ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗନ୍ଧାନ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଧୂପାଂଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦାଜ୍ଯାଦୁତୀଶ୍ଚ ଵୈ। ଫଲମୂଲନମସ୍କାରୈଃ ପିଦୄଣାଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ। ପୂର୍ଵ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ପଶ୍ଵାତ୍ପୂଜଯେଦନ୍ନସମ୍ପଦା ।। ୧୩.

ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଘୀ ଓ ଧାନ, ଫଳ, କନ୍ଦ ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଶୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ତୁ ସତତଂ ଵାଯୁଭୂତାଃ ପିତାମହାଃ। ଆଵିଶନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ମାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୧୩.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ବାୟୁ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ସଦା ଆସନ୍ତି । ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ।

ଵସ୍ତ୍ରୈରନ୍ନୈଃ ପ୍ରଦାନୈସ୍ତୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯପେଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଗୋଭିରଶ୍ଵୈସ୍ତଥା ଗ୍ରାମୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ଦାନ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ପାନ, ଗାଁ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଭଵନ୍ତି ପିତରଃ ପ୍ରୀତାଃ ପୂଜିତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ତସ୍ମାଦନ୍ନେନ ଵିଧିଵତ୍ ପୂଜଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ତେଣୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ସଵ୍ଯୋତ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦୁଲ୍ଲେଖନଂ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରୋକ୍ଷଣଞ୍ଚ ତଥା କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପ୍ରଥମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନ କାମ କରିବା ଉଚିତ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ରଖି ସେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଦର୍ଭାନ୍ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତଥା ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗନ୍ଧଦାନମଲଙ୍କାରମେକୈକଂ ନିର୍ଵପେଦ୍ଵୁଧଃ ।। ୧୩.

ଦର୍ଭା, ପିଣ୍ଡ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ, ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆଳଙ୍କାର ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ପୋଷଯିତ୍ଵା ଜନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵୈଶ୍ଵଃ ସ୍ଯାଦୁତ୍ତରୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ଅଭ୍ଯଙ୍ଗ ଦର୍ଭପିଞ୍ଜାଲୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି ।। ୧୩.

ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ପୋଷଣ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି । ତିନି ଗୁଛା ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅପସଵ୍ଯଂ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍। ତମୁଚ୍ଚାର୍ଯ୍ଯାଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ସୂତ୍ରମେଵ ଚ ।। ୧୩.

ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ବାମ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୂତା ଦେବା ଉଚିତ ।

ଖଣ୍ଡନଂ ପୋଷଣଂ ଚୈଵ ତଥୈଵୋଲ୍ଲେଖନଂ ତଥା। ସକୃଦେଵ ହି ଦେଵାନାଂ ପିତୄଣାଂ ତ୍ରିଭିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୩.

କଟିବା, ପୋଷଣ କରିବା ଓ ଚିହ୍ନ କାମ, ଏହି ଚିହ୍ନ କାମ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏକଥର, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନିଥର କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି ।

ଏକଂ ପଵିତ୍ରଂ ହସ୍ତେନ ପିତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ସକୃତ୍ସକୃତ୍। ଚୈଲମନ୍ତ୍ରେଣ ପିଣ୍ଡେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶନଜଂ ହିତମ୍ ।। ୧୩.

ଏକଟି ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରତିପ୍ରତି ପିଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଇ, ଦର୍ଶନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଉପକୃତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସଦା ସର୍ପିସ୍ତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପିଣ୍ଡାନ୍ନିର୍ଵପେଦ୍ଭୁଵି। ଜାନୁଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ସଵ୍ଯଂ ଭୂମୌ ପିତୃପରାଯଣଃ ।। ୧୩.

