ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵକାର୍ଯ୍ଯାଦପି ସଦା ପିତୃକାର୍ଯ୍ଯଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଦେଵତାଭ୍ଯଃ ପିତୄଣାଂ ହି ପୂର୍ଵ୍ଵମାପ୍ଯାଯନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୧.

ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ବେଶି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପିତୃଗଣଙ୍କର ପୂରଣ ସଦା ଦେବତାଙ୍କର ପୂରଣ ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ।

ନ ହି ଯୋଗଗତିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ପିତୄଣାମପି ତୃପ୍ତଯଃ। ତପସା ହି ପ୍ରସିଦ୍ଧେନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ।। ୧୧.

ଯୋଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନୁହେଁ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଲୋକା ଦୁହିତରଶ୍ଚ ଵୈ। ଦୌହିତ୍ରା ଯଜମାନାଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯେ ଭାଵଯନ୍ତି ତାନ୍ ।। ୧୧.

ଏହିପରି ପିତୃଗଣଙ୍କର ଲୋକ, ତାଙ୍କର ଝିଅ, ଦୌହିତ୍ର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ — ଯେଉଁମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି — ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଚତ୍ଵାରୋ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵାଃ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୧.

ଚାରିଜଣ ଦେହଧାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତିନିଜଣ ଦେହ ନଥିବା। ଦେବତାମାନେ ଏମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତଦ୍ଘତମାନସାଃ। ଵିଶ୍ଵେ ଚ ସିକତାଶ୍ଚୈଵ ପୃଶ୍ନିଜାଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଣସ୍ତଥା ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ହାତ ଜୋଡି ରହନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଏହିପରି ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ବିଶ୍ୱେ, ସିକତା, ପୃଶ୍ନିଜ ଓ ଶୃଙ୍ଗିନ୍ ମଧ୍ୟ।

କୃଷ୍ଣାଃ ଶ୍ଵେତାସ୍ତ୍ଵଜାଶ୍ଚୈଵ ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵାତରଶନା ଦିଵାକୀର୍ତ୍ତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

କଳା, ଧଳା ଓ ଅଜନ୍ମା ମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବାୟୁ ରେଶା ଧାରଣ କରୁଥିବା ସନ୍ତାନ ଓ ଦିନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଲେଖାଶ୍ଚ ମରୁତଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଅତ୍ରିଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଚ ।। ୧୧.

ଲେଖା, ମରୁତ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଏବଂ ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ।

ଯକ୍ଷା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ କିନ୍ନରା ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ପିତୄଂସ୍ତ୍ଵପୂଜଯନ୍ସର୍ଵେ ନିତ୍ଯମେଵ ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ — ସମସ୍ତେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଫଳ ଆଶା କରି।

ଏଵମେତେ ମହାତ୍ମାନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ପୂଜିତାଃ। ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୧୧.

ଏପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଇ, ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ହିତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସଂସାରଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ତଥା। ମୋକ୍ଷଂ ଯୋଗମଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ତିନି ଲୋକର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୟକୁ ଛାଡି, ପିତୃଗଣ ମୁକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମୋକ୍ଷୋପାଯମଥୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାନନ୍ତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ, ଶକ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତତା — ପିତୃଗଣ ଏହି ସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ଵିହିତଂ ଯୋଗମୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ଵିତ୍ତମୁତ୍ତମମ୍। ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଦୃତେ ମୋକ୍ଷଃ କଥଞ୍ଚିନ୍ନୋପପଦ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଏ, ସେ ଯୋଗ ଶକ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ। ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଛାଡି ମୁକ୍ତି କେବେ ମିଳେନାହିଁ।

ଅପକ୍ଷସ୍ଯୈଵ ଗମନଂ ଗଗନେ ପକ୍ଷିଣୋ ଯଥା । ଵରିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧର୍ମ୍ମାଣାଂ ମୋକ୍ଷୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ସନାତନଃ ।। ୧୧.

ପଖା ନଥିବା ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚାଲିପାରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସନାତନ ଧର୍ମ।

ଵିମାନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯୁକ୍ତାନ୍ଯପ୍ସରସାଂଗଣୈଃ। ସର୍ଵକାମପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରଥ, ଅପ୍ସରା ଗଣ ସହିତ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ପିତୃଗଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଜ୍ଞା ପୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା ରାଜ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ। ପିତୄଣାଂ ହି ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସୁମହାତ୍ମନା ।। ୧୧.

ଜ୍ଞାନ, ପୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ — ଏ ସବୁ ମହାତ୍ମା ପିତୃଗଣଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳିଥାଏ।

ମୁକ୍ତାଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵାସାଂସି ଵାଜିନାଗାଯୁତାନି ଚ। କୋଟିଶଶ୍ଚାପି ରତ୍ନାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ପିତାମହମାନେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଢୂର୍ୟ ରତ୍ନର ଜମା ଦେଉଛନ୍ତି, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ଦଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ରତ୍ନ ଦେଉଛନ୍ତି।

ହଂସବର୍ହିଣଯୁକ୍ତାନି ମୁକ୍ତାଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵନ୍ତି ଚ। କିଙ୍କିଣୀଜାଲନଦ୍ଧାନି ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲାନି ଚ। ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ପିତାମହମାନେ ସଦା ସ୍ନେହରେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଢୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ ବାର୍ହିଣୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଥିବା ଗାଡି, ଘଣ୍ଟି ଝାଲରେ ଗଠିତ, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରା ଗାଡି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି।

ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ତାମ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ରଜତଂ ରଜତାକ୍ତଂ ଵା ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧୨.

ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ କାଉଁ ଦେଉଁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଚଢ଼ାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

ରଜତସ୍ଯ ତଥା ଚାପି ଦର୍ଶନଂ ଦାନମେଵ ଚ। ଅନନ୍ତମକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଦାନମୁଚ୍ଯତେ। ପିତୄନେତେନ ଦାନେନ ସତ୍ପୁତ୍ରାସ୍ତାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ ॥ ୧୨.

ଚାନ୍ଦି ଦେଖିବା ଓ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦାନ ହୁଏ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ପୁଅମାନେ ପିତୃମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।

ରାଜତେ ହି ସ୍ଵଧା ଦୁଗ୍ଧା ପାତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ପିତୃଭିଃ ପୁରା। ସ୍ଵଧାଦାଯାର୍ଥିଭିସ୍ତାତ ତସ୍ମିନ୍ଦତ୍ତେ ତଦକ୍ଷଯମ୍ ॥ ୧୨.

ପୁର୍ବରୁ ପିତୃମାନେ ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ରରେ ଦୁଧର ସ୍ୱଧା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱଧା ଦାନ ଚାହାନ୍ତି, ଏହି ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

କୃଷ୍ଣାଜିନସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ଦର୍ଶନଂ ଦାନମେଵ ଵା। ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚ୍ଚସ୍ଯଂ ପିତୄଂସ୍ତତ୍ତଦ୍ଵିତାରଯେତ୍ ॥ ୧୨.

କୃଷ୍ଣାଜିନର ଉପସ୍ଥିତି, ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତେଜ ବଢ଼େ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

କାଞ୍ଚନଂ ରାଜତଂ ତାମ୍ରଂ ଦୌହିତ୍ରଂ କୁତପସ୍ତିଲାଃ। ଵସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ପାଵନୀଯାନି ତ୍ରିଦଣ୍ଡୋ ଯୋଗମେଵ ଚ ॥ ୧୨.

ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କାଉଁ, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟପ ପାତ୍ର, ତିଳ, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ତିଣି ଦଣ୍ଡ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ—

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣ୍ଯଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଧିର୍ବ୍ରାହ୍ଯଃ ସନାତନଃ। ଆଯୁଃ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞାସନ୍ତତିଵର୍ଦ୍ଧନଃ ॥ ୧୨.

ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିୟମ; ଏହା ଆୟୁ, କୀର୍ତି, ସନ୍ତାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଓ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

ଦିଶି ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିଦିକୂସ୍ଥାନଂ ଵିଶେଷତଃ। ସର୍ଵତୋରତ୍ନିମାତ୍ରନ୍ତୁ ଚତୁରସ୍ରଂ ସୁସଂହିତମ୍ ॥ ୧୨.

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ, ବିଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ, ଏକ ରତ୍ନି ମାପରେ ଚତୁରସ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ସୁସଂଖଳିତ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଧିଵତ୍ସ୍ଥାନଂ ପିତୄଣାମନୁଶାସନାତ୍। ଧନ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ବଲଵର୍ଣଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ॥ ୧୨.

ନିୟମ ଓ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ବିବରଣ କରିବି, ଯାହା ଧନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ରଙ୍ଗ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

ତତ୍ର ଗର୍ତ୍ତାସ୍ତ୍ରଯଃ କାର୍ଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋ ଦଣ୍ଡାଶ୍ଚ ଖାଦିରାଃ। ରତ୍ନିମାତ୍ରାସ୍ତୁ ତେ କାର୍ଯ୍ଯା ରଜତେନ ଵିଭୂଷିତାଃ। ତେଵିତସ୍ତ୍ଯାଯତାଃ କାର୍ଯ୍ଯାଃ ସର୍ଵ୍ଵତଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲାଃ ॥ ୧୨.

ସେଠାରେ ତିନିଟି ଗଡ଼ି କରିବା ଉଚିତ, ତିନିଟି ଖାଦିର ଦଣ୍ଡ ଏକ ରତ୍ନି ଲମ୍ବା ଓ ଚାନ୍ଦିରେ ଶୋଭିତ; ସେଗୁଡିକୁ ଲମ୍ବା ଭାବରେ ଚତୁରଙ୍ଗୁଳ ଚଉଁଠି ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଗ୍ଦକ୍ଷିଣମୁଖାନ୍ଭୂମୌ ସ୍ଥିତାନସୁଷିରଂସ୍ତଥା। ଅଦ୍ଭିଃ ପଵିତ୍ରପୂତାଭିଃ ପ୍ଲାଵଯେତ୍ସତତଂ ଶୁଚିଃ ॥ ୧୨.

ସେଗୁଡିକୁ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଫାଟି ନଥିବା; ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସେଗୁଡିକୁ ସଦା ଧୁଇବା ଉଚିତ।

ପଯସା ହ୍ଯାଜଗଵ୍ଯେନ ଶୋଧନଂ ଵାଗ୍ଭିରେଵ ତୁ। ତର୍ପଣାତ୍ସତତଂ ହ୍ଯେଵଂ ତୃପ୍ତିର୍ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତୀ ॥ ୧୨.

ଗାଈର ଦୁଧ କିମ୍ବା ମେଁଢିର ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା; ଏଭଳି ନିତ୍ୟ ତର୍ପଣ କରିଲେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।

ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚ ଶ୍ରୀମାନ୍ସର୍ଵକର୍ମସମନ୍ଵିତଃ। ଏଵଂ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାତୋ ଯୋଽର୍ଚଯେତ ପିତୄନ୍ସଦା । ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଧିଵତ୍ସମ୍ଯଗଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ ॥ ୧୨.

ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ତିନିବାର ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେକୁ ଯଥାବିଧି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।