ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନ ଚାସ୍ଯ କର୍ମ ଵୈ ଵିଦ୍ଵୋ ନ ତଥା ଲକ୍ଷଣଂ ଯଶଃ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯେନାସ୍ଯ କୁର୍ଯାଵୋ ରାଜ୍ଞସ୍ତେଜସ୍ଵିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଆମେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଲକ୍ଷଣ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତି ଜାଣୁନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ରଚନା କରିପାରିବୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।

ଋଷିଭିସ୍ତୌ ନିଯୁକ୍ତୌ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯୈଃ ସ୍ତୂଯତାମିତି । ଦାନଧର୍ମରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାନ୍ ସ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଜ୍ଞାନଶୀଲୋ ଵଦାନ୍ଯସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵପରାଜିତଃ

ଋଷିମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି କହିଲେ, 'ଭବିଷ୍ୟତରେ ତାଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କର ।' ସେ ସଦା ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦାତା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ।

ଯାନି କର୍ମାଣି କୃତଵାନ୍ ପୃଥୁଶ୍ଚାପି ମହାବଲଃ । ତାନି ଶୀଲେନ ବଦ୍ଧାନି ସ୍ତୁଵଦ୍ଭିଃ ସୂତମାଗଧୈଃ

ମହାବଳୀ ପ୍ରଥୁ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାନ କରିଲେ ।

ତତଃ ସ୍ତଵାନ୍ତେ ସୁପ୍ରୀତଃ ପୃଥୁଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ । ଅନୂପଦେଶଂ ସୂତାଯ ମଗଧଂ ମାଗଧାଯ ଚ

ତାପରେ, ସ୍ତୁତିର ଶେଷରେ, ପ୍ରଜାଙ୍କର ନାଥ ପୃଥୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୂତଙ୍କୁ ଅନୂପ ଦେଶ ଏବଂ ମାଗଧଙ୍କୁ ମଗଧ ଦେଇଥିଲେ।

ତଦା ଵୈ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ସ୍ତୂଯନ୍ତେ ସୂତମାଗଧୈଃ । ଆଶୀର୍ଵାଦୈଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯନ୍ତେ ସୂତମାଗଧବନ୍ଦିଭିଃ

ସେ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପାଇଥିଲେ; ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଗାଇଥିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରଜା ଊଚୁର୍ମହର୍ଷଯଃ । ଏଷ ଵୋ ଵୃତ୍ତିଦୋ ଵୈନ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତ୍ଵିତି ନରାଧିପଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଏହି ବେନଙ୍କ ପୁଅ ତୁମମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଦେବେ—ଏହି ନରପତି ତୁମ ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ।'

ତତୋ ଵୈନ୍ଯଂ ମହାଭାଗଂ ପ୍ରଜାଃ ସମଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ । ତ୍ଵନ୍ନୋ ଵୃତ୍ତିଂ ଵିଧତ୍ସ୍ଵେତି ମହର୍ଷେର୍ଵଚନାତ୍ତଦା । ସୋଽଭିଦ୍ରୁତଃ ପ୍ରଜାଭିସ୍ତୁ ପ୍ରଜାହିତଚିକୀର୍ଷଯା

ତାପରେ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜାମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବେନପୁତ୍ର ପ୍ରଥୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ, 'ଆମ ପାଇଁ ଜୀବିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ।

ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଣାଂଶ୍ଚ ଵସୁଧାମାର୍ଦ୍ଦଯଦ୍ବଲୀ । ଅସ୍ଯାର୍ଦ୍ଦନଭଯ ତ୍ରସ୍ତା ଗୌର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ମହୀ

ପ୍ରଥୁ ବଳବାନ୍ ହୋଇ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ପୃଥିବୀକୁ ଚାପିଲେ; ଏହି ଚାପିବା ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଗାଈ ରୂପ ଧରି ପଳାଇଗଲା।

ତାଂ ପୃଥୁର୍ଧନୁରାଦାଯ ଦ୍ରଵନ୍ତୀମନ୍ଵଧାଵତ । ସା ଲୋକାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୀନ୍ ଗତ୍ଵା ଵୈନ୍ଯଭଯାତ୍ତଦା । ଦଦର୍ଶ ଚାଗ୍ରତୋ ଵୈନ୍ଯଂ କାର୍ମୁକୋଦ୍ଯତଧାରିଣମ୍ ॥୨.୧.

ପ୍ରଥୁ ଧନୁଷ ନେଇ, ପଳାଉଥିବା ପୃଥିବୀ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ; ସେ, ବେନପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଧନୁଷ ଉଠାଇଥିବା ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ।

   ୬୨.୧୫୨ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ଵିଶିଖୈର୍ବାଣୈର୍ଦୀପ୍ତତେଜସମଚ୍ଯୁତମ୍ । ମହାଯୋଗଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷମମରୈରପି

ତିନି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ନେଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜରେ ଅଚଳ ଓ ମହାଯୋଗୀ, ମହାତ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅଲଭନ୍ତୀ ତଦା ତ୍ରାଣଂ ଵୈନ୍ଯମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ । କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଦେଵୀ ପୂଜ୍ଯା ଲୋକୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସଦା

ସେ ସମୟରେ, କୌଣସି ରକ୍ଷା ନ ପାଇ, ସେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ତିନି ଲୋକରେ ସଦା ପୂଜିତ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଲେ।

ଉଵାଚ ଵୈନ୍ଯଂ ନାଧର୍ମଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ ପରିପଶ୍ଯସି । କଥଂ ଧାରଯିତା ଚାସି ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ ମଯା ଵିନା

ସେ ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଅଧର୍ମ ଭାବୁନାହାଁ; ମୋ ଛଡ଼ା କିପରି ପ୍ରଜାମାନେ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ, ରାଜା?'

ମଯି ଲୋକାଃ ସ୍ଥିତା ରାଜନ୍ ମଯେଦନ୍ଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍ । ମଦୃତେ ଚ ଵିନଶ୍ଯେଯୁଃ ପ୍ରଜାଃ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ

'ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଛି। ମୋ ଛଡ଼ା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ।'

ନ ମାମର୍ହସି ଵୈ ହନ୍ତୁଂ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷସି । ପ୍ରଜାନାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଶ୍ରୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ ॥୧୫୫ . ଉପାଯତଃ ସମାରବ୍ଧାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ. ହତ୍ଵାପି ମାଂ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲନେ ନୃପ

'ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହୁଛ; ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପାୟରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ ସଫଳ ହୁଏ। ମୋତେ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'

ଅନ୍ନଭୂତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଜହି କୋପଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ । ଅଵଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରାହୁସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଶତେଷ୍ଵପି । ମତ୍ଵୈଵଂ ପୃଥିଵୀପାଲ ଧର୍ମଂ ନ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି

'ମୁଁ ଅନ୍ନର ଉତ୍ସ ହେବି; ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼। ଜଣାଣୀମାନେ ଶତ ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'

ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ମହାମନାଃ । କ୍ରୋଧଂ ନିଗୃହ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵସୁଧାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍

ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାର କଥା ଶୁଣି, ମହାମନା ରାଜା କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଏକସ୍ଯାର୍ଥାଯ ଯୋ ହନ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ଵା ପରସ୍ଯ ଵା । ଏକଂ ପ୍ରାଣଂ ବହୂନ୍ ଵାପି କାମଂ ତସ୍ଯାସ୍ତି ପାତକମ୍

'ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ, ଜଣେ କିମ୍ବା ଅନେକଙ୍କୁ ମାରେ, ସେଠି ସେ ଚାହୁଁଥିବା କି ନାହିଁ, ପାପ ଲାଗେ।'

ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଭଦ୍ରେ ଲଭନ୍ତେ ବହଵଃ ସୁଖମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ଶୁଭେ ନାସ୍ତି ପାତକଞ୍ଚୋପ ପାତକମ୍ ॥୨.୧.

'କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜଣେ ମରିଲେ ଅନେକ ଲୋକ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ଏପରି ମଙ୍ଗଳମୟ ହତ୍ୟାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ, ପାପର ଛାୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'

୬୨.୧୬୨ ସୋଽହଂ ପ୍ରଜାନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଵସୁନ୍ଧରେ । ଯଦି ମେ ଵଚନଂ ନାଦ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି ଜଗଦ୍ଧିତମ୍

'ସେହିପାଇଁ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ମୋ କଥା ଶୁଣି ଜଗତର ଭଲ କରିବାକୁ ଚାହୁନାହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ହେ ପୃଥିବୀ।'

ତ୍ଵାଂ ନିହତ୍ଯାଦ୍ଯ ବାଣେନ ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରଥଯିତ୍ଵେହ ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଜାଃ

'ଆଜି ମୁଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମାରି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରୁଛ, ମୁଁ ନିଜେ ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି।'

ସା ତ୍ଵଂ ଵଚନମାସାଦ୍ଯ ମମ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ । ସଞ୍ଜୀଵଯ ପ୍ରଜା ନିତ୍ଯଂ ଶକ୍ତା ହ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ

'ସେହିପାଇଁ, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କଥା ଗ୍ରହଣ କର; ସଦା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଅ—ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଦୁହିତୃତ୍ଵଞ୍ଚ ମେ ଗଚ୍ଛ ଏଵମେତଂ ମହଦ୍ଵରମ୍ । ନିଯଚ୍ଛେ ତ୍ଵାନ୍ତୁ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଘୋରଦର୍ଶନେ

ମୋର କନ୍ୟା ହେଉ, ଏହିପରି ଏହା ବଡ଼ ଉପାୟ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏବେ ରୋକୁଛି, ହେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା।

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵୈନ୍ଯମେଵମୁକ୍ତା ସତୀ ମହୀ । ଏଵମେତଦହଂ ରାଜନ୍ ଵିଧାସ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ

ତାପରେ, ଏପରି କହିବା ପରେ, ସତୀ ମହୀ ବେନ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଏହିପରି ହେବ, ରାଜା, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହା କରିବି।'

ଵତ୍ସନ୍ତୁ ମମ ତଂ ଯଚ୍ଛ କ୍ଷରେଯଂ ଯେନ ଵତ୍ସଲା । ସମାଞ୍ଚ କୁରୁ ସର୍ଵତ୍ର ମାଂ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । ଯଥା ଵିଷ୍ଯନ୍ଦମାନଞ୍ଚ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵଯେ

ମୋତେ ଏକ ଛୁଆଁ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେଇପାରିବି; ହେ ସ୍ନେହମୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ମୋତେ ସମାନ କର, ଯେପରି ଦୁଧ ସମସ୍ତଠାରେ ବହେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ହେଉ।

ତତ ଉତ୍ସାରଯାମାସ ଶିଲାଜାଲାନି ସର୍ଵଶଃ । ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ତତୋ ଵୈନ୍ଯସ୍ତେନ ଶୈଲା ଵିଵାର୍ଦ୍ଧିତାଃ

ତାପରେ ବେନ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ର ଟିପ୍ ପକାଇ ସମସ୍ତ ପଥର ତଳକୁ ହଟାଇଦେଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଵିଷମାସୀଦ୍ଵସୁନ୍ଧରା । ସ୍ଵଭାଵେନାଭଵଂସ୍ତସ୍ଯାଃ ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ

ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ପୃଥିବୀ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅସମ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ସମ ଓ ଅସମ ଅଂଶ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।

ନ ହି ପୂର୍ଵନିସର୍ଗେ ଵୈ ଵିଷମେ ପୃଥିଵୀତଲେ । ପ୍ରଵିଭାଗଃ ପୁରାଣାଂ ଵା ଗ୍ରାମାଣାଂ ଵାପି ଵିଦ୍ଯତେ

ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଅସମ ପୃଥିବୀ ତଳରେ, ସହର ବା ଗ୍ରାମର କୌଣସି ବିଭାଗ ଥିଲା ନାହିଁ।

ନ ସସ୍ଯାନି ନ ଗୋରକ୍ଷା ନ କୃଷିର୍ନ ଵଣିକ୍ପଥଃ । ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ପୂର୍ଵମେତଦାସୀତ୍ପୁରା କିଲ । ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ ॥୨.୧.

ଅନ୍ନ, ଗୋପାଳନ, ଚାଷ ବା ବ୍ୟବସାୟିକ ପଥ ଥିଲା ନାହିଁ; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ଥିଲା। ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

୬୨.୧୭୨ ସମତ୍ଵଂ ଯତ୍ର ଯତ୍ରାସୀଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦେଵ ହି । ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଦା

ଯେଉଁଠାରେ ସମତା ଥିଲା, ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସଦା ବସିଥିଲେ।