ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ କମ୍ଟକିନଶ୍ଚୈଵ ଯଜ୍ଞିଯା ଯେନ କେନ ଚ। ପୂଜିତାଃ ସମିଦର୍ଥେ ତୁ ପିତୄଣାଂ ଵଚନଂ ତଥା ।। ୧୩.

ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ କାଂଟାଳିଆ ଗଛ, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସମିଦ୍ଧି ଭାବରେ ପୂଜିତ ଯାହାକୁ କହାଯାଇଛି।

ସମିଦ୍ଭିଃ କଲ୍କଲେଯାଭିର୍ଜ୍ଜୁହୁଯାଦ୍ଯୋ ହୁତାଶନମ୍ । ଫଲଂ ଯତ୍ କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୧୩.

ଯିଏ କଳ୍କଳା ଗଛର ସମିଦ୍ଧି ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।

ଆଯସଂ ସର୍ଵ୍ଵକାମୀଯମଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ହି ତତ୍। ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକୋ ନକ୍ତମାଲଃ କପିତ୍ଥଃ ଶାଲ୍ମଲିସ୍ତଥା ।। ୧୩.

ଆୟସ ଗଛ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦିଏ; ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ନକ୍ତମାଳ, କପିଠ୍ଥ ଓ ଶାଲ୍ମଳୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ନୀପୋ ଵିଭୀ ତକଶ୍ଚୈଵ ଵଲ୍ଲୀଭିଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ। ଶକୁନାନାଂ ନିଵାସଶ୍ଚ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍। ଅଯଜ୍ଞୀଯାଃ ସ୍ମୃତା ଯେ ଚ ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୈଵ ତୁ ଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୩.

ନୀପ ଗଛ, ବିଭୀତକ ଓ ବେଳ ଓ ଏହାପରି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହାପରି ଯେଉଁ ଗଛରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵଧେତି ଚୈଵ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ପିତୄଣାଂ ଵଚନଂ ତଥା। ସ୍ଵାହେତି ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣ୍ଯୁଦାହୃତମ୍ ।। ୧୩.

ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ 'ସ୍ୱଧା' ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ 'ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ସୂତ ଉଵାଚ। ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେଭ୍ଯୋଽନ୍ଯେ ପିତରସ୍ତଥା। ଆଥର୍ଵଣଵିଧିର୍ହ୍ଯେଷ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୧୪.

ସୂତ କହିଲେ: ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ; ଏହି ଆଥର୍ବଣ ପଦ୍ଧତି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା।

ପୂଜଯେଚ୍ଚ ପିତୃନ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ଦେଵାଶ୍ଚାପି ଵିଶେଷତଃ। ଦେଵେଭ୍ଯୋଽପି ପିତୃନ୍ ପୂର୍ଵମର୍ଚଯନ୍ତୀହ ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୪.

ଆଦିରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା କୁ ଦୃଢ଼ତା ସହ କରନ୍ତି।

ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୁହିତା ଖ୍ଯାତା ଲୋକେ ଵିଶ୍ଵେତି ନାମତଃ। ଵିଧିନା ସା ତୁ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞ ଦତ୍ତା ଧର୍ମ୍ମାଯ ଧର୍ମ୍ମତଃ। ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୧୪.

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମକୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବିଶ୍ୱେଦେବ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

ପ୍ରଖ୍ଯାତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵ୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତାଃ। ସମସ୍ତାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନଶ୍ଵେରୁରୁଗ୍ରଂ ମହତ୍ତପଃ ।। ୧୪.

ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ।

ହିମଵଚ୍ଛିଖରେ ରମ୍ଯେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତେ। ସର୍ଵ୍ଵାପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚରିତଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵସେଵିତମ୍ ।। ୧୪.

ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଚରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧେନ ମନସା ପ୍ରୀତାଃ ପିତରସ୍ତାନଥାବ୍ରୁଵନ୍। ଵରଂ ଵୃଣୀଧ୍ଵଂ ପ୍ରୀତାଃସ୍ମ କଂ କାମଂ କରଵାମହେ ।। ୧୪.

ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପିତୃମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ବର ଚୟନ କର; ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ। କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବୁ?'

ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ପିତୃଭିସ୍ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଭାଵନଃ। ପ୍ରଜାନାମଧିପୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶଵାନିତୀଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୧୪.

ଏପରି ପିତୃମାନେ କହିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।

ମହାତେଜା ମହାଦେଵସ୍ତପସା ତୈସ୍ତୁ ତାପିତଃ। ତପସା ତେନ ସୁପ୍ରୀତଃ କଂ କାମଂ ଵିଦଧାମି ଵଃ ।। ୧୪.

ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାଦେବ, ସେମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ କହିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଚାହଁ, ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି?'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ଵିଶ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ଊଚୁସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଲୋକଭାଵିନମ୍ ।। ୧୪.

ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିର୍ମାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେଽସ୍ମାକଂ ଭଵେଦଂଶୋ ହ୍ଯେଷ ନଃ କାଂକ୍ଷିତୋ ଵରଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତାନ୍ଵୈ ତ୍ରିଦିଵପୂଜିତାନ୍ ।। ୧୪.

'ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆମ ପାଇଁ ଅଂଶ ମିଳୁ; ଏହି ବର ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ।' ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂଜିତ ସେମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମେଵେତି କାଂକ୍ଷିତୋ ଵୋ ଵରସ୍ତୁ ଯଃ। ପିତୃଭିସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୪.

'ଏହିପରି ହେବ; ତୁମେ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଲ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।' ପିତୃମାନେ ଏପରି କହି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ନିଶ୍ୱାସ କଲେ।

ସହାସ୍ମାଭିସ୍ତୁ ଵୋ ଭାଵ୍ଯଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵିହ। ଅସ୍ମାକଂ କଲ୍ପିତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯୁଷ୍ମାନଗ୍ରାସନଂ ହ ଵୈ ।। ୧୪.

'ଏଠାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ତାହାରେ ତୁମେ ଆମ ସହ ଅଂଶୀ ହେବ। ଆମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ପ୍ରଥମ ଭାଗ ତୁମେ ପାଇବ।'

ଭଵିଷ୍ଯତି ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ମାଲ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈସ୍ତଥାନ୍ନେନ ଯୁଷ୍ମାନଗ୍ରେର୍ଜଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୪.

'ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ହେବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଥମ ଭେଟ ତୁମେ ପାଇବ।'

ପ୍ରଦାତା ଚେତି ଯୁଷ୍ମାକମସ୍ମାକଂ ଦାସ୍ଯତେ ତତଃ। ଵିସର୍ଜନମଥାସ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ଦେଵତାଃ ।। ୧୪.

'ଦାତା ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେବେ, ତାପରେ ଆମକୁ। ପ୍ରଥମେ ଆମ ବିଦାୟ ଓ ପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ।'

ରକ୍ଷଣଞ୍ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଆତିଥ୍ଯଞ୍ଚ ଵିଧିଦ୍ଵଯମ୍। ଭୂତାନାଂ ଦେଵତାନାଞ୍ଚ ପିତୄଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମଣି। ଏଵଂ ଵିଧିକୃତଃ ସମ୍ଯକ୍ ସର୍ଵ୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୪.

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ଓ ଆତିଥ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ବିଧି ଜୀବ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହିପରି ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେବ।

ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃଗଣୈଃ ସହ ୧୪.

ଏହିପରି ବର ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃମାନେଙ୍କ ସହିତ...

ଵେଦେ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞା ନରାଣାଂ ସମୁଦାହୃତାଃ । ଏତାନ୍ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ନିର୍ଵପେତ୍ସତତଂ ନରଃ ।। ୧୪.

ବେଦରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ ସଦା ମନୁଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।

ଯତ୍ର ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦାତାରଃ ସଂସ୍ଥାନଂ ଵୈ ନିଭୋଧତ। ନିର୍ଭଯଂ ନିରହଙ୍କାରଂ ନିଃଶୋକଂ ନିର୍ଵ୍ଯଥକ୍ଲମମ୍। ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵକାମପୁରସ୍କୃତମ୍ ।। ୧୪.

ଦାତାମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ସେଠି ସେମାନେ ଭୟରହିତ, ଅହଂକାର ଓ ଶୋକ ଛାଡି, କ୍ଲେଶ ଓ ଦୁଃଖ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।

ଶୂଦ୍ରେଣାପି ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯାଃ ପଞ୍ଚୈତେ ମନ୍ତ୍ରଵର୍ଜିତାଃ। ଅତୋଽନ୍ଯଥା ତୁ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ ଋଣଂ ନିତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ।। ୧୪.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଯଜ୍ଞ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ଛାଡି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହା କରିନଥିବାବେଳେ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଋଣୀ ହୁଅନ୍ତି ।

ଋଣଞ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପାତ୍ମା ଯଃ ପଚେଦାତ୍ମକାରଣାତ୍। ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞାନ୍ସଦା ବୁଧଃ ।। ୧୪.

ଯିଏ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଇବା ପାଇଁ ରନ୍ଧେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଋଣ ଭୋଗ କରେ । ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ପାଞ୍ଚଟି ମହାଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ ।

ନୈଵେଦ୍ଯଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ଜୀଵତ୍ଯପି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଉଦକ୍ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ବଲିଂ କୁର୍ଯାଦୁଦକୁମ୍ଭଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୪.

କେତେକ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ । ପ୍ରଥମେ ପାଣି ସହିତ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହିପରି ଜଳକୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ।

ବଲିଂ ସୁଵିଦିତଂ କୁର୍ଯାଦୁଚ୍ଚାଦୁଚ୍ଚତରଂ କ୍ଷିପେତ୍ । ପରଶ୍ରୃଙ୍ଗଗଵାଂ ପୂର୍ଵ୍ଵ ବଲିଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପେତ୍ ।। ୧୪.

ଭଲଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଯାଉଛି । ଅନ୍ୟ ଗାଈଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଥିବାଠାରେ, ବଳିକୁ ସାମ୍ନାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

ନ ଵିନେଦ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ ପିଣ୍ଡଃ ପିତୄଣାଂ ଯସ୍ତୁ ଜୀଵତି। ଇଷ୍ଟେନାନ୍ନେନ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୋଜଯେତ ଯଥାଵିଧି। ଵିଧାନଂ ଵେଦଵିହିତମେତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୪.

ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ୍ତ, ସେଠି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଇବା ଦେଇ ସେମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ବିଧି ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କିପରି କରିବା ଯାଉଛି, ମୁଁ ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିବି ।

ଦେଵଦେଵା ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯେତେପି ପିତରୋ ହ୍ଯୁତ। ଇଚ୍ଛନ୍ତି କିଞ୍ଚିଦାଚାର୍ଯ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପିଣ୍ଡନିଵେଦନମ୍ ।। ୧୪.

ଏହି ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା, ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ ପରେ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି ।