ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଜାପୁଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଯୁତିଃ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରଜାକାନ୍ତିସମନ୍ଵିତା। ଭଵନ୍ତି ରୁଚିରା ନିତ୍ଯଂ ଵିପାପ୍ମାନୋଽଘଵର୍ଜିତାଃ ।। ୧୩.

ସନ୍ତାନର ବୃଦ୍ଧି, ଚମକ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଆକର୍ଷଣ ସହିତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ସବୁ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଓ ପାପମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏ ।

ସକୃଦେଵାସ୍ତରେଦ୍ଦର୍ଭାନ୍ ପିଣ୍ଡାର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ। ପ୍ରାଗ୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରନିଯତୋ ଵିଧିଞ୍ଚାପ୍ଯନୁଵକ୍ଷ୍ଯତି ।। ୧୩.

ପିଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦର୍ଭା ଘାସ ଏକଥର ପିଛାଇବା ଉଚିତ । ଦର୍ଭାର ଟିପ୍ସ ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ ।

ନ ଦୀନୋ ଵାପି ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନ ଚୈଵାନ୍ଯମନା ନରଃ। ଏକାଗ୍ରମାଧାଯ ମନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସଦା ବୁଧଃ ।। ୧୩.

ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରିବା ଉଚିତ । ଦୁଃଖି, କ୍ରୁଧିତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ନିହନ୍ମି ସର୍ଵ୍ଵଂ ଯଦମେଧ୍ଯଵଦ୍ଭଵେଦ୍ ହତାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵେ ସୁରଦାନଵା ମଯା। ରକ୍ଷାଂସି ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ପିଶାଚସଙ୍ଘା ହତା ମଯା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵେ ।। ୧୩.

ଯେଉଁ ସବୁ ଅପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରେ । ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିରୋଧୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ରକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ ଓ ଯାତୁଧାନମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି ।

ଏଵଂ ପିତ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟମନ୍ନଂ ହି ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯାସୁରା ଵର୍ଜଯନ୍ତୀହ ସର୍ଵ୍ଵେ। ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ପଠ୍ଯତେ ଏଷ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଵୈ ଦେଶଂ ରାକ୍ଷସା ଵର୍ଜଯନ୍ତି ।। ୧୩.

ଏଭଳି ଭାବରେ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଏଠାରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

ଅନେନ ଵିଧିନା ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ସଦା। ମନସା କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଯଦ୍ଯତ୍ତତ୍ତଦ୍ଦଦ୍ଯୁଃ ପିତାମହାଃ ।। ୧୩.

ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ।

ପିତରୋ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ରକ୍ଷାଂସି ଵିମନାଂସି ଚ। ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ କୃତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।। ୧୩.

ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସତତ ପ୍ରୟାସରେ କରାଯିବା ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ରକ୍ଷସମାନେ ନିରୁତ୍ସାହ ହୁଅନ୍ତି ।

ଶୂଦ୍ରାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ କ୍ଷୀରଵାଶୁ ବଲ୍ଵଜାସ୍ତରଵସ୍ତଥା। ଵାରଣାଶ୍ଚ ଲଵାଶ୍ଚୈଵ ଲଵଵର୍ଷାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ଏଵମାଦୀନ୍ଯଥାନ୍ଯାନି ତୃଣାନି ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୩.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୂଦ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, କ୍ଷୀରବ, ବଳବଜ, ତରବ, ବାରଣ, ଲବା, ଲବବର୍ଷ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଘାସଗୁଡିକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅଞ୍ଜନାଭ୍ଯଞ୍ଜନାଗନ୍ଧାମାନୁପ୍ରଲଯନଂ ତଥା । କାଶୈଃ ପୁନର୍ଭଵୈଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ସର୍ଵ୍ଵମେଵ ଫଲଂ ଭଵେତ୍ ।। ୧୩.

ଅଞ୍ଜନ, ଗନ୍ଧ, ମଲିଶ୍, ଏବଂ କାଶ ଓ ପୁନର୍ଭବ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଥାଏ ।

କାଶାଃ ପୁନର୍ଭଵା ଯେ ଚ ବର୍ହଣା ଉପବର୍ହଣାଃ। ଅଥ ତେ ପିତରୋ ଦେଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଃ ପୁନଃ ।। ୧୩.

କାଶ, ପୁନର୍ଭବ, ବର୍ହଣ ଓ ଉପବର୍ହଣ ଘାସଗୁଡିକ — ଏମାନେ ପିତୃମାନେ ଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ପିତୃମାନେ ।

ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଦିଧୂପାନାମେଷ ମନ୍ତ୍ର ଉଦାହୃତଃ। ଆହୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଯାନ୍ତୁ ହୋମାର୍ଥେ ଵିପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।। ୧୩.

ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଆଦି ଉପଚାର ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି । ସେଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୋମ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ସୋମାଯ ଵୈ ପିତୃମତେ ସ୍ଵଧା ଅଙ୍ଗିରସେ ନମଃ। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଲୌକିକଂ ଵାପି ଜୁହୁଯାତ୍କର୍ମ୍ମସିଦ୍ଧଯେ ।। ୧୩.

ପିତୃମାନଙ୍କ ନାଥ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ଚାହେଁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ଲୋକୀୟ ହେଉ, ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅନ୍ତରାଧାଯ ସମିଧଂ ତଥା ହୋମୋ ଵିଧୀଯତେ ୧୩.

ମଧ୍ୟରେ ଦାର ରଖି, ଏଭଳି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଏ ।

ଅଗ୍ନଯେ କଵ୍ଯଵାହାଯ ସ୍ଵଧା ଅଙ୍ଗିରସେ ନମଃ। ଯମାଯ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ ସ୍ଵଧା ନମ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୧୩.

ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ କବ୍ୟବାହା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଯମଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା, ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ହୋମମନ୍ତ୍ରା ମନ୍ତ୍ରାଣାମନୁ ପୂର୍ଵ୍ଵଶଃ। ଦକ୍ଷିଣାତୋଽଗ୍ନଯେ ନିତ୍ଯଂ ସୋମାଯାନ୍ତରତସ୍ତଥା ।। ୧୩.

ଏହି ହୋମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମନ୍ତ୍ରର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ । ସଦା ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ, ମଧ୍ୟରେ ସୋମ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଏତଯୋରନ୍ତରଂ ନିତ୍ଯଂ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵୈ ଵିଵସ୍ଵତେ। ଉପଚାରଂ ସ୍ଵଧାକାରଂ ତଥୈଵୋଲ୍ଲେଖନଞ୍ଚ ଯତ୍ ।। ୧୩.

ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ସଦା ବିବସ୍ବାନଙ୍କୁ ଉପଚାର, ସ୍ୱଧା ଦେବା, ନିୟମିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ହୋମଜପ୍ଯେ ନମସ୍କାରଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ଅଞ୍ଜନାଭ୍ଯଞ୍ଜନେ ଚୈଵ ପିଣ୍ଡସଂଵପନଂ ତଥା ।। ୧୩.

ହୋମ ଓ ଜପରେ ବିଶେଷ କରି ନମସ୍କାର, ଛିଟାଯିବା, ଆଞ୍ଜନ ଓ ତେଲ ଲଗାଇବା, ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଶ୍ଵମେଧଫଲେନୈଵ ତତ୍ସ୍ମୃତଂ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵ୍ଵକମ୍। କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵା ଯଥୋ ଦ୍ଦିଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସମାଚରେତ୍ ।। ୧୩.

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସହିତ, ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟାରେ କରିବା ଉଚିତ।

ବହୁହଵ୍ଯତ୍ଵମେଵାଗ୍ନୌ ସୁସମିଦ୍ଧେ ଵିଶେଷତଃ। ଵିଧୂମେ ଲେଲିହାନେ ଚ ହୋତଵ୍ଯଂ କର୍ମସିଦ୍ଧଯେ ।। ୧୩.

ଭଲ ଭାବେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ, ବିଶେଷ କରି ବେଶି ହବ୍ୟ ଦେବାବେଳେ, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଏବଂ ଶିଖା ଝଲମଲ କରୁଥିବା ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ସଧୂମେ ଚ ଜୁହୁଯାଦ୍ଯୋ ହୁତାଶନେ। ଯଜମାନୋ ଭଵେଦନ୍ଧଃ ସୋଽପୁତ୍ର ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୧୩.

ଯଦି ଅଗ୍ନି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଧୂଆଁ ହେଉଛି, ଏମିତି ଅଗ୍ନିରେ ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ସେଠି ଯଜମାନ ଅନ୍ଧ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

ଅଲ୍ପେନ୍ଧନୋ ଵା ରୂକ୍ଷୋ ଵା ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶଃ । ଜ୍ଵାଲା ଧୂମୋପସେଵ୍ଯଶ୍ଚ ସ ତୁ ଵହ୍ନିର୍ନ ସିଦ୍ଧଯେ ।। ୧୩.

ଅଗ୍ନି କମ୍ ଇଂଧନର, ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଥିବା, ଶିଖା ଧୂଆଁ ସହିତ ଥିଲେ, ଏମିତି ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

ଦୁର୍ଗନ୍ଧଶ୍ଚୈଵ ନୀଲଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ। ଭୂମିଂ ଵିଗାହତେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯାତ୍ପରାଭଵମ୍ ।। ୧୩.

ଯଦି ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥାଏ, ନୀଳ କିମ୍ବା ବିଶେଷ କରି କଳା ହୁଏ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦ କରେ, ସେଠି ବିଫଳତା ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ପିଣ୍ଡିତଶିଖଃ ସର୍ପିଃକାଞ୍ଚନସମ୍ଭଵଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ଵହ୍ନିଃ ସ୍ଯାତ୍କାର୍ଯ୍ଯସିଦ୍ଧଯେ ।। ୧୩.

ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିରେ ଶିଖା ଅଛି, ମୁଣ୍ଡ ଗଠିତ ଅଛି, ଘୃତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଘୂରୁଛି, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

ନରନାରୀଗଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ଅକ୍ଷଯାଃ ପୂଜିତାସ୍ତେନ ଭଵନ୍ତି ପିତରୋଽଵ୍ଯଯାଃ ।। ୧୩.

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିରକାଳ ପୂଜା ମିଳେ; ଏଭଳି ପୂଜିତ ହେଲେ ପିତୃମାନେ ଅବିନାଶୀ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଥାଲ୍ଯୁଦୁମ୍ବରପାତ୍ରାଣି ଫଲାନି ସମିଧସ୍ତଥା। ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଚାତିପଵିତ୍ରାଣି ମେଧ୍ଯାନୀତି ଵିଶେଷତଃ ।। ୧୩.

ମାଟିର ହାଣ୍ଡି, ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ର, ଫଳ ଓ ଇଂଧନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

ପଵିତ୍ରଂ ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଦ୍ଧଯେ ଜନ୍ମକର୍ମ୍ମସୁ। ପାତ୍ରେଷୁ ଫଲମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯନ୍ମଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ।। ୧୩.

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର କହିଥିବା ଫଳ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ତଦେଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସମିତ୍ସୁ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍। କୃତ୍ଵା ସମାହିତଂ ଚିତ୍ତମଗ୍ରଯେ ଵୈ କରୋମ୍ଯହମ୍ ।। ୧୩.

ଏହି କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯଥାକ୍ରମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଆଗରେ ମୁଁ କରେ।

ଅନୁଜ୍ଞାତଃ କୁରୁଷ୍ଵେତି ତଥୈଵ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୈଃ। ପତ୍ନୀମାଦାଯ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଜୁହୁଯାଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହନମ୍ ।। ୧୩.

ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ହବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସମାନପ୍ଲକ୍ଷନ୍ଯଗ୍ରୋଧପ୍ଲକ୍ଷାଶ୍ଵତ୍ଥଵିକଙ୍କତାଃ। ଉଦୁମ୍ବରାସ୍ତଥା ବିଲ୍ଵଚନ୍ଦନା ଯଜ୍ଞିଯାଶ୍ଚ ତେ ।। ୧୩.

ପ୍ଲକ୍ଷ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବିକଙ୍କଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ବିଲ୍ୱ ଓ ଚନ୍ଦନ ଏହି ସବୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।