ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଚରାଦୀନାଂ ପିତୄନଥ ପିତାମହାନ୍। ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋଶ୍ଚ ତଥା ନମସ୍ଯାମି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୧୨.

ନକ୍ଷତ୍ର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ପିତୃମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରେ।

ଦେଵର୍ଷୀଣାଞ୍ଜନଯିତୄଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତାନ୍। ଅଭଯସ୍ଯ ସଦା ଦାତୄନ୍ନମସ୍ଯେଽହଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୧୨.

ଦେବ ଋଷିମାନେଙ୍କର ପିତୃମାନେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଓ ସଦା ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରେ।

ପ୍ରଜା ପତେଃ କଶ୍ଯପାଯ ସୋମାଯ ଵରୁଣାଯ ଚ। ଯୋଗଯୋଗେଶ୍ଵରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନମସ୍ଯାମି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୧୨.

ପ୍ରଜାପତି, କଶ୍ୟପ, ସୋମ, ବରୁଣ ଓ ଯୋଗ ଓ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନେଙ୍କୁ, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରେ।

ପିତୃଗଣେଭ୍ଯଃ ସପ୍ତଭ୍ଯୋ ନମୋ ଲୋକେଷୁ ସପ୍ତସୁ। ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ନମଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଯୋଗଚକ୍ଷୁଷେ ॥ ୧୨.

ସପ୍ତ ଲୋକରେ ଥିବା ସପ୍ତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା, ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଏତଦୁକ୍ତଂ ସସପ୍ତର୍ଷିବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍ । ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛ୍ରୀମଦ୍ରକ୍ଷୋଵିନାଶନମ୍ ॥ ୧୨.

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷିମାନେଙ୍କର ପୂଜିତ। ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।

ଅନେନ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵରାନ୍ ଲଭତେ ନରଃ। ଅନ୍ନମାଯୁଃ ସୁତାଂଶ୍ଚୈଵ ଦଦତେ ପିତରୋ ଭୁଵି ॥ ୧୨.

ଏହି ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତିନିଟି ବର ପାଏ। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଅନ୍ନ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତି।

ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ସପ୍ତାର୍ଚ୍ଚିଷଂ ଜପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯମେଵ ସମାହିତଃ। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକରାଡ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ରହିଛି, ସେଉଁଠାରେ ଯିଏ ସପ୍ତାର୍ଚ୍ଚିଷ ମନ୍ତ୍ର ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ପଢ଼େ, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ।

ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପଚ୍ଯତେ ଗେହେ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵା ଭୋଜ୍ଯମେଵ ଚ। ଅନିଵେଦ୍ଯ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ନାଯତନେ ସଦା ॥ ୧୨.

ଘରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ରନ୍ଧାଯାଏ, ଖାଇବା ବା ଭୋଜନ ଯାହା ହେଉ, ତାହା ପ୍ରଥମେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଛାଡ଼ି, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

କ୍ରମଶଃ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ବଲିପାତ୍ରାଣ୍ଯତଃ ପରମ୍। ଯେଷୁ ଯଚ୍ଚ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୧୨.

ଏବେ ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବଳି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଯେଉଁ ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ତାହା ମୋ କଥା ଶୁଣ।

ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ।। ପାଲାଶଂ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯମଶ୍ଵତ୍ଥେ ରାଜ୍ଯଭାଵନା। ସର୍ଵଭୂତାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ଲକ୍ଷେ ନିତ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍ ।। ୧୩.

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ପଳାଶ ଗଛ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଲାଗି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ ସଦା ଉପଯୁକ୍ତ।

ପୁଷ୍ଟିକାମଂ ଚ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଧୃତିଂ ସ୍ମୃତିମ୍। ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କାଶ୍ମର୍ଯ୍ଯଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୩.

ପୁଷ୍ଟି ଆଶା କରୁଥିବା ପାଇଁ ବଟ ଗଛ ଉପଯୁକ୍ତ। ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୃତି ଓ ସ୍ମୃତି ଲାଗି କାଶ୍ମରୀ ପାତ୍ର ରକ୍ଷାକାରୀ, ଖ୍ୟାତି ଦେଉଥିବା ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶକ।

ସୌଭାଗ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଲୋକେ ମଧୁକେ ସମୁଦାହୃତମ୍। ଫଲ୍ଗୁପାତ୍ରେ ଚ କୁର୍ଵାଣଃ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୧୩.

ଏହି ଜଗତରେ ମଧୁ ଦାନ କରିବାରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୌଭାଗ୍ୟ ମିଳେ । ଫଳଗୁ ପାତ୍ରରେ ଏହା କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ।

ପରା ଦ୍ଯୁତିରଥୋ କର୍ତ୍ତୁଃ ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ବିଲ୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଥା ମେଧା ନିତ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୧୩.

ବିଲ୍ବ ପାତ୍ରରେ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, କର୍ତ୍ତା ଅତିଶୟ ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଥାଏ । ସେ ସଦା ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ ।

କ୍ଷେତ୍ରାରାମତଡାଗେଷୁ ସର୍ଵସସ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହି। ଵର୍ଷେଦଜସ୍ରଂ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵେଣୁପାତ୍ରେଷୁ କୁର୍ଵ୍ଵତଃ ।। ୧୩.

