ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ହି ସା କନ୍ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯେ ସଦୈଵ ହି। ଵିରଜା ନାମ ତେ ଲୋକା ଦିଵି ରୋଚନ୍ତି ତେ ଗଣାଃ ।। ୧୧.

ସେ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ସଦା ରାଜସିକ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ; ତୁମର ଲୋକମାନେ 'ବିରଜା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସମୂହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତତ୍ର ପିତରୋ ଭାସ୍ଵରପ୍ରଭାଃ । ତାନ୍ଦାନଵଗଣା ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷୋଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵକିନ୍ନରାଃ। ଭୂତସର୍ପପିଶାଚାଶ୍ଚ ଭାଵଯନ୍ତି ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ପରିଚିତ; ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଭୂତ, ସାପ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଫଳ ଆଶାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ଏତେ ପୁତ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ତ୍ରଯ ଏତେ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମମୂର୍ତିଧରାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୧୧.

ଏମାନେ ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନିଟି ସମୂହ ଧର୍ମର ଆଧାର ଓ ଶୁଭ ରୂପରେ ପରିଚିତ।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ପୀଵରୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ଯୋଗିନୀ ଯୋଗପତ୍ନୀ ଚ ଯୋଗମାତା ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୀବରୀ ନାମକ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଏକ ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗର ସହଧର୍ମିଣୀ ଓ ଯୋଗର ମାତା।

ଭଵିତା ଦ୍ଵାପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶନ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍। ପରାଶରକୁଲୋଦ୍ଭୂତଃ ଶୁକୋ ନାମ ମହାତପାଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ, ପରାଶର ବଂଶରୁ ଶୁକ ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମିବେ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ଯୋଗୀ ମହାଯୋଗୀ ଯୋଗସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଵ୍ଯାସାଦରଣ୍ଯାଂ ସମ୍ଭୂତୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ ।। ୧୧.

ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯୋଗୀ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟରେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସ ତସ୍ଯାଂ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗାଚାର୍ଯାନ୍ପରିଶ୍ରୁତାନ୍ । କୃଷ୍ଣଂ ଗୌରଂ ପ୍ରଭୁଂ ଶମ୍ଭୁଂ ତଥା ଭୂରିଶ୍ରୁତଂ ଵଵୌ ।। ୧୧.

ସେଇ ପିତୃମାନେ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ, ଯୋଗର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ—କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଭୂରିଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

କନ୍ଯାଂ କୀର୍ତ୍ତିମତୀଞ୍ଚୈଵ ଯୋଗିନୀଂ ଯୋଗମାତରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଜନନୀ ମହିଷୀ ତ୍ଵଣୁହସ୍ଯ ତୁ ।। ୧୧.

ସେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ନାମକ କନ୍ୟା, ଏକ ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗର ମାତା, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ ଓ ଭଣୁହଙ୍କ ରାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରାନ୍ଯୋଗମଵାପ୍ଯ ଚ। ମହାଯୋଗତପାଶ୍ଚୈଵ ଅପରାଵର୍ତ୍ତିନୀଂ ଗତିମ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ଯୋଗ ଓ ମହାତପସ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁଣି ଫେରିନଥିବା ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯକିରଣୋପେତଂ ତ୍ଵପୁନର୍ଭାଵମାସ୍ଥିତଃ। ସର୍ଵଵ୍ଯାପି ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାମୁନିଃ ।। ୧୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଶକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଏବଂ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ମହାମୁନି।

ଅମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତଃ ପିତରୋ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତିଧରାସ୍ତୁ ଯେ। ତ୍ରଯ ଏତେ ଗଣାସ୍ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରୋଽନ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୧୧.

ଯେ ପିତୃଗଣ ନିରାକାର ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଧର୍ମର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଦଳ; ଏବେ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଦଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଯାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତୋ ମହାପ୍ରଭାଃ। ଉତ୍ପନ୍ନାସ୍ତେ ସ୍ଵଧାଯାସ୍ତୁ କନ୍ଯା ହ୍ଯଗ୍ନେଃ କଵେଃ ସୁତାଃ ।। ୧୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ ପିତୃମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି; ସେମାନେ ସ୍ୱଧାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନି ଏବଂ କବିଙ୍କର କନ୍ୟା।

ପିତରୋ ଦେଵଲୋକେଷୁ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭାସିଷୁ ଭାସ୍ଵରାଃ। ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଦ୍ଵିଜା ସ୍ତାନ୍ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୧୧.

ପିତୃମାନେ ଦେବଲୋକରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଗୌର୍ନାମ ଦିଵି ଵିଶ୍ରୁତା। ଦତ୍ତସେନା କୁମାରେଣ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ କନ୍ୟା ଗୌର୍ ନାମରେ ଦିବି ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ସେ ଦତ୍ତସେନା କୁମାରଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ଏବଂ ଶୁକ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ର।

ଏକତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଭୃଗୂଣାଂ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ମରୀଚିଗର୍ଭାସ୍ତେ ଲୋକାଃ ସମାଵୃତ୍ଯ ଦିଵି ସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୧.

ଭୃଗୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକତିସ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ବଢାନ୍ତି; ଏହି ଲୋକମାନେ ମରୀଚିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦିବିରେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଅଛନ୍ତି।

ଏତେ ହ୍ଯଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯୈଃ ସହ ଵିଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ। ଉପହୂତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ତୁ ପିତରୋ ଭାସ୍ଵରା ଦିଵି। ତାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଗଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଵଯନ୍ତି ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସାଧ୍ୟମାନେ ସହିତ ବଢିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଦିବିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପିତୃ ଭାବରେ ଡାକାଯାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦଳମାନେକୁ ଦେଖି, ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଯଶୋଦା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ପତ୍ନୀ ସା ଵିଶ୍ଵମହତଃ ସ୍ନୁଷା ଵୈ ଵିଶ୍ଵଶର୍ମ୍ମିଣଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ଯଶୋଦା ନାମରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ; ସେ ଵିଶ୍ଵମହତଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଵିଶ୍ଵଶର୍ମାଙ୍କର ଜା ଅଛି।

ରାଜର୍ଷେର୍ଜନନୀ ଦେଵୀ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ପୁରା ଗୀତା ଗାଥା ଗୀତୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ ।। ୧୧.

ସେ ଦେବୀ ରାଜାର୍ଷି ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଙ୍କର ଜନନୀ, ଯେ ମହାତ୍ମା; ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ପୁରାତନ ସମୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।

ଅଗ୍ନେର୍ଜନ୍ମ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଜମାନଂ ଦିଲୀପଂ ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୁସମାହିତାଃ। ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତେ ସ୍ଵର୍ଗଜଯିନୋଽମରାଃ ।। ୧୧.

ଅଗ୍ନି ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦିଲୀପ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଅମରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।

ଆଜ୍ଯପା ନାମ ପିତରଃ କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ଯ ପୁଲହାଦୁତ୍ପନ୍ନାସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ପୁନଃ ।। ୧୧.

ଆଜ୍ୟପା ନାମକ ପିତୃମାନେ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁନଃ ପୁଲହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଲୋକେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ କାମଗେଷୁ ଵିହଙ୍ଗମାଃ । ଏତାନ୍ଵୈଶ୍ଯଗଣାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭାଵଯନ୍ତି ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ଭୋଗ ଆଶାରେ ପକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିବା; ଏହି ପିତୃମାନେକୁ ବୈଶ୍ୟ ଦଳମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଫଳ ଆଶା କରି।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ ସନ୍ଯା ଵିରଜା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା । ଯଯାତେର୍ଜନନୀ ସାଧ୍ଵୀ ପତ୍ନୀ ସା ନହୁଷସ୍ଯ ତୁ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ଭିରଜା ନାମରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ; ସେ ଯୟାତିଙ୍କର ଶୁଭ ଜନନୀ ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

ସୁକାଲା ନାମ ପିତରୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ସୁତାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତାନ୍ବାଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୧୧.

ସୁକାଳା ନାମକ ପିତୃମାନେ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ପୁତ୍ର; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ମାନସା ନାମ ତେ ଲୋକା ଵହନ୍ତେ ଯତ୍ର ତେ ଦିଵି। ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ନର୍ମଦା ସରିତାଂ ଵରା ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ମାନସ ନାମରେ ଦିବିରେ ବହନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ନର୍ମଦା, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସା ଭାଵଯତି ଭୂତାନି ଦକ୍ଷିଣାପଥଗାମିନୀ । ଜନନୀ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ଯୋର୍ହି ପୁରୁକୁତ୍ସପରିଗ୍ରହଃ ।। ୧୧.

ସେ ଦକ୍ଷିଣାପଥରେ ବହି ଭୂତମାନେକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ଜନନୀ ଏବଂ ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

ଏତେଷାମଭ୍ଯୁପଗମାନ୍ମାତୁର୍ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରଃ । ମନ୍ଵନ୍ତ ରାଦୌ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୧.

ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ ଏହି ପିତୃମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମନ୍ୱନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ପିଦୄଣାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତସ୍ମାଦିହ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦେଯନ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ।। ୧୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେକୁ କ୍ରମରେ, ଏଠାରେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଦେବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵେଷାଂ ରାଜତୈଃ ପାତ୍ରୈରପି ଵା ରଜତାନ୍ଵିତୈଃ। ଦତ୍ତଂ ସ୍ଵଧାଂ ପୁରୋଧାଯ ତଥା ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ପିତୄନ୍ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଲଗାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ ଦାନ ଦେଲେ, ଆଗରେ 'ସ୍ଵଧା' ରଖି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ସୋମସ୍ଯାପ୍ଯାଯନଂ କୃତ୍ଵା ହ୍ଯଗ୍ନେର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ। ଉଦ ଗାଯନଞ୍ଚାଗ୍ନୌ ଚ ଅଶ୍ଵମେଧଂ ତଦାମୁଯାତ୍ ।। ୧୧.

ସୋମର ପୂରଣ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ବୈବସ୍ବତ ଅଗ୍ନିର ପୂରଣ କରି, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଗାନ କରି, ଏହା କରିଥିଲେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।