ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଲୋକେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ କାମଗେଷୁ ଵିହଙ୍ଗମାଃ । ଏତାନ୍ଵୈଶ୍ଯଗଣାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭାଵଯନ୍ତି ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ଭୋଗ ଆଶାରେ ପକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିବା; ଏହି ପିତୃମାନେକୁ ବୈଶ୍ୟ ଦଳମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଫଳ ଆଶା କରି।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ ସନ୍ଯା ଵିରଜା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା । ଯଯାତେର୍ଜନନୀ ସାଧ୍ଵୀ ପତ୍ନୀ ସା ନହୁଷସ୍ଯ ତୁ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ଭିରଜା ନାମରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ; ସେ ଯୟାତିଙ୍କର ଶୁଭ ଜନନୀ ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

ସୁକାଲା ନାମ ପିତରୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ସୁତାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତାନ୍ବାଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୧୧.

ସୁକାଳା ନାମକ ପିତୃମାନେ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ପୁତ୍ର; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ମାନସା ନାମ ତେ ଲୋକା ଵହନ୍ତେ ଯତ୍ର ତେ ଦିଵି। ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ନର୍ମଦା ସରିତାଂ ଵରା ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ମାନସ ନାମରେ ଦିବିରେ ବହନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ନର୍ମଦା, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସା ଭାଵଯତି ଭୂତାନି ଦକ୍ଷିଣାପଥଗାମିନୀ । ଜନନୀ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୋର୍ହି ପୁରୁକୁତ୍ସପରିଗ୍ରହଃ ।। ୧୧.

ସେ ଦକ୍ଷିଣାପଥରେ ବହି ଭୂତମାନେକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ଜନନୀ ଏବଂ ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

ଏତେଷାମଭ୍ଯୁପଗମାନ୍ମାତୁର୍ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରଃ । ମନ୍ଵନ୍ତ ରାଦୌ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୧.

ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ ଏହି ପିତୃମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମନ୍ୱନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ପିଦୄଣାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତସ୍ମାଦିହ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦେଯନ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ।। ୧୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେକୁ କ୍ରମରେ, ଏଠାରେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଦେବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵେଷାଂ ରାଜତୈଃ ପାତ୍ରୈରପି ଵା ରଜତାନ୍ଵିତୈଃ। ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଧାଂ ପୁରୋଧାଯ ତଥା ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ପିତୄନ୍ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଲଗାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ ଦାନ ଦେଲେ, ଆଗରେ 'ସ୍ଵଧା' ରଖି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ସୋମସ୍ଯାପ୍ଯାଯନଂ କୃତ୍ଵା ହ୍ଯଗ୍ନେର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ। ଉଦ ଗାଯନଞ୍ଚାଗ୍ନୌ ଚ ଅଶ୍ଵମେଧଂ ତଦାମୁଯାତ୍ ।। ୧୧.

ସୋମର ପୂରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବୈବସ୍ବତ ଅଗ୍ନିର ପୂରଣ କରି, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଗାନ କରି, ଏହା କରିଥିଲେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।

ପିତୄନ୍ ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ଭକ୍ତ୍ଯା ପିତରଃ ପ୍ରୀଣଯନ୍ତି ତମ୍। ପିତରଃ ପୁଷ୍ଟିକାମସ୍ଯ ପ୍ରଜାକାମସ୍ଯ ଵା ପୁନଃ। ପୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୧.

ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ, ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଚାହେ, ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟି, ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦେଵକାର୍ଯ୍ଯାଦପି ସଦା ପିତୃକାର୍ଯ୍ଯଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଦେଵତାଭ୍ଯଃ ପିତୄଣାଂ ହି ପୂର୍ଵ୍ଵମାପ୍ଯାଯନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୧୧.

ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ବେଶି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପିତୃଗଣଙ୍କର ପୂରଣ ସଦା ଦେବତାଙ୍କର ପୂରଣ ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ।

ନ ହି ଯୋଗଗତିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ପିତୄଣାମପି ତୃପ୍ତଯଃ। ତପସା ହି ପ୍ରସିଦ୍ଧେନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ।। ୧୧.

ଯୋଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନୁହେଁ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଯାଏ।

ଇତ୍ଯେତେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଲୋକା ଦୁହିତରଶ୍ଚ ଵୈ। ଦୌହିତ୍ରା ଯଜମାନାଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯେ ଭାଵଯନ୍ତି ତାନ୍ ।। ୧୧.

ଏହିପରି ପିତୃଗଣଙ୍କର ଲୋକ, ତାଙ୍କର ଝିଅ, ଦୌହିତ୍ର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ — ଯେଉଁମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି — ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଚତ୍ଵାରୋ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ସତ୍କୃତ୍ଯ ଦେଵାଃ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ ।। ୧୧.

ଚାରିଜଣ ଦେହଧାରୀ ଅଛନ୍ତି, ତିନିଜଣ ଦେହ ନଥିବା। ଦେବତାମାନେ ଏମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତଦ୍ଘତମାନସାଃ। ଵିଶ୍ଵେ ଚ ସିକତାଶ୍ଚୈଵ ପୃଶ୍ନିଜାଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିଣସ୍ତଥା ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ହାତ ଜୋଡି ରହନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଏହିପରି ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ବିଶ୍ୱେ, ସିକତା, ପୃଶ୍ନିଜ ଓ ଶୃଙ୍ଗିନ୍ ମଧ୍ୟ।

କୃଷ୍ଣାଃ ଶ୍ଵେତାସ୍ତ୍ଵଜାଶ୍ଚୈଵ ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵାତରଶନା ଦିଵାକୀର୍ତ୍ତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

କଳା, ଧଳା ଓ ଅଜନ୍ମା ମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବାୟୁ ରେଶା ଧାରଣ କରୁଥିବା ସନ୍ତାନ ଓ ଦିନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବା ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଲେଖାଶ୍ଚ ମରୁତଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ। ଅତ୍ରିଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵ ଚ ।। ୧୧.

ଲେଖା, ମରୁତ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଜନ, ଏବଂ ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ।

ଯକ୍ଷା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ କିନ୍ନରା ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। ପିତୄଂସ୍ତ୍ଵପୂଜଯନ୍ସର୍ଵେ ନିତ୍ଯମେଵ ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ — ସମସ୍ତେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଫଳ ଆଶା କରି।

ଏଵମେତେ ମହାତ୍ମାନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସତ୍କୃତ୍ଯ ପୂଜିତାଃ। ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୧୧.

ଏପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଇ, ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ହିତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସଂସାରଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ତଥା। ମୋକ୍ଷଂ ଯୋଗମଯୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ତିନି ଲୋକର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୟକୁ ଛାଡି, ପିତୃଗଣ ମୁକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ମୋକ୍ଷୋପାଯମଥୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାନନ୍ତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ, ଶକ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତତା — ପିତୃଗଣ ଏହି ସବୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ଵିହିତଂ ଯୋଗମୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଂ ଵିତ୍ତମୁତ୍ତମମ୍। ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯ୍ଯଦୃତେ ମୋକ୍ଷଃ କଥଞ୍ଚିନ୍ନୋପପଦ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଏ, ସେ ଯୋଗ ଶକ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ। ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଛାଡି ମୁକ୍ତି କେବେ ମିଳେନାହିଁ।

ଅପକ୍ଷସ୍ଯୈଵ ଗମନଂ ଗଗନେ ପକ୍ଷିଣୋ ଯଥା । ଵରିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧର୍ମ୍ମାଣାଂ ମୋକ୍ଷୋ ଧର୍ମ୍ମଃ ସନାତନଃ ।। ୧୧.

ପଖା ନଥିବା ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚାଲିପାରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସନାତନ ଧର୍ମ।

ଵିମାନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଯୁକ୍ତାନ୍ଯପ୍ସରସାଂଗଣୈଃ। ସର୍ଵକାମପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ରଥ, ଅପ୍ସରା ଗଣ ସହିତ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ପିତୃଗଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପ୍ରଜ୍ଞା ପୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା ରାଜ୍ଯମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ। ପିତୄଣାଂ ହି ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସୁମହାତ୍ମନା ।। ୧୧.

ଜ୍ଞାନ, ପୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ — ଏ ସବୁ ମହାତ୍ମା ପିତୃଗଣଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳିଥାଏ।

ମୁକ୍ତାଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵାସାଂସି ଵାଜିନାଗାଯୁତାନି ଚ। କୋଟିଶଶ୍ଚାପି ରତ୍ନାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ପିତାମହମାନେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଢୂର୍ୟ ରତ୍ନର ଜମା ଦେଉଛନ୍ତି, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ଦଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ରତ୍ନ ଦେଉଛନ୍ତି।

ହଂସବର୍ହିଣଯୁକ୍ତାନି ମୁକ୍ତାଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯଵନ୍ତି ଚ। କିଙ୍କିଣୀଜାଲନଦ୍ଧାନି ସଦା ପୁଷ୍ପଫଲାନି ଚ। ପ୍ରୀତ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତାମହାଃ ।। ୧୧.

ପିତାମହମାନେ ସଦା ସ୍ନେହରେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଢୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ହଂସ ଓ ବାର୍ହିଣୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରିଥିବା ଗାଡି, ଘଣ୍ଟି ଝାଲରେ ଗଠିତ, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରା ଗାଡି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି।

ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ତାମ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ରଜତଂ ରଜତାକ୍ତଂ ଵା ପିତୄଣାଂ ପାତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧୨.

ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ କାଉଁ ଦେଉଁ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଚଢ଼ାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

ରଜତସ୍ଯ ତଥା ଚାପି ଦର୍ଶନଂ ଦାନମେଵ ଚ। ଅନନ୍ତମକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଦାନମୁଚ୍ଯତେ। ପିତୄନେତେନ ଦାନେନ ସତ୍ପୁତ୍ରାସ୍ତାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ ॥ ୧୨.

ଚାନ୍ଦି ଦେଖିବା ଓ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦାନ ହୁଏ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ପୁଅମାନେ ପିତୃମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।