ସେସବୁ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେସବୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଘିଅ ଓ ତିଳ ମିଶିତ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯଥାନିୟମ ଡାହା କୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପିତୄନ୍ ପିତାମହାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହାନ୍। ଆହୂଯ ଚ ପିତୄନ୍ ପ୍ରାଞ୍ଚାନ୍ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ଯତ୍ନତଃ। ପିଣ୍ଡାନ୍ପରିକ୍ଷିପେତ୍ସମ୍ଯଗପସଵ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ପୂର୍ବଜ, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁହଁ କରି, ପିତୃତୀର୍ଥର ଜଳ ସହିତ ପିଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଘେରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅଲସତା ଛାଡି ଦିବା ଉଚିତ।

ଅନ୍ନେନାଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ପୃଥଗ୍ ମାତାମହାନାନ୍ତୁ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୧୩.

ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ କେତେକ ଲୋକ ମାତୃପକ୍ଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

ତ୍ରୀନ୍ ପିଣ୍ଡାନାନୁପୂର୍ଵ୍ଵ୍ଯେଣ ସାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାନ୍ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଦ୍ଧନାନ୍ । ଜାନ୍ଵନ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ଯତ୍ନେନ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୩.

ତିନିଟି ପୋଷକ ପିଣ୍ଡକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା, ଦୁଇ ଗୁଡିଠାରେ ରଖି, ଯଥାନିୟମ ଏବଂ ସାବଧାନତା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।

ସଵ୍ଯୋତ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମେ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ପର୍ଯ୍ଯଯଃ। ନମୋ ଵଃ ପିତରଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୈଃ ସଦା ହ୍ଯେଵମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ଡାହା ଓ ଉପର ହାତ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ, ସଦା ଅଲସତା ଛାଡି, 'ପ୍ରଣାମ ହେ ପ୍ରବଳ ପୂର୍ବଜମାନେ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାନ୍ତୁ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମଂ ପିଣ୍ଡମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ନମୋ ଵଃ ପିତରଃ ସୌମ୍ଯାଃ ପଠନ୍ନିତ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ଡାହା ହାତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ଛାଡିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସଦା 'ପ୍ରଣାମ ହେ ସୋମ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ' ବୋଲି ଅଲସତା ଛାଡି ପଠିବା ଉଚିତ।

ସଵ୍ଯୋତ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମେ ସର୍ଵ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ଉଲୂଖଲସ୍ଯ ଲେଖାଯା ମୁଦପାତ୍ରାଚ୍ଚ ସେଵନମ୍ ।। ୧୩.

ଡାହା ଓ ଉପର ହାତ ଦ୍ୱାରା, ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗି ରହି, ଉଲୁଖଳର ରେଖା ଓ ଜଳପାତ୍ରର ସ୍ଥାନରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷୌମସୂତ୍ରଂ ନଵଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୋଣଂ କାର୍ପାସିକଂ ତଥା। ପତ୍ରୋର୍ଣଂ ପିତୃସୂତ୍ରଞ୍ଚ କୌଶେଯଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୧୩.

ନୂତନ କ୍ଷୌମ ସୂତ୍ର, ଲାଲ କାପାସିକ ବସ୍ତ୍ର, ପତ୍ର ଓ ଉନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ପୂର୍ବଜ ସୂତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵର୍ଜଯେତ୍ତଦ୍ଦଶାଂ ଯଜ୍ଞେ ଯଦପ୍ଯହତଵସ୍ତ୍ରଜାମ୍। ନ ପ୍ରୀଣନ୍ତି ତଥୈତାନି ଦାତୁରାପ୍ଯାଯତୋ ଭଵେତ୍ ।। ୧୩.

ଯଜ୍ଞରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏପରି ବସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦାତାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ହୁଏ ନାହିଁ।

ଶ୍ରେଷ୍ଠମାହୁସ୍ତ୍ରିକକୁଦମଞ୍ଜନଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ। କୃଷ୍ଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତିଲେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ତୈଲଂ ପରିରକ୍ଷିତମ୍ ।। ୧୩.

ତିନି ଗଠି ବିଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଜନ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ସଦା କୃଷ୍ଣ ତିଳର ତେଲ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଚନ୍ଦନାଗୁରୁଣୀ ଚୋଭେ ତମାଲୋଶୀରପଝକମ୍। ଧୂପଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତୁରୁଷ୍କଂ ଧୂପମେଵ ଚ ।। ୧୩.

ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁ, ତମାଳ, ଶୀରପ, ଭକ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂପ — ଗୁଗ୍ଗୁଳ ଓ ତୁରୁଷ୍କ ଧୂପ — ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଶୁକ୍ଲାଃ ସୁମନସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତଥା ପଝୋତ୍ପଲାନି ଚ। ଗନ୍ଧଵନ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନାନି ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୧୩.

ଧଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।

ଜଵାସୁମନସୋ ଭଣ୍ଡୀରୂପକାମକୁରଣ୍ଡକାଃ। ପୁଷ୍ପାଣି ଵର୍ଜନୀଯାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୩.

ଜବା, ସୁମନସ, ଭଣ୍ଡୀର, ଉପକାମ ଓ କୁରଣ୍ଡକ ଫୁଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାନି ଗନ୍ଧାଦପେତାନି ଉପଗନ୍ଧୀନି ଯାନି ଚ। ଵର୍ଜନୀଯାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଭୂତିମନ୍ଵିଚ୍ଛତା ତଦା ।। ୧୩.

ଯେଉଁ ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅତି କମ୍ ସୁଗନ୍ଧ ଅଛି, ତାହା ଉନ୍ନତି ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଜାତଯସ୍ତଥାନ୍ଵିଷ୍ଠା ନିଯତାଃ ସ୍ଯୁରୁଦଙ୍ମୁଖାଃ। ପୂଜଯେଦ୍ଯଜମାନସ୍ତୁ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ ।। ୧୩.

ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ବସି, ନିୟମିତ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ; ଯଜ୍ମାନ ଯଥାବିଧି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁହଁ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତେଷାମଭିମୁଖୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦର୍ଭାନ୍ପିଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ଯତ୍ନତଃ। ଅନେନ ଵିଧିନା ସାକ୍ଷାଦର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ସ୍ଵାନ୍ ପିତାମହାନ୍ ।। ୧୩.

ସେମାନଙ୍କୁ ମୁହଁ କରି, ସାବଧାନତା ସହିତ ଦର୍ଭା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଧାରା ଅନୁସାରେ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ହରିତା ଵୈ ସପିଞ୍ଜଲ୍ଯାଃ ପୁଷ୍ପସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ସମାହିତାଃ। ରତ୍ନିମାତ୍ରପ୍ରଦାନେନ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୩.

ହଳଦିଆ ଛାଁ ଥିବା, ଫୁଲରେ ଭିଜା, ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିଥିବା, ଯବ ଦାଣା ଆକାରର ଦର୍ଭା ଗଛ ପିତୃତୀର୍ଥରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଉପମୂଲେ ତଥା ନୀଲାଃ ପ୍ରସ୍ତରାଦ୍ଯକୁଲୋଦ୍ଯମାଃ । ତଥା ଶ୍ମାମାକନୀଵାରା ଦୁର୍ଵାରାଃ ସମୁଦାହୃତାଃ ।। ୧୩.

ମୂଳ ତଳରେ ଏହିପରି ନୀଳ ପଥର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭଲ ପରିମାଣରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି ଶ୍ମାମାକ, ନୀବାର ଓ ଦୁର୍ବା ଘାସ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ପୂର୍ଵ୍ଵଂକୀର୍ତ୍ତିତଵାଞ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠୋ ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାପତିଃ । ତସ୍ଯ ଵାଲା ନିପତିତା ଭୂମୌ ଚାକାଶମାର୍ଗତଃ ।। ୧୩.

ପୂର୍ବରୁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଇଥିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ତାଙ୍କର କେଶ ଆକାଶ ମାର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଗଲା ।