ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମାଯା ଵିହରଣେ ଵିପ୍ରା ଗିରୌ କ୍ରୌଞ୍ଚେ ନିପାତିତେ। ତାରକେ ଚାସୁରଵରେ ସମୁଦୀର୍ଣେ ନିପାତିତେ ।। ୧୧.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମାୟା ଖେଳରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା, ତାରକ ନାମକ ମହାସୁର ଉଦ୍ଭବ ହେଇ ପରେ ବଧ ହେଲା।

ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ଦେଵରୈଗ୍ନିସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସେନାପତ୍ଯେନ ଦୈତ୍ଯାରିରଭିଷିକ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୧୧.

ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନ୍ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ର, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।

ଦେଵସେନାପତିସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପଠ୍ଯତେ ନରନାଯକଃ। ଦେଵାରିସ୍କନ୍ଦନଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ସେ ଦେବସେନାପତି, ନରମୁଖ୍ୟ, ଦେବଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ପ୍ରମଥୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଦଵୈସ୍ତଥା ଭୂତ ଗଣୈରପି । ମାତୃଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚ ଵିନାଯକଗଣୈସ୍ତଥା ।। ୧୧.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମଥ, ଦୱ, ଭୂତଗଣ, ବିଭିନ୍ନ ମାତୃମାନେ ଓ ବିନାୟକ ଗଣ ସହିତ ସେ ଅଛନ୍ତି।

ସା ତ୍ଵପଶ୍ଯଦ୍ଵିମାନାନି ପତନ୍ତୀ ସା ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତା । ତ୍ରସରେଣୁପ୍ରମାଣାନି ତେଷ୍ଵପଶ୍ଯଚ୍ଚ୍ଯୁତାନ୍ ପିତୄନ୍ ।। ୧୧.

ସେ ଦେଖିଲେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ଖସିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଧୂଳି କଣା ଭଳି ଛୋଟ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଖସି ପଡ଼ିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖିଲେ।

ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାନପରିତ୍ଯକ୍ତାନଗ୍ନୀନଗ୍ନିଷ୍ଵିଵାହିତାନ୍। ତ୍ରାଯଧ୍ଵମିତ୍ଯୁଵାଚାଥ ପତନ୍ତୀ ତାନଵାକ୍ଶିରାଃ ।। ୧୧.

ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ନିମିଳିଯାଇଛି, ମୁଝିଆ ଅଗ୍ନି ଭଳି; ସେ ତଳକୁ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!'

ତୈରୁକ୍ତା ସା ତୁ ମାଭୈଷୀରିତ୍ଯୁକ୍ତାଧିଷ୍ଠିତାଭଵତ୍। ତତଃ ପ୍ରାସାଦଯତ୍ସା ଵୈ ପିତୄଂସ୍ତାନ୍ ଦୀନଯା ଗିରା ।। ୧୧.

ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନି', ଏହାରେ ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ; ପରେ ସେ ଦୁଃଖିତ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଊଚୁସ୍ତେ ପିତରଃ କନ୍ଯାଂ ଭ୍ରଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍। ଭ୍ରଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯା ସ୍ଵଦୋଷେଣ ତପସି ତ୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ।। ୧୧.

ପୂର୍ବଜମାନେ ସେ ଝିଅକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମର ଦୋଷରେ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଛ; ଏହି ଦୋଷରେ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ, ତୁମେ ଏବେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦରକାର, ହେ ଶୁଭ୍ରହସିନୀ।'

ଯୈଃ କ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ କର୍ମ୍ମାଣି ଶରୀରୈରିହ ଦୈଵତୈଃ । ତୈରେଵ ତତ୍କର୍ମଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ଦେଵତାଃ ।। ୧୧.

ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସେମାନେ ଏଠାରେ ପାଆନ୍ତି।

ସଦ୍ଯଃ ଫଲନ୍ତି କର୍ମାଣି ଦେଵତ୍ଵେ ପ୍ରେତ୍ଯ ମାନୁଷେ। ତସ୍ମାଦମାଵସ୍ଵପତ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଫଲମ୍ ।। ୧୧.

କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିମ୍ବା ମଣିଷ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅମାବାସ୍ଵପତୀ ଭାବରେ ଫଳ ପାଇବ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ପିତରଃ ପୁନସ୍ତେ ତୁ ପ୍ରସାଦିତାଃ। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଂ ସଞ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତେ ତ୍ଵନୁକମ୍ପଯା ।। ୧୧.

ଏଭଳି କହି, ପୂର୍ବଜମାନେ ପୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯର୍ଥମୂଚୁସ୍ତତଃ ସୁରାଃ । ସୋମପାଃ ପିତରଃ କନ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ହ୍ଯମାଵସୋଃ ।। ୧୧.

ଯେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଘଟଣା ହେବାକୁ ଥିଲା ବୋଲି ଦେଖିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଅମାବସୁଙ୍କ ରାଜାର କନ୍ୟା, ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ।

ଉତ୍ପନ୍ନସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୁ ମାନୁଷତ୍ଵେ ମହାତ୍ମନଃ। କନ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵିମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସ୍ଵାନିତି ।। ୧୧.

ଏ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ, ଏକ କନ୍ୟା ହେଇ, ପୁଣି ତୁମର ନିଜ ଲୋକଗୁଡିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଭଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵାପରେ ମତ୍ସ୍ଯଯୋନିଜା। ଅସ୍ଯୈଵ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁହିତା ଅଦ୍ରିକାଯାଂ ହ୍ଯମାଵସୋଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ, ତୁମେ ମାଛର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେବ, ଏହି ଅମାବସୁ ରାଜାଙ୍କ ଅଦ୍ରିକା ନାମକ ରାଣୀଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ।

ପରାଶରସ୍ଯ ଦାଯାଦଂ ଋଷେସ୍ତ୍ଵଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି। ସ ଵେଦମେକଂ ଵିପ୍ରର୍ଷିଶ୍ଚତୁର୍ଧା ଵୈ କରିଷ୍ଯତି ।। ୧୧.

ତୁମେ ପରାଶର ଋଷିଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ; ସେ ମହାପଣ୍ଡିତ ଏକ ଭେଦକୁ ଚାରିଟି ଭାଗକୁ ବିଭାଜନ କରିବ।

ମହାଭିଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଶନ୍ତନୋଃ କୀର୍ତ୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନୌ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ତ୍ଵମେଵୋତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯସି ।। ୧୧.

ମହାଭିଷଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁଅ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇବା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟକୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ଦେବ।

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଂ ଚରାଜାନଂ ତେଜୋବଲଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍। ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ପୁନର୍ଲୋକାନଵାପ୍ସ୍ଯସି ।। ୧୧.

ତୁମେ ତେଜ, ବଳ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ରାଜା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ; ଏହି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲା ପରେ, ପୁଣି ତୁମେ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

ଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍ପିତୄଣାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଜନ୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ତସ୍ଯୈଵ ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ କନ୍ଯା ଅଦ୍ରିକାଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୧୧.

ପିତୃମାନେ ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ ଏକ ନିନ୍ଦନୀୟ ଜନ୍ମ ପାଇବ; ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଅଦ୍ରିକା ରାଣୀଙ୍କ ଝିଅ ହେବ।

କନ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ତତଶ୍ଚ ତ୍ଵମିମାନ୍ ଲୋକାନଵାପ୍ସ୍ଯସି। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଦାଶେଯୀ ଜାତା ସତ୍ଯଵତୀ ତୁ ସା ।। ୧୧.

କନ୍ୟା ହୋଇ, ପରେ ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୁଣି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ଦାଶଙ୍କ ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀ ହେଲେ।

ଅଦ୍ରିକାଯାଂ ସୁତା ମତ୍ସ୍ଯାଂ ସୁତା ଜାତା ହ୍ଯମାଵସୋଃ। ଅଦ୍ରି କାମତ୍ସ୍ଯସମ୍ଭୂତା ଗଙ୍ଗାଯାମନୁସଙ୍ଗମେ ।। ୧୧.

ଅଦ୍ରିକା ରାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମିଥିବା ମାଛର ଝିଅ, ଅମାବସୁଙ୍କ ଝିଅ ମାଛର ରୂପରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ହି ସା କନ୍ଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯେ ସଦୈଵ ହି। ଵିରଜା ନାମ ତେ ଲୋକା ଦିଵି ରୋଚନ୍ତି ତେ ଗଣାଃ ।। ୧୧.

ସେ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ସଦା ରାଜସିକ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ; ତୁମର ଲୋକମାନେ 'ବିରଜା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସମୂହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତତ୍ର ପିତରୋ ଭାସ୍ଵରପ୍ରଭାଃ । ତାନ୍ଦାନଵଗଣା ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷୋଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵକିନ୍ନରାଃ। ଭୂତସର୍ପପିଶାଚାଶ୍ଚ ଭାଵଯନ୍ତି ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ପରିଚିତ; ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଭୂତ, ସାପ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଫଳ ଆଶାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ଏତେ ପୁତ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ପୁଲହସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ତ୍ରଯ ଏତେ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମମୂର୍ତିଧରାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୧୧.

ଏମାନେ ପୁଲହ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନିଟି ସମୂହ ଧର୍ମର ଆଧାର ଓ ଶୁଭ ରୂପରେ ପରିଚିତ।

ଏତେଷାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ପୀଵରୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା। ଯୋଗିନୀ ଯୋଗପତ୍ନୀ ଚ ଯୋଗମାତା ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୀବରୀ ନାମକ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଏକ ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗର ସହଧର୍ମିଣୀ ଓ ଯୋଗର ମାତା।

ଭଵିତା ଦ୍ଵାପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶନ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍। ପରାଶରକୁଲୋଦ୍ଭୂତଃ ଶୁକୋ ନାମ ମହାତପାଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ, ପରାଶର ବଂଶରୁ ଶୁକ ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମିବେ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ଯୋଗୀ ମହାଯୋଗୀ ଯୋଗସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଵ୍ଯାସାଦରଣ୍ଯାଂ ସମ୍ଭୂତୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ ।। ୧୧.

ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯୋଗୀ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟରେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସ ତସ୍ଯାଂ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗାଚାର୍ଯାନ୍ପରିଶ୍ରୁତାନ୍ । କୃଷ୍ଣଂ ଗୌରଂ ପ୍ରଭୁଂ ଶମ୍ଭୁଂ ତଥା ଭୂରିଶ୍ରୁତଂ ଵଵୌ ।। ୧୧.

ସେଇ ପିତୃମାନେ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ, ଯୋଗର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ—କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଭୂରିଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

କନ୍ଯାଂ କୀର୍ତ୍ତିମତୀଞ୍ଚୈଵ ଯୋଗିନୀଂ ଯୋଗମାତରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ଜନନୀ ମହିଷୀ ତ୍ଵଣୁହସ୍ଯ ତୁ ।। ୧୧.

ସେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ନାମକ କନ୍ୟା, ଏକ ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗର ମାତା, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ ଓ ଭଣୁହଙ୍କ ରାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରାନ୍ଯୋଗମଵାପ୍ଯ ଚ। ମହାଯୋଗତପାଶ୍ଚୈଵ ଅପରାଵର୍ତ୍ତିନୀଂ ଗତିମ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେ, ଯୋଗ ଓ ମହାତପସ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁଣି ଫେରିନଥିବା ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।