ଭୋଜଯେତ୍। ଆଦିକର୍ମ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦାତା ତତ୍ର ଵିନଶ୍ଯତି ।। ୧୪.

ଯେଉଁଠି ନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅଜ୍ଞାନୀକୁ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ମୂଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ସେଠି ଦାତା ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।

ପିଣ୍ଡମଗ୍ନୌ ସଦା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭୋଗାର୍ଥୀ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପ୍ରଜାର୍ଥୀ ପତ (ତ୍ନ)ଯେ ଦଦ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯମଂ ତତ୍ର ପୂର୍ଵକମ୍ ।। ୧୪.

ଭୋଗ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକ ସଦା ଯତ୍ନ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ । ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ପୂର୍ବକ ଦେବା ଉଚିତ ।

ଉତ୍ତମାଂ ଦ୍ଯୁତିମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ଗୋଷୁ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ପୂଜାଂ ଯଶଃ କୀର୍ତ୍ତିଂ ଗୋଷୁ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୧୪.

ଉତ୍ତମ ତେଜ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ସଦା ଉତ୍ତମ ପିଣ୍ଡ ଗାଈମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । ପ୍ରଜ୍ଞା, ପୂଜା, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସଦା ଗାଈମାନେକୁ ଦିଆଯାଏ ।

ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ଦୀର୍ଘମାଯୁଶ୍ଚ ଵାଯସେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ସୌକୁମାର୍ଯମଥାନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ କୁକ୍କୁଟେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୧୪.

ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ କାଉଆମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । କୋମଳତା ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ କୁକୁଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଏଵମେତତ୍ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପିଣ୍ଡନିର୍ଵପଣାତ୍ ଫଲମ୍। ଆକାଶଂ ଶମଯେଦ୍ଵାପି ସ୍ଥିତୌ ସୁଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ। ପିତୄଣାଂ ସ୍ଥାନମାକାଶଂ ଦକ୍ଷିଣା ଚୈଵ ଦିଗ୍ଭଵେତ୍ ।। ୧୪.

ଏହିପରି ପିଣ୍ଡ ଦାନର ଫଳ ବିସ୍ତାରରେ କହାଯାଇଛି । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ କିମ୍ବା ଭଲ ଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପିତୃମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଆକାଶ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ତାଙ୍କର ଦିଗ ।