କ୍ଷେତ୍ର, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୋଖରୀରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଫସଲ ପାଇଁ, ବାଁଶ ପାତ୍ରରେ ଦାନ କରିଥିଲେ ମେଘ ଅବିରତ ବର୍ଷା କରେ ।

ଏତେଷ୍ଵେଵ ସୁପାତ୍ରେଷୁ ଯେ ଚୈଵାଗ୍ରଯଣଂ ଦଦୁଃ। ସକୃଦପ୍ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଫଲମୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୩.

ଏହି ଉତ୍ତମ ପାତ୍ରଗୁଡିକରେ ଯେଉଁମାନେ ଆଗର ଭାଗ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଥର କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି ।

ପିତୃଭ୍ଯୋ ଯସ୍ତୁ ମାଲ୍ଯାନି ସୁଗନ୍ଧୀନି ଚ ସର୍ଵଶଃ । ସଦା ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଃ ସ ଵିଭାତି ଦିଵାକରଃ ।। ୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଫୁଲମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ-ଯଶ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକନ୍ତି ।

ଗୁଗ୍ଗୁଲାଦୀଂସ୍ତଥା ଧୂପାନ୍ ପିତୃଭ୍ଯୋ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ସଂଯୁକ୍ତାନ୍ମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧୂପ, ମଧୁ ଓ ଘୀ ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି ।

ଧୂପଂ ଗନ୍ଧଗୁଣୋପେତଂ କାନ୍ତଂ ପିତୃପରାଯଣମ୍। ଲଭତେ ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵପତ୍ଯାନି ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚୋଭଯୋଃ। ଦଦ୍ଯାଦେଵ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯମେଵ ହ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମନୋହର ଗୁଣ ଥିବା ଧୂପ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରନ୍ତି । ସଦା ସଚେତନ ଭାବେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଦୀପଂ ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତଃ ସଦା ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ସ ଲୋକେଽପ୍ରତିମଂ ଚକ୍ଷୁଃ ସଦା ଚ ଲଭତେ ଶୂଭମ୍ ।। ୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସଦା ଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି ।

ତେଜସା ଯଶମା ଚୈଵ କାନ୍ତ୍ଯା ଚୈଵ ବଲେନ ଚ। ଭୁଵି ପ୍ରକାଶୋ ଭଵତି ଭ୍ରାଜତେ ଚ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ। ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଵିମାନାଗ୍ରେ ସ ମୋଦତେ ।। ୧୩.

ତେଜ, ଯଶ, ଚାରିତ୍ର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପୃଥିବୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚମକେ । ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଯାନର ଆଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ ।

ଗନ୍ଧାନ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଧୂପାଂଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦାଜ୍ଯାଦୁତୀଶ୍ଚ ଵୈ। ଫଲମୂଲନମସ୍କାରୈଃ ପିଦୄଣାଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ। ପୂର୍ଵ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ପଶ୍ଵାତ୍ପୂଜଯେଦନ୍ନସମ୍ପଦା ।। ୧୩.

ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଘୀ ଓ ଧାନ, ଫଳ, କନ୍ଦ ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଶୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ତୁ ସତତଂ ଵାଯୁଭୂତାଃ ପିତାମହାଃ। ଆଵିଶନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ମାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୧୩.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ବାୟୁ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ସଦା ଆସନ୍ତି । ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ।

ଵସ୍ତ୍ରୈରନ୍ନୈଃ ପ୍ରଦାନୈସ୍ତୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯପେଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଗୋଭିରଶ୍ଵୈସ୍ତଥା ଗ୍ରାମୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ଦାନ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ପାନ, ଗାଁ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଭଵନ୍ତି ପିତରଃ ପ୍ରୀତାଃ ପୂଜିତେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ତସ୍ମାଦନ୍ନେନ ଵିଧିଵତ୍ ପୂଜଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ତେଣୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ସଵ୍ଯୋତ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦୁଲ୍ଲେଖନଂ ଦ୍ଵିଜଃ। ପ୍ରୋକ୍ଷଣଞ୍ଚ ତଥା କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ୍ମଣ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।। ୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପ୍ରଥମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନ କାମ କରିବା ଉଚିତ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ରଖି ସେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଦର୍ଭାନ୍ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତଥା ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗନ୍ଧଦାନମଲଙ୍କାରମେକୈକଂ ନିର୍ଵପେଦ୍ଵୁଧଃ ।। ୧୩.

ଦର୍ଭା, ପିଣ୍ଡ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ, ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆଳଙ୍କାର ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ପୋଷଯିତ୍ଵା ଜନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵୈଶ୍ଵଃ ସ୍ଯାଦୁତ୍ତରୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ଅଭ୍ଯଙ୍ଗ ଦର୍ଭପିଞ୍ଜାଲୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି ।। ୧୩.

ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ପୋଷଣ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି । ତିନି ଗୁଛା ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅପସଵ୍ଯଂ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍। ତମୁଚ୍ଚାର୍ଯ୍ଯାଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଵସ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ସୂତ୍ରମେଵ ଚ ।। ୧୩.

ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ବାମ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୂତା ଦେବା ଉଚିତ ।

ଖଣ୍ଡନଂ ପୋଷଣଂ ଚୈଵ ତଥୈଵୋଲ୍ଲେଖନଂ ତଥା। ସକୃଦେଵ ହି ଦେଵାନାଂ ପିତୄଣାଂ ତ୍ରିଭିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୧୩.

କଟିବା, ପୋଷଣ କରିବା ଓ ଚିହ୍ନ କାମ, ଏହି ଚିହ୍ନ କାମ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏକଥର, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନିଥର କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି ।